Trump hạ giọng ở Davos, nhưng trật tự quốc tế tiếp tục rung chuyển

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vẫn là nhân vật nổi bật nhất trên báo chí Pháp ngày 22/01/2026. Le Figaro chạy tít trang nhất "Trump từ chối sử dụng vũ lực, nhưng không từ bỏ Greenland" : ở Davos, tổng thống Mỹ đòi hỏi thương lượng lập tức với Đan Mạch, và loan báo đã có được thỏa thuận khung với NATO. Le Monde nói về "Sự rạn vỡ của liên minh xuyên Đại Tây Dương tại Davos".

Tổng thống Mỹ Donald Trump bước xuống từ chiếc Marine One để dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần thứ 56 tại Davos, Thụy Sĩ ngày 21/01/2026. Reuters - Romina Amato

Greenland : Trump nói không với vũ lực, nhưng vẫn hàm ý đe dọa

Le Figaro và Libération dẫn lời tổng thống Trump về Greenland tại Davos, khẳng định không muốn dùng đến vũ lực. Ông than phiền : "Tất cả những gì tôi đòi hỏi chỉ là một mảng băng lạnh giá xa xôi, nhưng có thể đóng một vai trò chủ yếu trong hòa bình và việc bảo vệ thế giới". Tuy nhiên ngay sau đó là lời lẽ ngầm đe dọa : "Quý vị có hai chọn lựa : Đồng ý, và chúng tôi sẽ rất hàm ân, hoặc nói không, và chúng tôi sẽ nhớ lấy".

Libération ghi nhận, giới tinh hoa kinh tế và chính trị thế giới có mặt đông đảo để lắng nghe bài diễn văn quan trọng của người đứng đầu đại cường Mỹ. Cả hội trường 1.300 chỗ chật kín người, phải mở thêm bốn sảnh để truyền hình trực tiếp. Tuy nhiên không khí vẫn lạnh lẽo, không chỉ vì Greenland. Tổng thống Mỹ nhắc lại rằng NATO "chưa bao giờ làm được gì cho Hoa Kỳ", trong khi Điều 5 chỉ được kích hoạt có mỗi một lần trong lịch sử trong vụ tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 chống lại… nước Mỹ.

Ông Donald Trump nói "Tôi không muốn lăng mạ ai cả", nhưng trước đó ông vừa đả kích Đan Mạch, Greenland, Canada, NATO, và Emmanuel Macron. Tổng thống Pháp bị cho là "ra vẻ dân anh chị với cặp kiếng mát đẹp đẽ" (thật ra do có vấn đề về mắt) vì đã cảnh báo về toan tính "không thể chấp nhận được" của Mỹ muốn "khống chế Châu Âu". Mark Carney, thủ tướng Canada, một nước mà tổng thống Mỹ cũng muốn sáp nhập - "chỉ hiện hữu nhờ Hoa Kỳ", theo ông Trump - đã được hội trường đứng dậy vỗ tay kéo dài với lời kêu gọi đoàn kết chống lại sự thô bạo. Les Echos nhắc lại câu nói của ông Carney : "Khi bạn không được ngồi vào bàn, có nghĩa là bạn nằm trong thực đơn".

Từ "soft power" đến "Pax Trumpicana"

Le Monde chú ý đến tuyên bố trước đó của phó văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller sau vụ bắt Nicolas Maduro : "Chúng ta đang sống trong một thế giới thực, phản ứng bằng sức mạnh, bằng quyền lực". Nhưng đây là nghịch lý so với khái niệm "soft power" được nhắc đi nhắc lại trong chiến lược an ninh quốc gia. Le Monde cho rằng chiến thắng của ông Trump chỉ là ngắn hạn. Khi quyết định làm cho người khác sợ hãi hơn là tôn trọng, Donald Trump đã khởi động một cơ chế nhằm tước mất của Hoa Kỳ một quyền lực đặc biệt đã gặt hái được trong tám thập niên qua.

Trump 1 có thể là một sự bất thường. Trump 2 biến Hoa Kỳ thành một mối đe dọa, một rủi ro mà theo Stephen Miller thì thế giới phải thích nghi. Nhưng các nước đang cố gắng giảm thiểu sự lệ thuộc vào Washington, gia tăng các mối liên kết, mà một ví dụ là thỏa thuận giữa Liên Hiệp Châu Âu với các nước Mercosur. Trở thành một "Nhà nước côn đồ" có cái giá của nó, theo tác giả bài viết, cho dù là đại cường quân sự số một thế giới.

Les Echos giải thích thêm về "Pax Trumpicana", một sự quay lại với thế kỷ 19. Ông Donald Trump sử dụng hai đòn bẩy : một lực lượng quân sự mạnh chưa từng thấy với ngân sách gấp bốn lần Trung Quốc, có thể tấn công bất cứ nơi nào ; và một nền kinh tế chiếm đến 27% tổng sản phẩm nội địa thế giới.

Hội đồng Hòa bình của Trump : Cải tổ trật tự thế giới hay Liên Hiệp Quốc phiên bản cá nhân ?

Trong bài xã luận "Một Hội đồng Hòa bình để làm gì ?", Le Monde đặt câu hỏi, đâu là tham vọng thực sự của Hội đồng này, mà mục đích ban đầu là để kết thúc cơn ác mộng Gaza ? Phải chăng nhằm lập ra một "Hội quốc liên của Trump" ? Nếu đưa ra cách đây vài tháng, có lẽ đã bị chỉ trích dữ dội, nhưng sự thô bạo từ chính sách ngoại giao của Donald Trump đã khiến người ta phải im lặng. Paris chỉ nói rằng hiện tại chưa muốn tham gia, thì ngay lập tức đã hứng chịu cơn thịnh nộ, với lời đe dọa đánh thuế 200% lên rượu vang và sâm banh.

Ai cũng biết xưa nay Donald Trump không hề ưa Liên Hiệp Quốc mà Hoa Kỳ từng là cột trụ suốt tám thập niên. Các nước phương Nam cũng bất mãn trước sự bất lực của tổ chức quốc tế này. Những phê phán của tổng thống Mỹ đối với Liên Hiệp Quốc không phải là không có cơ sở, nhưng một Hội đồng Hòa bình được tổ chức xung quanh một nhân vật mà giới hạn duy nhất chỉ là "đạo đức của chính mình", có vẻ là giải pháp thay thế tệ hại nhất.

Mục Check News của Libération sơ kết "Có bao nhiêu nước sẽ tham gia tổ chức cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc do Donald Trump đề xướng ?". Được biết "Founding Executive Board", tức hội đồng điều hành gồm 7 người trong đó có 5 là người Mỹ gồm con rể ông Trump là Jared Kushner, ngoại trưởng Marco Rubio, đặc sứ Steve Witkoff… còn tổng thống Mỹ tất nhiên là chủ tịch.

Theo AFP, khoảng 35/60 nhà lãnh đạo đã chấp nhận hiến chương của Hội đồng này. Tổng thống Argentina là người đầu tiên đồng ý tham gia, hôm sau đến lượt tổng bí thư Việt Nam Tô Lâm, và thủ tướng Viktor Orbán của Hungary. Cả ba nhà lãnh đạo đều nhận lời trước khi biết rằng các thành viên sáng lập phải đóng góp 1 tỉ đô la, nhưng hiện chưa ai rút lui. Đến nay đã có khoảng 20 nước chấp nhận lời mời, 4 nước từ chối và khoảng 20 nước cho biết còn phải suy nghĩ thêm.

Trái phiếu Mỹ : "Vũ khí nguyên tử" tài chánh trong tay Châu Âu ?

Trên lãnh vực kinh tế, La Croix đặt vấn đề, phải chăng trái phiếu kho bạc Mỹ là vũ khí hạt nhân của Châu Âu để chống lại Trump ? Theo số liệu từ Quỹ Dự trữ Liên bang Mỹ, các nhà đầu tư Châu Âu gồm ngân hàng, các quỹ và cá nhân đang nắm giữ tổng cộng 3,6 ngàn tỉ đô la trái phiếu kho bạc Mỹ, chiếm 40% tổng số trái phiếu đang do nước ngoài nắm giữ.

Trên lý thuyết, đây là rủi ro lớn đối với nền kinh tế Mỹ. Nếu những trái phiếu này được đồng loạt bán ra thì giá sẽ giảm mạnh, đẩy lãi suất lên cao, tác động trực tiếp đến lãi suất vay địa ốc, tín dụng tiêu dùng và kinh doanh, và "ở một quốc gia mà tiêu dùng chiếm một phần đáng kể trong GDP, giá cả tăng vọt sẽ làm suy giảm toàn bộ nền kinh tế. Nhưng thị trường tài chánh Châu Âu cũng sẽ bị ảnh hưởng, chưa kể đến việc Hoa Kỳ sẽ không ngần ngại trả đũa tương tự, dẫn đến đôi bên đều thiệt.

Giống như vũ khí nguyên tử, phương cách này chủ yếu là để răn đe chứ không phải để đem ra sử dụng. Chẳng hạn như các quỹ hưu trí Đan Mạch đã bắt đầu thoái vốn khỏi trái phiếu chính phủ Hoa Kỳ để phản ứng với các tuyên bố của Trump về Greenland. Áp lực từ thị trường tài chánh là đối trọng duy nhất của Trump, đặc biệt là trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Tại Davos hôm qua, Donald Trump cuối cùng đã loại trừ việc sử dụng vũ lực để chiếm Greenland.

Iran chìm trong im lặng và máu lửa chưa từng thấy

Tại Trung Đông, ba tuần lễ sau các cuộc biểu tình quy mô lớn làm rung chuyển đất nước, Iran vẫn bị cô lập với thế giới, hầu như không có internet. Và người dân vẫn còn bàng hoàng, bắt đầu nhận ra tầm cỡ đàn áp đẫm máu của chế độ. Một nhà báo từ Iran đã gởi cho Libération bài phóng sự tố cáo sự tàn ác của chế độ thần quyền. Mehdi, 35 tuổi, không ngủ được nhiều giờ liền, sau khi chôn cất người bạn thân nhất từ hai mươi năm qua của anh là Hessam. Đôi mắt thâm quầng, trũng sâu, anh cho biết phải mất năm ngày mới được nhận lại thi thể. Cha mẹ Hessam hoàn toàn suy sụp nên ba người bạn đến bệnh viện để tìm xác.

Lực lượng Basij (một nhánh của an ninh) lập tức hiểu rằng có liên quan đến một người biểu tình bị giết, nên liền xông vào đánh đập thẳng tay và lăng mạ. Đầu tiên, họ yêu cầu ba thanh niên này lên truyền hình, nói rằng Hessam là một thành viên Basij bị người biểu tình giết chết. Khi bị từ chối, họ đòi phải trả một số tiền tương đương với một năm lương của cả ba gộp lại mới giao thi thể. Anh phẫn nộ : "Họ bắt chúng tôi trả tiền cho ba viên đạn mà họ đã dùng để giết bạn tôi mới cho nhận xác !".

Một đợt rét đậm đã ập xuống Iran, và nhiều thành phố trong đó có cả Tehran, bị vùi lấp trong tuyết trắng, sự im lặng và nỗi tang thương. Đáng sợ hơn cả giá rét là tình trạng bất lực, thiếu thông tin về những gì đã và vẫn đang xảy ra. Nhiều người Iran, gồm cả những người tham gia biểu tình, vẫn không biết rằng đất nước đã trải qua thời điểm hỗn loạn nhất trong lịch sử Cộng hòa Hồi giáo, với ​​các cuộc biểu tình quy mô nhất, tiếp theo là cuộc đàn áp đẫm máu nhất.

Tại Tehran, các cửa hàng nào chưa đóng cửa thì hầu như đều trống rỗng. Một số cư dân đã rời khỏi thành phố, nhiều người, vì sợ bị đàn áp, vẫn ẩn náu trong nhà. Các khu phố thường nhộn nhịp giờ đây vắng vẻ. Các quảng trường và địa điểm chính là trung tâm của các cuộc biểu tình nay dày đặc dân quân Basij, xe bọc thép và cảnh sát chống bạo động. Dấu vết của cuộc nổi dậy vẫn còn đó : Xe buýt bị cháy rụi, đồn cảnh sát bị phá hủy, các khẩu hiệu phản đối đầy trên đường phố. Chính quyền vụng về che đậy bằng những hình vẽ graffiti, nhưng chỉ làm chúng dễ thấy hơn.

Cắt internet để cai trị : Dấu hiệu bất lực của chế độ Tehran

Một người dân Tehran nhận định, bằng cách cắt internet, chính quyền đã thực sự thành công trong việc làm suy yếu phong trào phản kháng. Nếu người Iran biết có bao nhiêu người đã xuống đường trên khắp đất nước trong những ngày đó, họ sẽ hiểu rằng mình không đơn độc. Cũng không ai biết tầm mức của cuộc thảm sát. Theo lời đồn, hàng ngàn người, có thể hơn 10.000 người, đã bị giết. Nếu điều này được công khai, mọi người sẽ không thể nào kiềm chế được sự phẫn nộ.

Người khác cho rằng việc cúp internet không thể kéo dài mãi mãi, vì ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống hàng ngày của dân chúng. Cả nửa tháng qua những người bán hàng trên mạng chẳng kiếm được đồng nào. Nhiều doanh nghiệp bị tê liệt do mất kết nối internet, các trường đại học hoãn lại các kỳ thi hoặc chuyển sang hình thức trực tuyến. Đa số dù theo khuynh hướng chính trị khác nhau đều nhận xét, để đối phó với mỗi cuộc khủng hoảng, phản ứng đầu tiên của chính quyền là cắt internet. Điều này cho thấy Cộng hòa Hồi giáo hoàn toàn bất lực trong việc điều hành đất nước.

Ở khắp mọi nơi, trong mọi cuộc trò chuyện, đều nghe được thông tin là ai đó đã bị mất người thân, hoặc quen biết một người đã bị sát hại. Những thông tin rùng rợn từ các trung tâm pháp y và nghĩa trang đang bắt đầu lan truyền rộng rãi. Shayan, sinh viên 24 tuổi đã nhìn thấy những thi thể chất đống trong nhiều nhà kho lớn ở nghĩa địa Behesht-e Zahra của Tehran, có cả xác trẻ em.

Mỗi ngày đều nghe thêm những câu chuyện mới từ các thị trấn nhỏ. Ngày 08/01, tại một thành phố ở tỉnh Fars nơi có nhiều cộng đồng du mục, một thiếu niên biểu tình, bị bắn chết. Những người đàn ông trong bộ lạc đã dùng những vũ khí cổ truyền tấn công căn cứ Basij địa phương và đồn cảnh sát. Tất cả đều bị giết sạch. Những người dân vốn đã phải gánh chịu khó khăn kinh tế, bị mất tự do, và giờ đây là một vụ thảm sát lịch sử, hiện không còn gì để mất.

Yêu một AI : Khi tình cảm ảo trở thành hiện tượng có thật

Chuyển sang lãnh vực xã hội, Libération hôm nay dành trọn hồ sơ cho hiện tượng người thật yêu trí thông minh nhân tạo. Trang nhất tờ báo đăng hình vẽ một người đàn ông bên cạnh một robot mang hình dáng phụ nữ, với dòng tít lớn "Sống chung với một AI". Trong bài xã luận mang tựa đề "Cách mạng", nhật báo cho biết quan hệ ảo giữa con người và trí thông minh nhân tạo nay không còn là chuyện khoa học viễn tưởng, mà là hiện tượng có thật : 6% người Pháp đủ mọi lứa tuổi đã có mối quan hệ lãng mạn với một AI, theo một thăm dò của IFOP. Và đến 8% có những cuộc đối thoại yêu đương nam nữ. Đôi khi họ còn yêu thật sự người tình ảo, có khi còn "kết hôn" với AI, và việc ChatGPT siết lại chính sách tạo ra sự chia tay đầy đau khổ với người yêu.

Thụy My