Từ Kiev đến sườn đông NATO, cuộc chiến drone đang định hình an ninh Châu Âu

Bước sang năm thứ năm, chiến tranh Ukraine không còn chỉ là cuộc đối đầu giữa Kiev và Moskva. Những vụ drone Nga rơi xuống lãnh thổ NATO, các cuộc tấn công ngày càng sâu vào hai bên chiến tuyến và cuộc chạy đua phát triển hệ thống chống drone đang làm thay đổi kiến trúc an ninh của Đông Âu. Từ Romania đến Moldova, từ vùng Baltic đến Bruxelles, Châu Âu khẩn trương chuẩn bị cho một cuộc chiến mới mà bầu trời trở thành mặt trận quyết định.

Khói bốc lên sau khi drone tấn công vào một nhà máy lọc dầu ở Tuapse, Nga ngày 29/04/2026. AP

Ukraine và bài học của một cuộc kháng chiến bất khuất

Xã luận của Le Monde ngày 01/06/2026 nêu ra "Bài học kháng chiến của Ukraine". Cuộc chiến do Nga khởi động đã bước vào năm thứ năm, và từ nhiều tuần qua viễn cảnh Ukraine đầu hàng không còn được đặt ra, khi khả năng tác chiến của Kiev đã đẩy điện Kremlin vào thế thủ.

Vụ một drone Nga rơi xuống một tòa nhà dân cư ở Romania hôm 29/05 cũng như đợt oanh kích đẫm máu vào Kiev ngày 23 và 24/05 đã nhắc nhở rằng cuộc xâm lăng chưa hề yếu đi, tuy đang được chiến tranh Iran và hệ quả đối với kinh tế thế giới làm giảm chú ý. Vladimir Putin tiếp tục hy vọng quân đội và nhân dân Ukraine sẽ kiệt sức sau những trận bom liên miên, và các đồng minh Châu Âu nản lòng.

Ông chủ điện Kremlin nghĩ rằng với việc ông Donald Trump quay lại Nhà Trắng, lịch sử sẽ chuyển hướng có lợi cho Nga. Tổng thống Mỹ đã bỏ rơi Ukraine sau khi lăng nhục tổng thống nước này trước ống kính truyền hình của toàn thế giới, và làm yếu đi NATO – một mục tiêu khác của Moskva. Chính quyền Trump chưa bao giờ tố cáo Nga gây chiến, các đặc sứ của Washington không đến Kiev, cho rằng không còn viện trợ quân sự Mỹ thì Volodymyr Zelensky sẽ phải quy phục theo các điều kiện ngặt nghèo do Vladimir Putin áp đặt.

Khi Moskva phải dè chừng những đòn đánh vào hậu phương

Tuy nhiên thế trận đã thay đổi. Thất bại nặng nề của thủ tướng Hungary thân Nga Viktor Orban đã dỡ bỏ trở ngại về món tín dụng 90 tỉ euro của Châu Âu cho Ukraine. Nhưng nhất là các tiến bộ lớn lao của quân đội Ukraine về drone vũ trang đã giúp Kiev giành ưu thế.

Bằng chứng là cuộc duyệt binh mừng chiến thắng ngày 9 tháng 5 ở Moskva đã phải rút gọn đến mức tối thiểu vì sợ Ukraine tập kích, và những cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga đã trở nên thường xuyên hơn. Trong những năm đầu chiến tranh, các nhà lãnh đạo Ukraine luôn phụ thuộc vào Hoa Kỳ và Liên Hiệp Châu Âu (EU). Các nước Châu Âu cản trở khả năng hành động của Kiev qua việc không cho sử dụng hỏa tiễn tầm xa, nhường lợi thế leo thang cho Moskva.

Ưu thế công nghệ của Ukraine khiến hạn chế này không còn ý nghĩa, đồng thời bẻ gãy luận điệu của Vladimir Putin, rằng chiến tranh kéo dài là do phương Tây hỗ trợ quân sự cho Kiev. Khả năng thích ứng tuyệt vời của Ukraine, nhờ đó giành được thế công trước một kẻ thù mạnh hơn nhiều, đã nhắc nhở một thực tế. Đó là ngược với những gì Donald Trump vẫn nghĩ, chính là tăng cường năng lực cho Kiev mới buộc được Vladimir Putin chấm dứt chiến tranh. Tương tự đối với NATO, vào lúc mà Washington muốn rút quân khỏi Châu Âu.

Drone Nga rơi xuống Romania, NATO bước vào vùng cảnh báo mới

Cũng theo Le Monde, "Sau vụ drone Nga rơi xuống Romania, NATO luôn tìm kiếm một biện pháp phòng thủ thích hợp". Cư dân thành phố Galati bên bờ sông Danube bị đánh thức bằng cảnh báo qua điện thoại, drone gây ra hỏa hoạn trên nóc một tòa nhà 10 tầng làm hai người bị thương. Romania, thành viên NATO và EU, từ lâu đã lo ngại vì đã có 28 vụ drone xâm nhập vào không phận, nhưng đây là lần đầu tiên gây thương tích cho thường dân.

Tổng thống Nicusor Dan tuyên bố cần đáp trả thích đáng, Hội đồng quốc phòng tối cao quyết định đóng cửa tổng lãnh sự quán Nga tại thành phố cảng Constanta, tổng lãnh sự bị coi là người "không được hoan nghênh" (persona non grata), và Moskva dọa trả đũa tương tự. Ngoại trưởng Oana Toiu cho rằng trước "sự leo thang trầm trọng và vô trách nhiệm" của Moskva có thể kích hoạt Điều 4 hiệp ước NATO – điều chưa từng có từ trước đến nay. Tổng thư ký NATO Mark Rutte khẳng định "sẵn sàng bảo vệ từng tấc đất lãnh thổ của đồng minh", còn chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen cho biết đang chuẩn bị đợt trừng phạt thứ 21.

Đông Âu trở thành phòng thí nghiệm của cuộc chiến chống drone

Dù rất cố gắng, nhưng đa số nước NATO chưa đủ phương tiện đối phó với drone Nga, ngay cả những quốc gia tiên tiến nhất. Trong khuôn khổ chiến dịch Eastern Sentry nhằm bảo vệ không phận Đông Âu, 215 hệ thống chống drone đã được thử nghiệm tại Capu Midia ở Romania, và sắp tới tại Phần Lan, Hà Lan, Latvia. Thách thức không chỉ là tìm ra những công nghệ hứa hẹn mà còn xác định làm thế nào nhiều hệ thống khác nhau có thể phối hợp trong các điều kiện thực, nhất là tại đô thị.

Hơn nữa, từ tháng 9/2025 phần mềm của drone Nga đã được nâng cấp 4 đến 5 lần. Trong khi Ủy Ban Châu Âu muốn phát triển một hệ thống chống drone cho toàn lục địa và liên minh với Ukraine ; Anh, Pháp, Đức và các nước Baltic có các hệ thống riêng, gây nhiễu drone bằng trí thông minh nhân tạo (AI), dùng súng máy hạng nặng tiêu diệt hoặc cải tiến trực thăng để đánh chặn. Tinh thần là tránh sử dụng các hỏa tiễn quá đắt đỏ.

Moldova nhìn về Romania như một bảo hiểm chiến lược

Trước mối đe dọa từ Nga, tại Đông Âu, "Thống nhất giữa Moldova và Romania là phương cách dự phòng đối với những người ủng hộ gia nhập Liên Hiệp Châu Âu". Le Monde nhắc lại, vào tháng Giêng tổng thống Maia Sandu khẳng định ủng hộ giải pháp này nếu tổ chức trưng cầu dân ý, để có thể nhanh chóng hội nhập vào Châu Âu nếu tiến trình bị trì hoãn. Theo bà, gia nhập EU "không chỉ là một giấc mơ, mà còn là một chiến lược sinh tồn với tư cách là một quốc gia dân chủ". Tổng thống Romania Nicusor Dan cũng như thủ tướng Ilie Bolojan và đồng nhiệm Alexandru Munteanu của Moldova đều ủng hộ ý tưởng này. Theo một cuộc thăm dò của Inscop được công bố vào ngày 07/05, 71,9% người Romania được khảo sát cho biết họ sẽ bỏ phiếu cho việc thống nhất.

Tuy nhiên dù đa số người Moldova muốn nhập chung vào Romania, hãy còn rất nhiều trở ngại. Tổng sản phẩm nội địa tính trên đầu người ở Romania cao gấp ba Moldova. Nhà nước Romania sẽ phải điều chỉnh lương hưu, lương công chức và vay mượn để rút ngắn khoảng cách. Theo ước tính gần đây, Romania sẽ phải chi ra 60 đến 80 tỉ euro trong 15 năm, trong khi nước này đang bị khủng hoảng kinh tế. Thủ đô Chisinau của Moldova có 700.000 dân sẽ trở nên thành phố lớn thứ hai, về lâu về dài sẽ có thêm đầu tư, viện trợ của Châu Âu và được an ninh hơn. Silviu Plopa, chủ tịch Liên đoàn sinh viên Bessarabie tỏ ra lạc quan : "Chúng ta sẽ được vào Liên Hiệp Châu Âu, NATO và không gian Schengen".

Nhiều trở ngại, nhưng không phải là bất khả thi

Khoảng 1 triệu người Moldova hiện đã có quốc tịch Romania nhờ tổng thống Maia Sandu "khôi phục" tư cách công dân cho những người có cha ông từng sống ở Đại Romania cũ. Ngày 02/04, Quốc hội Moldova chính thức thông qua việc rút khỏi Cộng đồng các quốc gia độc lập, được cho là công cụ gây ảnh hưởng của Nga, và từ một thập niên qua đã quay sang thị trường Châu Âu.

Chisinau cũng đã thoát khỏi sự phụ thuộc vào khí đốt Nga và đồng bộ hóa với lưới điện Châu Âu vào năm 2022. Ở đây, Romania lại đóng vai trò quan trọng, bảo đảm nguồn cung cấp điện và khí đốt cho Moldova thông qua các công trình kết nối mới bằng nguồn vốn Châu Âu. Bên cạnh đó, còn là chuẩn hóa khổ đường ray giữa hai nước, để Moldova từ bỏ hệ thống Liên Xô cũ chuyển sang tiêu chuẩn Châu Âu.

Các trở ngại khác là vùng ly khai Transnistria nói tiếng Nga, và Gagaouzie ở miền nam có thiểu số người Thổ Nhĩ Kỳ theo Chính thống giáo vốn thân Nga, trong khi Hiến pháp Romania không công nhận các vùng tự trị. Nếu việc gia nhập Liên Hiệp Châu Âu bị trì hoãn và Nga đe dọa nghiêm trọng an ninh của Moldova, việc sáp nhập với Romania sẽ là lối thoát dự phòng. Một cựu bộ trưởng giấu tên không loại trừ giải pháp thống nhất, "thế giới đã thay đổi hẳn, giờ đây không có gì là không thể".

Nhật Bản và Philippines tăng cường liên kết quân sự trước sức ép Trung Quốc

Gặp gỡ hoàng đế Naruhito, tiệc chiêu đãi ở hoàng cung, trao tặng Huân chương Hoa Cúc cao quý nhất của Nhật Bản : tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr được Nhật Bản dành mọi vinh dự trong chuyến thăm cấp Nhà nước bốn ngày, cho thấy Tokyo coi trọng Manila trong bối cảnh căng thẳng lên cao với Trung Quốc và đồng minh truyền thống Mỹ khó đoán. Sự kiện diễn ra vào lúc Nhật Bản và Philippines kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, và Philippines giữ chức chủ tịch luân phiên ASEAN. Le Monde cho biết đôi bên đang thương lượng về thỏa thuận chia sẻ tin tình báo quân sự, cải thiện thông tin và củng cố việc hợp tác ba bên với đồng minh chung là Hoa Kỳ.

Hai nước chuẩn bị nâng cấp quan hệ lên mức cao nhất là đối tác chiến lược toàn diện. Tokyo sẽ bán cho Manila hộ tống hạm lớp Abukuma và phi cơ huấn luyện TC-90. Philippines cũng quan tâm đến hỏa tiễn địa-không loại 88, và tranh thủ việc Nhật Bản dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương. Đôi bên cùng lo ngại trước thái độ nhân nhượng của Washington đối với Bắc Kinh, khi ngưng bán tiếp vũ khí cho Đài Loan. Cuộc gặp thượng đỉnh Nhật Bản-Philippines khiến Hoàn cầu Thời báo tức tối tố cáo "một sự hợp tác theo khối, đi ngược lại nỗ lực của khu vực về ổn định và phát triển, tạo nguy cơ đối địch địa chính trị tại Thái Bình Dương, gây hại cho an ninh khu vực".

PSG giữa vinh quang sân cỏ và nỗi buồn đường phố

Trên lãnh vực thể thao, Le Figaro chạy tít trang nhất "Chiến thắng của PSG : Nỗi hân hoan và bạo lực", Libération nhấn mạnh "Sự khai sinh một huyền thoại" mà công chúng sẽ còn nhớ đến rất lâu sau khi đội bóng Paris liên tiếp đoạt hai giải vô địch Châu Âu. Các báo dành rất nhiều đất để tả lại không khí trận đấu, niềm vui của người hâm mộ và sự phẫn nộ trước những hành động phá hoại sau đó của những kẻ gây rối.

Trong bài xã luận "Vinh quang và nỗi nhục quốc gia", Le Figaro nhận định PSG đã thắng, đó là một trận chung kết kịch tính hơn là chất lượng cao. Tuy nhiên, toàn bộ mùa giải này sẽ được nhớ đến, với những chiến thắng huy hoàng trước Chelsea, Liverpool và Bayern Munich. Và tất nhiên, không thể không nhắc đến chức vô địch Châu Âu thứ hai liên tiếp, củng cố vị thế huyền thoại của câu lạc bộ Paris, đội bóng đầu tiên ở Pháp đạt được thành tích này ! Đội bóng này tuyệt đẹp vì họ tỏa sáng với tinh thần đồng đội xuất sắc, không còn đơn thuần là sự thể hiện của một vài ngôi sao như trước nữa.

Dù hoan nghênh, nhưng thành tích đó không thể biện minh cho những cảnh hỗn loạn đã chứng kiến ​​trước, trong và sau trận đấu, kéo dài đến tận đêm khuya, giống hệt năm ngoái. Một số khu phố ở Paris và một vài thị trấn tỉnh lẻ đã bị cướp phá. Bắn moọc-chê pháo bông, đập bể cửa kiếng các tiệm buôn, đốt xe hơi, đối đầu với lực lượng chức năng, khiêu khích… khiến đường phố chìm trong hỗn loạn.

Người ta vẫn nói thể thao gắn kết mọi người nhưng ở đây, dường như khiến đám đông trở nên bạo lực. Điều gì đã xảy ra ? Tình trạng tương tự cũng diễn ra vào đêm giao thừa hay quốc khánh 14 tháng 7, nhưng tiếc thay những kẻ gây rối lại không bị bắt giam hay kết án xứng đáng. Nhật báo cánh hữu đặt câu hỏi, liệu nước Pháp phải chịu đựng lâu dài các lề thói không thể chấp nhận được này ? Liệu có thể dung thứ cho việc, tình đoàn kết quốc gia đẹp đẽ như thế trong chiến thắng, lại bị xé nát bởi sự xấu hổ do một số cá nhân gây ra ? Vào những ngày này, không thể không nghĩ rằng nước Pháp đang thực sự lâm bệnh. Trên trang web của Le Figaro, 99,7% người được hỏi cho rằng cần cứng rắn hơn trước bạo động.

Thụy My