World Cup 2026 : Cường quốc thế giới chưa chắc là cường quốc bóng đá

Les Echos ngày 21/07/2026 nhận định, World Cup Bắc Mỹ khép lại với chiến thắng của Tây Ban Nha, nhưng cũng cho thấy một nghịch lý : những quốc gia có sức mạnh kinh tế, quân sự hay dân số hàng đầu thế giới không nhất thiết thống trị trên sân cỏ. Châu Âu tiếp tục khẳng định vị thế trong môn thể thao vua, trong khi bóng đá Mỹ đang bước vào một kỷ nguyên mới.

Nữ ca sĩ Shakira trình diễn trong chương trình văn nghệ giữa hai hiệp trong trận chung két tại New Jersey, Hoa Kỳ ngày 19/07/2026, điểm mới của World Cup kỳ này. Image via Reuters – Mark Rebilas

Bóng đá Mỹ hóa và giấc mơ dang dở của Kissinger

Nhận xét về World Cup vừa kết thúc, Les Echos nhắc lại, Henry Kissinger có hai giấc mơ : Châu Âu hóa ngoại giao Mỹ để tinh tế hơn, và biến bóng đá thành một môn thể thao quan trọng tại Hoa Kỳ, tương đương với bóng chày, bóng rổ. Vào thời Trump II, giấc mơ đầu đã thất bại, nhưng ước mơ thứ hai thì còn phải xem xét.

Đội tuyển Mỹ dừng chân ở vòng 1/8, nhưng World Cup đầu tiên ở Bắc Mỹ kể từ 1994 đã giúp bóng đá trở thành người thắng lớn trong ngày hội này, ngoài FIFA và Tây Ban Nha. Mặc dù thời tiết nóng, giờ giải lao nặng tính thương mại hơn là sức khỏe của cầu thủ, trọng tài đôi khi bất nhất… Khác với tổng thống không bao giờ xem một trận đấu (trừ trận chung kết), người dân Mỹ theo dõi từ đầu cuộc tranh tài thể thao phổ biến nhất thế giới với sự thích thú.

Việc Mỹ hóa trận chung kết với một show diễn giữa hai hiệp (từ Madonna đến nhóm K-pop BTS, giọng ca Shakira và Justin Bieber) là điều hoàn toàn mới mẻ. Cúp bóng đá thế giới 2026 đậm chất Mỹ. Donald Trump gây áp lực với FIFA để hủy thẻ đỏ cho cầu thủ ngôi sao của mình. Ông cũng ủng hộ các cầu thủ Argentina đã đòi trả lại quần đảo Falkland (Malvinas) sau trận bán kết với Anh – một kiểu xét lại dân tộc chủ nghĩa.

Châu Âu vẫn là đế chế túc cầu

Về địa chính trị đơn thuần, Les Echos cho rằng World Cup 2026 khẳng định một thực tế từ những kỳ tranh giải trước. Vẫn luôn có một khoảng cách rất lớn giữa cường quốc thế giới và cường quốc bóng đá. Các ông lớn của thế giới năm 2026 là Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ (chưa nói đến Nga) vắng bóng, hay chỉ đóng vai trò thứ yếu. Về số lượng cũng như chất lượng, Châu Au tiếp tục thống trị hành tinh bóng đá.

Trong bốn đội vào bán kết, có ba đội Châu Âu. Đã đành Châu Phi, Châu Á, Châu Mỹ la-tinh (đứng đầu là Argentina), chưa kể Trung Đông với đội Ai Cập dũng cảm, không chỉ là quân xanh. Thành tích của quốc gia nhỏ nhất tranh World Cup là Cap Vert đương đầu được trước Tây Ban Nha, đã đi vào biên niên sử Cúp bóng đá thế giới. Nhưng một lần nữa Châu Âu lần này, thông qua Tây Ban Nha, lại áp đảo.

Nếu cộng tất cả những ngôi sao của các đội vô địch trong suốt lịch sử, Châu Âu nổi lên như người chiến thắng, vượt trội hơn so với Châu Mỹ Latinh. Và chính chủ trương "thống nhất trong đa dạng" của Châu Âu, nhấn mạnh vào giá trị tập thể hơn là tài năng cá nhân, cuối cùng đã thắng. Pháp có nhiều cầu thủ tài ba hơn, nhưng về mặt tập thể, Tây Ban Nha tỏ ra mạnh hơn về thể chất lẫn tinh thần. Pháp đã tỏa sáng rực rở nhưng rốt cuộc thất bại. Nên quy trách nhiệm cho huấn luyện viên, hay một đội tuyển không biết vượt qua những yếu kém về tâm lý ? Tác giả kết luận đừng để niềm vui bị giảm sút. Đó là một kỳ World Cup tuyệt vời, nơi đội bóng mạnh nhất đã đăng quang.

Tehran biến eo biển Hormuz thành vũ khí địa chính trị

Xã luận La Croix nói về "săng-ta (chantage : sự bắt bí) của Iran". Thế giới phải chứng kiến bạo lực gia tăng giữa Hoa Kỳ và Iran từ hơn một tuần qua, hai bên tấn công qua lại bằng drone và hỏa tiễn, khiến giá dầu lửa và khí đốt tăng lên. Tác động không chỉ giới hạn ở các bên tham chiến. Khi mở chiến dịch đánh Iran hồi tháng 2, Hoa Kỳ và Israel đã tạo điều kiện cho một săng-ta mà trước đây Tehran chỉ dám mơ đến : kiểm soát giao thông hàng hải ở eo biển Hormuz và buộc phải trả phí. Việc này vi phạm thông lệ quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển, và cộng đồng quốc tế cần phải phản ứng với Tehran.

Le Figaro nêu ra "Phong tỏa Hormuz : Ngõ cụt cho các quốc gia dầu lửa không có đường ra biển". Van dầu có thể bị khóa bất kỳ lúc nào đối với Kuwait và Iraq, hai nước có trữ lượng 250 tỉ thùng dầu, chiếm 15% toàn cầu. Cả hai có cùng một điểm yếu là mấy chục kilomet bờ biển bị một láng giềng thù địch kiểm soát. Trong khi Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, nhà xuất khẩu dầu thứ nhì và thứ bảy của thế giới có thể đi vòng bằng những đường ống dẫn, Iraq và Kuwait, lần lượt đứng thứ tám và thứ mười, lệ thuộc hoàn toàn vào eo biển Hormuz, đành thúc thủ. Nền kinh tế của hai nước này dựa hẳn vào nhiên liệu hóa thạch, chiếm 3/4 thu nhập.

Chiến tranh vùng Vịnh cũng làm tăng trưởng của các vương quốc dầu lửa lần đầu tiên sụt giảm mạnh. Sau bốn tháng rưỡi chiến tranh giữa Hoa Kỳ và Iran, cú sốc kinh tế nay thấy rõ. Sáu nước thuộc Hội đồng hợp tác vùng Vịnh (CCG) năm nay chỉ còn 0,8% so với dự kiến là 4,7%. Một nhà cựu ngoại giao đưa ra ví dụ cụ thể : Trong một chuyến bay Paris-Dubai của hãng Emirates, khoang hạng nhất trống rỗng, và chỉ có năm hành khách ở hạng thương gia. Một cảnh bất thường trên một đường bay vốn tấp nập khách trong mùa này.

Qatar có khí hóa lỏng được vận chuyển hoàn toàn qua eo biển Hormuz, đã mất 2,8 tỉ đô la thu nhập trong quý I. Dù ít lệ thuộc vào dầu khí hơn, Bahrein lại bị thiệt hại nhiều nhất, nợ vượt 150% GDP vì các lãnh vực quan trọng nhất của nền kinh tế bị ảnh hưởng. Cuộc khủng hoảng này làm nổi bật sự phụ thuộc dai dẳng của vùng Vịnh vào vận tải biển. Không có cách vận chuyển nào có thể đưa một số lượng lớn dầu với giá thấp như vậy.

Mỹ và Iran sa lầy, Bắc Kinh thắng lớn

Le Figaro đánh giá "Mỹ và Iran sa lầy, Trung Quốc tiến tới". Cuộc chiến làm suy yếu sức mạnh răn đe của Mỹ, gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng của Iran. Về mặt ảnh hưởng chính trị và kinh tế, chiến tranh Trung Đông chỉ mang lại lợi ích cho một quốc gia duy nhất, đó là Trung Quốc. Bắc Kinh có đặc thù : là đối tác thương mại của cả hai nước đang tham chiến.

Là một trong ba nhà cung cấp hàng đầu cho Hoa Kỳ, Trung Quốc, có thặng dư thương mại vượt quá 200 tỉ đô la mỗi năm, và mua hơn 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, trung bình 1,4 triệu thùng mỗi ngày. Cho đến nay, Trung Quốc đã đạt được kỳ tích là tương đối ít bị ảnh hưởng. Ít đưa ra bình luận, không bao giờ dùng đến lời lẽ xúc phạm, đề nghị đứng ra hòa giải và thường xuyên kêu gọi tôn trọng Hiến chương Liên Hiệp Quốc, Bắc Kinh tỏ ra rất khôn khéo.

Các vương quốc vùng Vịnh coi Trung Quốc là đối tác ổn định, trách cứ Donald Trump đã gây chiến, nghe lời Israel thay vì nghe họ. Theo Le Figaro, trách nhiệm của tình trạng leo thang từ tháng 7 hoàn toàn từ phía Iran, khi một số đơn vị Vệ binh Cách mạng ngang nhiên tấn công các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz bất chấp cam kết của Tehran. Vấn đề là Iran không còn quyền lực tập trung hiệu quả. Bằng chứng là việc giám đốc đài truyền hình Tehran (một nhân vật cực đoan) tự cho phép cắt ngang bài phát biểu của Mohammad Ghalibaf, chủ tịch Quốc hội và là trưởng đoàn đàm phán, khi ông này nói rằng cần phải thỏa thuận với Hoa Kỳ.

Các phe cực đoan đẩy Trung Đông vào thế bế tắc

Bản ghi nhớ được tổng thống Trump ký ở điện Versailles và tổng thống Pezechkian ký tại Tehran hôm 17/06 vốn rất có lợi cho Iran. Cộng hòa Hồi giáo được dỡ bỏ dần trừng phạt, được dành một quỹ 300 tỉ đô la để tái thiết, không nhắc đến hỏa tiễn đạn đạo và các lực lượng ủy nhiệm của Iran. Nhưng một nhóm Vệ binh Cách mạng cuồng tín đã làm hỏng một chương trình có thể giúp Iran lại trở thành đại cường thương mại.

Giờ đây họ có nguy cơ mất tất cả : không có sức mạnh quân sự (vì Mỹ và Israel sẽ không bao giờ cho phép Iran chế tạo bom nguyên tử), không được tái thiết và không thể phục hồi kinh tế. Trong nửa đầu năm 2026, Trung Đông trở thành nạn nhân của hai hệ tư tưởng điên rồ như nhau : chủ nghĩa tân bảo thủ của Mỹ, với ảo tưởng thay đổi chế độ ở vùng đất Hồi giáo (bất chấp những thất bại ở Afghanistan, Iraq, Libya) ; và sự sùng bái tử đạo của người Shia (bất chấp ao ước của tầng lớp trung lưu trí thức Iran là trở lại bình thường). Cuộc chiến gây bất lợi cho cả hai quốc gia. Về chính trị và kinh tế, chiến tranh Trung Đông chỉ mang lại lợi ích cho một quốc gia duy nhất : Trung Quốc.

Kiev đánh vào hạm đội ma và nguồn sống của chiến tranh Nga

Trong khi mọi cái nhìn đều hướng về Trung Đông, chiến trường Ukraine tiếp tục sôi động. Les Echos nói về "Một chiến dịch chưa có tiền lệ : Kiev gia tăng tấn công vào hạm đội ma của Nga ở Hắc Hải". Chỉ trong hai tuần qua, hơn 200 chiếc tàu của Nga đã trúng đòn, ở biển Azov lẫn Hắc Hải ; trong nỗ lực bóp nghẹt nguồn tiếp tế năng lượng cho Crimea – bàn đạp để tấn công miền nam Ukraine, và tước đi thu nhập từ dầu khí của Moskva – nguồn tài trợ cho cuộc xâm lăng.

Nhà phân tích Tomas Alexa của cơ quan an ninh hàng hải Ambrey khẳng định tốc độ tấn công này là chưa từng thấy trên Hắc Hải và thậm chí trên toàn cầu. Ông cũng cho biết khó thể xác định con số chính xác vì nhiều tàu đã tắt thiết bị nhận diện AIS và định vị GPS để che đi dấu vết. Cho đến nay, hầu hết các tàu thương mại không bị tấn công. Gần đây Ukraine tập trung oanh tạc các nhà máy lọc dầu, ống dẫn dầu hay kho xăng ở Nga.

Theo ông Alexa, có một thỏa thuận ngầm giữa Nga và Ukraine, tránh tấn công quá nhiều vào tàu buôn, vì cả hai bên đều bị ảnh hưởng. Thỏa thuận ngầm này dường như không còn giá trị nữa kể từ đầu tháng 7. Phí bảo hiểm ở Hắc Hải đã tăng gấp đôi kể từ ngày 06/07, Nga tạm ngưng cho các tàu đi qua kênh Don-Azov cũng như các hoạt động hàng hải ở biển Azov và không cho quá cảnh eo biển Kerch.

Hungary : Đảng Fidesz của Orban lung lay tận gốc

Về Hungary, đồng minh cũ của Nga, Le Figaro cho biết "Đảng Fidesz của Viktor Orban đang dần tan rã". Những khuôn mặt hàng đầu của đảng này lần lượt bỏ cuộc dưới các biện pháp cứng rắn của tân thủ tướng Péter Magyar. Đầu tiên là cựu ngoại trưởng Péter Szijjarto, đã đầu quân cho tập đoàn xe hơi điện Trung Quốc BYD. Nhân vật tâm phúc của Orban là người thúc đẩy chủ thuyết "mở cửa về phương Đông", thân thiện với Moskva và Bắc Kinh, chống việc Liên Hiệp Châu Âu áp thuế lên xe điện Trung Quốc. Thủ tướng Péter Magyar mỉa mai "Ít nhất với cùng một công việc, dân Hungary không phải trả lương cho ông ta, mà ông chủ thực sự sẽ trả".

Hai ngày trước đó, thủ lãnh Fidesz ở Quốc hội là Gergely Gulyas rời chính trường với lý do không thể tái ứng cử. Tu chính án thứ 17 vừa được thông qua hôm thứ Hai quy định không thể là dân biểu quá ba nhiệm kỳ, tức 12 năm. Như vậy gần 2/3 nhóm nghị sĩ Fidesz, 3/4 nhóm KDNP là vệ tinh của Fidesz, và phân nửa nhóm cực hữu Mi Hazank không thể tái tranh cử năm 2030. Về phần Viktor Orban thì đang ở xa vùng bão tố : ông sang Mỹ dự khán Cúp bóng đá thế giới.

Anh có tân thủ tướng, Châu Âu tiếc nuối Keir Starmer

Tại Anh Quốc, báo chí nói nhiều về những thách thức đang chờ đợi ông Andy Burham. Cựu thị trưởng đại đô thị Manchester đầu tuần này trở thành thủ tướng thứ bảy của Anh trong vòng mười năm qua. Le Figaro nhận thấy ông Burham muốn áp dụng công thức đã có ở miền bắc nước Anh, nhưng việc quản lý một thành phố 2,8 triệu dân khác hẳn với điều hành một đất nước 70 triệu dân có nền kinh tế 1.000 tỉ bảng.

Trong khi đó Châu Âu vẫn nuối tiếc người tiền nhiệm Keir Starmer. Với ông Starmer, Emmanuel Macron xây dựng "liên minh tình nguyện" tập hợp 35 nước để bảo đảm an ninh tương lai cho Ukraine. Cộng thêm thủ tướng Đức Friedrich Merz, công thức ngoại giao E3 gồm Pháp, Anh, Đức tái sinh, để đến một lúc nào đó thương lượng với Nga bên cạnh Ukraine khi Mỹ sẵn sàng bỏ rơi vào tay Putin. Volodymyr Zelensky đã bày tỏ lòng biết ơn nước Anh với Starmer trong chuyến công du Kiev cuối cùng của ông thứ Năm tuần trước. Macron trao tặng thủ tướng mãn nhiệm Anh Bắc đẩu Bội tinh, các đồng nhiệm Châu Âu đều đánh giá cao sự đóng góp của Keir Starmer.

Thụy My