Ukraine : Từ chiến tranh drone đến cuộc chiến vệ tinh

Trên chiến trường Ukraine, chiến tranh điện tử ngày càng đóng vai trò quyết định : Gây nhiễu, đánh lạc hướng GPS, drone cáp quang và các trạm chuyển tiếp đang tạo ra một cuộc chạy đua công nghệ giữa Kiev và Moskva. Nhưng phía sau những thiết bị tối tân ấy vẫn là những con người bị cuốn vào chiến tranh, từ những lính nước ngoài bị bỏ quên đến những tình nguyện viên ngày ngày đi tìm thi thể lính tử trận.

Các chiến binh lữ đoàn Khartia của Ukraine kiểm soát các drone ở mặt trận thuộc Kharkiv, ngày 25/07/2026. AP Photo/Andrii Marienko - Andrii Marienko

Chiến tranh điện tử : Khi những chiếc ăng-ten đánh bại drone

Le Figaro ngày 18/08/2026 nói về "Cuộc chiến tranh drone kiểu mới ở Kramatorsk". Hiện nay hầu như mỗi lữ đoàn Ukraine đều có một đơn vị chiến tranh điện tử. Đặc phái viên tờ báo gặp Robin, chỉ huy trung đội tình báo điện tử trực thuộc lữ đoàn 18 của Vệ binh quốc gia, tại một ngọn đồi ở Donbass cách tiền tuyến vài mươi cây số. Đây là một trong những đơn vị tinh nhuệ nhất.

Chiếc ăng-ten bằng nhựa sơn xanh được Robin dựng lên trong khu rừng thưa, trông giống như một cột phát sóng điện thoại di động thông thường. Tuy nhiên, thiết bị này là một trong những vũ khí hiệu quả nhất của quân đội Ukraine để chống drone. Theo nhiều chuyên gia, đa số drone bị vô hiệu hóa vì gây nhiễu thay vì các phương tiện phòng không thông dụng. Ăng-ten này thu được bất kỳ thiết bị nào phát ra tín hiệu, từ drone Shahed đến điện thoại và mạng Wi-Fi.

Khi có một mục tiêu đáng chú ý, một ăng-ten thứ hai sẽ thay thế, phát tín hiệu trên tần số của mục tiêu đó làm bão hòa. Liên hệ giữa drone và người điều khiển bị cắt đứt, drone bị lạc. Robin giải thích, cũng giống như cố nói chuyện với bạn trong một buổi trình diễn âm nhạc, tiếng nhạc át mất tiếng nói. Kỹ thuật spoofing, tức đánh lạc hướng GPS, cũng đang phổ biến : đưa thông tin vị trí sai lệch cho hệ thống định vị của drone.

Nhiều trạm gây nhiễu tự vận hành mà không có người điều khiển tại chỗ, nhưng các trạm dò tìm cần ít nhất một người. Andriy, bí danh "Dounai", chỉ huy chiến tranh điện tử của lữ đoàn 18 cho biết chỉ cần một máy tính xách tay để làm việc, nhưng chỉ ở một chỗ vì gắn với mạng cáp. Tháng 9 năm ngoái, một quả bom lượn 1,5 tấn rưỡi đánh vào vị trí của Robin, khiến một đồng đội bị phỏng nặng và anh cũng bị thương. Dounai thổ lộ "Chúng tôi là mục tiêu hàng đầu", người Nga đã treo giải để đoạt mạng anh.

Nga và Ukraine chạy đua trong cuộc chiến gây nhiễu

Sau khi Liên Xô sụp đổ, Ukraine và Nga thừa hưởng những phương tiện tương tự, nhưng phía Kiev dần yếu đi vì không có nguồn tài chánh trong khi Moskva thu vào nhiều tiền nhờ bán dầu, đã đầu tư ồ ạt vào việc chặn và gây nhiễu thông tin để đối đầu với NATO. Chẳng hạn có một loại ăng-ten do người Ukraine chế tạo có thể phân biệt được một tín hiệu thực với bị nhiễu và GPS giả. Năm 2008, Nga tuyển dụng toàn bộ ê-kíp này đưa về Moskva và trả lương rất cao. Andryi cay đắng : "Giờ đây chúng tôi phải chịu thiệt hại vì loại ăng-ten này, dù do người Ukraine chế tạo". Hiện nay Nga sở hữu nhiều thiết bị đắt tiền, Ukraine rất sáng tạo nhưng không thể sản xuất số lượng lớn để đối phó.

Vào đầu cuộc xâm lăng, việc khẩn cấp là bảo vệ các đơn vị. Những hệ thống tác chiến điện tử (REB) được gắn trên xe, đôi khi trong ba lô. Nhưng nay chiếc xe cần trang bị 17 ăng-ten mới bao phủ được các tần số mà drone sử dụng. Các thiết bị gây nhiễu bất lực trước drone cáp quang của Nga vì chúng không phát sóng radio. Để đối phó, một số nhà sản xuất Ukraine đang phát triển các thiết bị dò âm thanh. Từ hai năm qua, Nga dùng các trạm chuyển tiếp gắn trên drone, một thiết bị trung gian đôi khi gọi là "tàu mẹ" truyền lệnh cho drone, và như vậy Ukraine phải vô hiệu hóa thiết bị trung gian này.

Cuối cùng, các đơn vị phải thường xuyên liên lạc với nhau để tránh đánh nhầm quân mình, đổi tần số liên tục. Tuy chiến tranh điện tử đã thay đổi chiến trường, nhưng hiệu quả của thiết bị gây nhiễu còn lệ thuộc vào cách sử dụng đơn giản, giá thành và có thể triển khai rộng rãi. Ở Ukraine, một thiết bị như vậy giá khoảng 50.000 euro, còn ở Mỹ hoặc Châu Âu có thể mắc gấp mười lần.

Starlink-Rassvet : Cuộc chiến vệ tinh giữa Kiev và Moskva

Cũng về công nghệ nhưng ở tầm cao hơn, Le Figaro mô tả "Starlink chống lại Rassvet : cuộc chiến vệ tinh giữa Kiev và Moskva". Trong chuyến thăm Washington cuối tháng 7, tổng thống Volodymyr Zelensky đã nhắc lại nhu cầu khẩn cấp với đồng nhiệm Mỹ Donald Trump. Ukraine cần hỏa tiễn Patriot để bảo vệ không phận, và cả việc mở rộng hệ thống Starlink trên lãnh thổ Nga.

Cuộc kháng chiến kéo dài hơn bốn năm rưỡi, một phần diễn ra trên hai mặt trận này. Patriot lệ thuộc vào chính phủ Mỹ, còn Starlink tùy vào Elon Musk, sở hữu chủ mạng X và SpaceX. Tính cấp bách còn cao hơn vì Nga đang đẩy nhanh hệ thống Rassvet thay thế cho Starlink. Trong khi đó tỉ phú công nghệ này có quan điểm thất thường. Năm 2022 Musk từng cắt không cho sử dụng Starlink để ngăn Ukraine tấn công Crimea, và nay có vẻ không muốn mở rộng sang lãnh thổ Nga.

Với hơn 10.000 vệ tinh, Starlink cung cấp vùng phủ sóng toàn bộ, chỉ cần một ăng-ten đơn giản bán trên thị trường là kết nối được. Kể từ tháng 2, quân Nga không còn sử dụng được Starlink kết nối bất hợp pháp vì Elon Musk nhượng bộ Ukraine. Bị rối loạn vì mù thông tin, quân Nga phải gánh chịu hàng loạt thất bại trên chiến trường. Theo tình báo Ukraine, Nga phải thích nghi bằng cách chuẩn bị đưa 300 vệ tinh của thiên hà Rassvet lên quỹ đạo trong năm tới, và đến 2035 dự kiến là 924 vệ tinh. Được Cục 1440 phát triển, hệ thống này đã có 16 vệ tinh nhưng bị mất đi 1. Trong gói trừng phạt thứ 21 thông qua vào tháng 7, Liên Hiệp Châu Âu nhắm đến các công ty Nga liên quan đến hệ thống Rassvet.

Một nguồn tin quân sự Pháp nhận định, về số lượng và năng lực Nga còn thua rất xa Starlink, nhưng thuộc chủ quyền của minh trong khi Ukraine lệ thuộc vào Elon Musk. Dù các kết nối mang lại nguồn lợi lớn cho SpaceX, nhưng nhà tỉ phú cũng có thể lợi dụng cho mục đích chính trị. Nga cũng đang thử nghiệm các hệ thống liên lạc khác như các drone trung gian hoạt động ở tầng bình lưu hay các khinh khí cầu ở tầng cao. Bên cạnh đó là gây nhiễu việc chuyển tiếp dữ liệu giữa mặt đất và vệ tinh như loại "Volna Kupol Garant", hiện có mười mấy chiếc trên đất Ukraine và đã bị vô hiệu hóa mất ba. Liệu Nga sẽ tìm cách gây nhiễu từ không gian hay không ? Dù rất phức tạp, nhưng phương Tây cũng đang theo dõi.

Những người lính Châu Phi mắc kẹt trong cuộc chiến

Le Figaro cũng đề cập đến "Những người lính Châu Phi của Putin bị kẹt trong chiếc bẫy ở Ukraine". Chẳng hạn Philipp, nhân viên đồ họa Ghana bị dẫn dụ đến Moskva để mua một chiếc máy in loại hiếm với giá rẻ, và sau đó phải nhập ngũ cầm súng cho Nga ở Zaporizhzhia. Anh đầu hàng ngay khi có dịp, nay trong nhà tù ở miền tây Ukraine, phải đối đầu với một nguy cơ khác : bị lãng quên.

Bởi vì khi trao đổi tù binh, Nga chỉ thương lượng cho công dân mình, trừ ngoại lệ Bắc Triều Tiên – vốn chiếm phân nửa trong số 28.000 lính người nước ngoài đang chiến đấu ở Ukraine. Các tù binh người Nepal, Trung Quốc, Colombia đang bị giam trong một trại gần Lviv mà phóng viên đến thăm không hề được nói đến. Cứ tám lính nước ngoài thì có một người Châu Phi. Philipp và một đồng hương là trường hợp hiếm hoi được ngoại trưởng Ghana đến thăm, đề nghị tổng thống Zelensky phóng thích, nhưng đến nay không có tin tức gì thêm. Một số tù binh tránh chỉ trích Nga khi nói chuyện với nhà báo, hy vọng như vậy sẽ được trao đổi.

Ukraine : Đi tìm những người mất tích trên chiến trường

La Croix chạy tít trang nhất "Ukraine : Việc tìm kiếm những người mất tích", viết về một lữ đoàn chuyên nhận diện những thi thể ngoài mặt trận. Bài xã luận "Tia sáng nhân đạo" nhấn mạnh đây là một sứ mạng đầy rủi ro.

Nhật báo công giáo mang đến một góc nhìn mới mẻ về một chủ đề ít được nói đến. Số lượng chiến binh mất tích vẫn chưa được biết đến, nhưng có thể là mấy chục ngàn người, có những xác phải bỏ lại dưới lằn đạn địch, rải rác khắp các bụi rậm, cánh đồng và đầm lầy. Một lữ đoàn tình nguyện Ukraine đã ra sức tìm kiếm hài cốt của người Ukraine lẫn người Nga, giúp xác định danh tính của họ. Đây là một nhiệm vụ ngày càng nguy hiểm, được thúc đẩy bởi một lý tưởng sâu sắc và giản dị về phẩm giá con người : Mỗi người đều có quyền được chôn cất tử tế ; mọi gia đình đều có quyền tiễn biệt và dành lời tri ân cuối cùng trước những gì còn lại của người thân yêu.

Những tình nguyện viên của tổ chức Platsdarm ("Đầu cầu" trong tiếng Ukraine), vì lòng nhân đạo, đã liều mình tìm kiếm các xác chết. Những túi chứa thi thể được đánh số, và những ai không thể nhận diện được đưa đi làm xét nghiệm ADN. Họ làm việc không lương, và luôn bị drone đe dọa. Người đứng đầu là Oleksiy Youkov, đã cống hiến cả cuộc đời mình cho công việc này : ông đã hy sinh vào ngày 05/08 khi làm nhiệm vụ vì dẫm phải mìn. Họ thu thập cả xác của lính địch, dù có bị một số người chỉ trích. Một tuần trước khi qua đời, Oleksiy Youkov nói với đặc phái viên La Croix : "Chúng tôi là ai nếu để mặc thi thể con người cho chó hoang xâu xé ?"

Bắc Đới Hà : Chiếc hộp đen quyền lực của Trung Quốc

Tại Châu Á, Libération quan tâm đến thành phố nghỉ dưỡng Bắc Đới Hà, nơi diễn ra những cuộc họp bí mật của Đảng cộng sản Trung Quốc. Từ năm 1953, thị trấn nằm kín đáo bên biển Bột Hải là nơi nghỉ mát hàng năm của giới chóp bu Bắc Kinh. Những người lãnh đạo họp kín tại đây từ cuối tháng 7 để bàn bạc về các quyết định chính trị quan trọng của đất nước. Tất cả diễn ra trong bối cảnh các cuộc thanh trừng và những vụ dàn xếp ngầm. Địa điểm này đôi khi được so sánh với Camp David ở Hoa Kỳ hoặc Sochi ở Nga.

Kerry Brown, giáo sư King’s College Luân Đôn, nhấn mạnh : "Đây là cơ hội để lên kế hoạch cho nhiều việc, quan trọng nhất là Đại hội Đảng lần thứ 21 trong năm tới". Chuyên gia Emmanuel Lincot nói : "Bắc Đới Hà là nơi diễn ra các cuộc họp không chính thức. Đó là một vòng tròn khép kín của những kẻ nắm quyền, hoặc những người đang ảo tưởng về tầm ảnh hưởng chính trị và trí tuệ của mình. Giới doanh nhân không bao giờ có cửa xuất hiện ở đây. Nơi này thực sự là chốn riêng của giới tinh hoa trong Đảng".

Bắc Đới Hà cũng là nơi của các phe cánh và những cuộc ngã giá. Các băng nhóm và bè phái trong Đảng cộng sản Trung Quốc lao vào một cuộc chiến giành ảnh hưởng tại đây, cố gắng liên minh và thỏa hiệp. Những cán bộ trẻ sẽ tìm cách khẳng định hoặc củng cố quyền lực của mình. Đảng cộng sản Trung Quốc phần lớn vẫn là một chiếc hộp đen. Và Bắc Đới Hà là một trung tâm quyền lực ít ai thấu tỏ, mảnh đất màu mỡ cho những lời đồn đoán về những phán quyết then chốt trong hậu trường của chính quyền Tập Cận Bình. "Tất cả những điều đó nuôi dưỡng sự bí mật, và một chế độ độc tài trước hết sống bằng sự bí mật" - Emmanuel Lincot phân tích.

Bên cạnh việc chuẩn bị Đại hội đảng và kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Quân Giải phóng nhân dân năm 2027, cuộc thảo luận có lẽ tập trung vào phiên họp toàn thể sắp tới của đảng vào tháng 10, liên quan đến tăng cường kỷ luật nội bộ trong bối cảnh thanh trừng gia tăng. Sẽ có những vấn đề rất nhạy cảm cần giải quyết : ai lên nắm quyền, ai xuống và ai sẽ phải ra đi.

Bắc Đới Hà còn là nơi để tiếp đón các nhà lãnh đạo ngoại quốc. Tấm hình nổi tiếng Mao Trạch Đông tiếp Hồ Chí Minh của Việt Nam năm 1960 được chụp tại đây. Và nhà lãnh đạo Palestine Yasser Arafat gặp Giang Trạch Dân cũng ở Bắc Đới Hà vào năm 2000. Ngược lại, chủ tịch luôn kín đáo Tập Cận Bình không bao giờ để nhìn thấy tiếp khách nước ngoài trước ống kính camera.

Thụy My