Cuộc chiến vô hình ở Ukraine : Hàng ngàn thường dân bị đưa vào các nhà tù bí mật

Đặc phái viên Le Monde tại Kiev và Odessa trong số báo ra ngày 12/05/2026 cho biết "Nga bắt giữ, tra tấn hàng ngàn thường dân Ukraine như thế nào". Từ đầu cuộc xâm lăng năm 2022, Moskva bắt bớ hàng loạt người dân tại các vùng chiếm đóng một cách tùy tiện. Theo các nhà hoạt động nhân quyền, hiện có trên 16.000 thường dân Ukraine đang bị giam cầm.

Các nhà hoạt động biểu tình tại quảng trường Độc Lập ở Kiev ngày 28/07/2025 đòi trả tự do cho tù binh chiến tranh Ukraine, nhân kỷ niệm ba năm một vụ nổ làm thiệt mạng hơn 50 tù binh bị Nga giam giữ ở Olevnivka. AP - Efrem Lukatsky

Liên Hiệp Quốc : Hơn 16.000 thường dân Ukraine bị bắt giam tùy tiện

Số phận của những tù nhân thuộc đủ mọi tầng lớp là một trong những "hố đen" của cuộc chiến tranh ở Ukraine. Bị bắt cóc, tống giam, biệt giam, tra tấn… Nga mặc sức hành hạ, đưa vào trại tù chính thức hay quăng xuống hầm tối không ai biết. Tất cả các tổ chức quốc tế kể cả Hồng thập tự đều không được tiếp xúc. Petro Yatsenko, phát ngôn viên Trung tâm điều phối về tù nhân chiến tranh cho biết Ukraine cố gấng giải cứu các thường dân này nhưng vô cùng khó khăn.

Ngược với tù binh, không có cơ chế nào giúp trao đổi thường dân. Không thể đổi tù binh Nga lấy những người dân này vì không phù hợp với công ước Genève, hơn nữa còn kích thích Nga bắt cóc thêm nhiều thường dân Ukraine ở vùng chiếm đóng. Mục tiêu của Moskva là khủng bố để tiêu diệt mọi khả năng kháng cự, đô hộ các lãnh thổ của Ukraine. Oleksandra Matviichuk, giải Nobel hòa bình 2022 và là giám đốc Trung tâm vì tự do dân sự chuyên nghiên cứu về tội ác chiến tranh của Nga, tỏ ý tiếc rằng cộng đồng quốc tế ít biết đến hồ sơ nhạy cảm này, người ta luôn ngạc nhiên khi biết vẫn còn nhiều ngàn thường dân Ukraine trong tay quân Nga.

Báo cáo của Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc (OHCHR) tháng 9/2025 tiết lộ có 161 trại tù chính thức giam giữ thường dân tại các vùng chiếm đóng, và 42 nhà tù không chính thức, trong số đó có "các căn hầm, nhà riêng, gara, trụ sở cũ của chính quyền". Hàng ngàn thường dân Ukraine còn bị nhốt trong 73 trại giam trên đất Nga, có khi cách xa hàng ngàn kilomet, dù "việc lưu đày các công dân bị luật pháp quốc tế cấm đoán".

Tra tấn, xâm hại tình dục, hành quyết : Số phận thường dân Ukraine vùng chiếm đóng

OHCHR sau khi thẩm vấn 216 thường dân được thả cho biết hầu như tất cả những người tù Ukraine đều bị tra tấn. Họ bị đánh đập bằng nhiều công cụ khác nhau, bị sốc điện, dọa giết, bị lăng nhục. Nữ cũng như nam đều bị "hãm hiếp, chích điện vào cơ quan sinh dục, buộc khỏa thân, đe dọa bạo lực tình dục". Tổ chức phi chính phủ Crimean Human Rights Group ghi nhận xu hướng mới là bắt nhốt phụ nữ để phục vụ tình dục cho lính Nga, đôi khi được thả sau vài tháng.

Theo thông tin riêng của Le Monde, Moskva còn buộc các thường dân Ukraine bị bắt phải chiến đấu chống lại tổ quốc mình, ép họ ký hợp đồng với quân đội Nga. Kostyantyn Davydenko, chủ tịch tổ chức phi chính phủ Captive Ukrainian Civilians, tập hợp 400 gia đình tù nhân, cũng là một nhân chứng. Nhân viên địa ốc này bị bắt và kết án 10 năm rưỡi tù giam vì tội "làm gián điệp", được lần lượt chuyển qua năm trại giam khác nhau, cho biết đã thấy những người chiêu mộ quân không chính thức đến nhà tù mỗi tháng một lần.

Nhà báo, giáo viên, đại biểu địa phương, công chức, tình nguyện viên, thiểu số tôn giáo… đều có thể bị bắt và buộc tội "gián điệp", "khủng bố", "nổi dậy" với hồ sơ giả mạo và tống giam. Các tổ chức nhân quyền bị tràn ngập vì những cuộc gọi của người Ukraine báo động người thân mất tích. Nhiều người bị giam ở một nơi bí mật suốt nhiều năm trời mà không có thông tin nào, cũng không có cơ sở pháp lý, đôi khi được thả sau một, hai năm rồi bị bắt lại.

Từ đầu cuộc chiến, có 6.422 người Ukraine được thả trong đó chỉ có 409 thường dân. Có 90 thường dân bị hành quyết mà không xét xử và 38 người chết trong tù vì tra tấn hay ngược đãi. Nỗ lực của Kiev để giải thoát những công dân này va phải một bức tường. Oleksandra Matviichuk cho biết "Nga bất chấp mọi luật lệ và hành động tùy thích". Bà kêu gọi "nói ngôn ngữ duy nhất mà người Nga hiểu, đó là tăng cường trừng phạt". "Việc chiếm đóng không phải là hòa bình, mà là một dạng chiến tranh vô hình. Nếu bạn bị giết thì không ai biết cả".

Cuộc gặp Trump-Tập : Mỹ ở thế yếu ?

Về quan hệ Mỹ-Trung, ngày thứ Năm 14/05, tổng thống Donald Trump sẽ đến Bắc Kinh gặp Tập Cận Bình. Tác giả Renaud Girard trên Le Figaro cho rằng chưa bao giờ một tổng thống Mỹ lại ở thế yếu như vậy trước Trung Quốc.

Về mặt kinh tế, Trung Quốc đã trở thành cường quốc đứng đầu thế giới về sản xuất, mỗi tháng có thặng dư thương mại 100 tỉ đô la trong khi Hoa Kỳ thâm hụt 60 tỉ. Về tài chánh, dự trữ ngoại hối của Trung Quốc là 3.500 tỉ đô la, còn Mỹ chưa đến 1.000 tỉ đô. Nợ công của Bắc Kinh là 18.700 tỉ đô la, chưa bằng phân nửa số nợ của Mỹ. Về quân sự, Trung Quốc tiếp tục bành trướng trên Biển Đông, hiện đang đào đắp ở Đá Hải Sâm (Antelope Reef) của Hoàng Sa để xây dựng một căn cứ quân sự cho oanh tạc cơ và tàu ngầm. Bắc Kinh chiếm đóng quần đảo này bất chấp luật pháp quốc tế.

Nhưng nhất là về ngoại giao - nước Mỹ đã mất đi ánh hào quang cũ, giờ đây ít bạn bè hơn trước. Donald Trump bất hòa với Liên Hiệp Châu Âu do chủ nghĩa đơn phương của ông về thương mại và quân sự. Tổng thống Mỹ thứ 47 vào mùa hè 2025 tìm cách lập một trục ở cực bắc với Moskva nhưng không thành, vì những yêu sách quá đáng của Nga về lãnh thổ Ukraine. Ngược lại Trung Quốc cải thiện ngoại giao đáng kể với Nga đồng thời duy trì quan hệ thương mại ổn định với Châu Âu, có vai trò mạnh mẽ hơn bao giờ hết tại Châu Phi, Châu Mỹ la-tinh và Châu Á.

Về địa chính trị, thêm một lần nữa trong lịch sử, nước Mỹ lại bị sa lầy ở Trung Đông. Trump tin vào Israel, ngỡ rằng chế độ thần quyền sẽ sụp đổ nhanh chóng sau khi các thủ lãnh bị tiêu diệt, nhưng rốt cuộc Iran đe dọa eo biển Hormuz, gây ra khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Phải chăng Trung Quốc có thể giúp Hoa Kỳ gỡ rối ở Trung Đông ?

Nay Donald Trump muốn kết thúc nhanh chóng cuộc chiến nhưng cần có thắng lợi tối thiểu trong hồ sơ nguyên tử Iran. Để cứu vãn thể diện trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 03/11/2026, Trump cần Tehran ngưng làm giàu uranium và cả hình ảnh chuyển giao 440 ký uranium đã làm giàu 60% sang một nước khác, cộng với việc mở lại eo biển Hormuz. Theo tác giả bài viết trên Le Figaro, Trung Quốc là quốc gia duy nhất trên thế giới có thể thuyết phục Tehran đưa ra các đề nghị trên với ông Trump, tất nhiên đổi lại là dỡ bỏ trừng phạt và cam kết không tấn công Iran.

Trung Quốc là nước thích thương mại hơn chiến tranh, và có phương tiện để khuyến dụ đối tác Iran nên quên đi giấc mơ trục Shia ở Trung Đông, để đường hoàng quay lại với thương mại quốc tế. Bắc Kinh cũng rất quan tâm đến hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân năm 1968, tự do đi lại trên biển và các eo biển.

Tác giả cho rằng Tập Cận Bình cần tránh giảng đạo đức cho Donald Trump và giúp ông ra khỏi chiếc bẫy Trung Đông. Giúp Trump cũng là giúp mình, vì vịnh Ba Tư bị phong tỏa không có lợi cho Trung Quốc hiện đang nhập 42% dầu thô từ khu vực này. Nhưng ông Trump cũng nên tránh thường xuyên lăng nhục, đe dọa các nhà lãnh đạo Iran. Hiện bên cạnh tổng thống Iran Massoud Pezeshkian và chủ tịch Quốc hội Mohammad Ghalibaf là một ê-kíp thực dụng đang tìm kiếm một lối ra. Vấn đề là ông Trump có chịu hiểu hay không.

Pakistan : Từ nơi trú ẩn của Bin Laden đến cường quốc bậc trung có trách nhiệm

Le Monde chú ý đến "Pakistan, nhà hòa giải quan tâm đến cuộc chiến tranh ở Iran". Islamabad là trung gian bất ngờ giữa Washington và Tehran, nhờ lấy lòng được tổng thống Donald Trump và vận dụng các kênh bí mật với Cộng hòa Hồi giáo để cố gắng giải tỏa khủng hoảng eo biển Hormuz. Pakistan đang là trung tâm của một trong những cuộc đàm phán tế nhị nhất trên trường quốc tế, giữa hai bên tham chiến đều muốn chiến thắng và luôn ngờ vực lẫn nhau. Tư cách nhà hòa giải, hoặc khiêm tốn hơn là trung gian đưa thông điệp, rất có lợi cho Islamabad.

Gilles Boquérat, chuyên gia của Quỹ Nghiên cứu Chiến lược nhận xét : "Pakistan từng cho Bin Laden trú ẩn, muốn thuyết phục công luận quốc tế rằng nay không còn chiếc nôi của chủ nghĩa khủng bố, mà là một cường quốc bậc trung có trách nhiệm, có khả năng đảm bảo an ninh khu vực từ bán đảo Ả rập đến biên giới Ấn Độ". Islamabad đã chiếm được vị trí của vương quốc Oman trước đây - bị thất sủng sau thất bại của cuộc thương lượng hôm 26/02, hai ngày trước khi khởi động cuộc chiến tranh Iran.

Mối quan hệ cá nhân giữa Asim Munir, tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan với ông chủ Nhà Trắng đóng vai trò quan trọng. Vị tướng này hồi tháng 9/2025 đã tặng cho Donald Trump một chiếc hộp lót vải sa-tanh chứa những mẫu khoáng vật mà Pakistan rất phong phú, sau đó Washington loan báo đầu tư 1,3 tỉ đô la để khai khoáng. Chính quyền Pakistan ký hợp đồng với công ty tiền ảo World Liberty Financial do ông Trump đồng sáng lập, và Asim Munir nhiều lần tuyên bố Donald Trump xứng đáng được trao giải Nobel hòa bình. Shehbaz Sharif, thủ tướng Pakistan cũng không tiếc lời chúc tụng ông Trump : "Cầu cho Thượng đế ban phước lành cho ngài, khiến ngài sống lâu để phục vụ nhân loại".

Song song đó, Asim Munir có được kênh thông tin bí mật với quân đội Iran. Đối thoại tiến triển kể từ 2010 khi Islamabad giải giao cho Tehran thủ lãnh Jundallah, một nhóm vũ trang độc lập sắc tộc Baloch. Trong cuộc đàm phán hiện nay, Pakistan còn là đại diện kín đáo của Saudi Arabia, quốc gia có hiệp ước quân sự hỗ tương. Islamabad có thể gởi quân sang hỗ trợ Saudi Arabia, vì đang cạn tiền và được vương quốc này tài trợ. Pakistan có thể cảnh báo Iran là Saudi Arabia có thể tham chiến, và Tehran không thể chiến đấu với toàn khu vực.

Hantavirus : Loại virus hiếm thấy nhưng gây tử vong cao

Tất cả các báo đều có bài giải thích về Hantavirus, mà nhiều người trên thế giới lần đầu tiên nghe tến. Virus này gồm 50 loài khác nhau, được nhận diện cách đây 3/4 thế kỷ trong chiến tranh Triều Tiên, có 3.000 binh sĩ nhiễm bệnh gần sông Hantan. Tỉ lệ tử vong lên đến 35-50% tùy theo điều kiện, trong khi Covid chỉ có 1% trước khi có vaccin, ngay cả SARS cũng chỉ 10-15%. Theo chuyên gia dịch tễ Antoine Flahault, chỉ có Ebola với tỉ lệ tử vong 25-70% mới có thể so sánh được với Hantavirus.

Thụy My