Donald Trump, người bảo vệ nền dân chủ ở nơi khác

Căng thẳng giữa Nhật Bản và Trung Quốc, Hoa Kỳ sẽ tấn công Venezuela hay không, quân Nga truy sát thường dân Ukraine, các quân đội Châu Âu trước thách thức hậu cần là một số vấn đề đáng chú ý hôm nay 17/11/2025. Les Echos nói về "Trump, người bảo vệ nền dân chủ ở... các nước khác".

Một người biểu tình trước Nhà Trắng mang biểu ngữ phản đối chiến tranh với Venezuela, ngày 15/11/2025. AP - Jose Luis Magana

Venezuela và Iran, hai chế độ bị dân chúng chống đối

Được bầu lên với khẩu hiệu "America First", ông Donald Trump lại liên tục can thiệp ở nước ngoài, từ Caracas đến Tehran. Hiện nay hàng không mẫu hạm lớn nhất của Mỹ "Gerald R. Ford" đã được điều đến gần Venezuela. Thực sự ông Trump muốn gì ? Buộc Venezuela mở cửa cho dân chủ bằng cách thay đổi chế độ chăng ? Ngoài việc chống bọn buôn lậu ma túy, tương lai nhà độc tài Maduro đang bị đặt cược.

Có thể Washington sẽ không đổ quân sang, nhưng tạo điều kiện cho việc sụp đổ bằng cách biểu dương sức mạnh. Chẳng khác nào nói : "Hãy thay đổi chế độ trước khi tôi làm việc đó giùm cho bạn !". Tác giả bài viết so sánh giữa Venezuela và Iran. Ngoài sự khác biệt chủ yếu là dân số Iran đông gấp ba, hai nước này có điểm chung là chính quyền bị đa số dân chúng chống đối. Gần 2/3 người Iran "bỏ phiếu bằng chân", tỉ lệ này còn cao hơn nhiều ở Venezuela. Khoảng 8 triệu người đã chọn cách lưu vong để tránh nạn đàn áp, tham nhũng, quản lý tồi.

Chế độ độc tài của các giáo sĩ Iran là một sự sỉ nhục cho nền văn minh Ba Tư lâu đời, nhưng khả năng thay đổi chế độ ở Venezuela lớn hơn ở Iran vì ở gần Hoa Kỳ hơn. Nếu Caracas sụp đổ, phải chăng tiếp theo sẽ là Tehran ? Les Echos không tin vào giả thiết này. Điểm yếu chính của Maduro là ở chỗ có một nhân vật : Khôi nguyên Nobel hòa bình 2025, María Corina Machado, sẵn sàng thế chỗ một cách hợp pháp. Ngược lại ở Iran, các giáo sĩ đương cự được nhờ đối lập yếu kém và chia rẽ, không có một nhân vật nào đủ uy tín để lên thay.

Nhưng thực ra thiết lập nền dân chủ ở Caracas hay Tehran không phải là động cơ chính, thậm chí cả động cơ phụ của Donald Trump. Ông không phải là George W. Bush. Điều mà Trump quan tâm là dầu lửa ở hai nước này. Trong trường hợp Venezuela còn có tầm vóc chính trị nội bộ : Chiến tranh chống các tập đoàn ma túy và kiểm soát luồng di dân. Từ Caracas đến Tehran, người dân đều muốn thay đổi chế độ, nhưng không phải bằng bất cứ giá nào. Ở Venezuela, sự phô trương lực lượng của Mỹ có thể khiến chính quyền Maduro sụp đổ, như một trái cây bị thối rữa từ bên trong. Còn tại Iran, vẫn còn nhiều người lên án sự can thiệp của Israel (và Mỹ), họ muốn tự do, nhưng không thích được những người mang giày đinh giải phóng.

Phát ngôn thẳng thắn của tân thủ tướng Nhật khiến Bắc Kinh tức giận

Tại Châu Á, Les Echos nhận xét "Ngoại giao chiến lang đã quay lại" với việc Trung Quốc tìm cách dọa nạt Nhật Bản về vấn đề Đài Loan. Chưa đầy một tháng sau khi bà Sanae Takaichi trở thành thủ tướng Nhật, quan hệ giữa Tokyo và Bắc Kinh trở nên căng thẳng.

Xung đột khởi phát từ đầu tháng 11, khi bà Sanae Takaichi không dùng những lời lẽ đã được các viên chức cao cấp chuẩn bị một cách thận trọng trong cuộc tranh luận tại Quốc hội, mà nói thẳng rằng nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan sẽ là "mối đe dọa tồn vong" cho Nhật Bản, và như vậy phải huy động quân đội. Paul Midford, giáo sư trường Meiji Gakuin University nhấn mạnh là cho đến nay không có thủ tướng hay bộ trưởng Nhật nào dám phát biểu tương tự.

Chuyên gia Valérie Niquet cho rằng bà Takaichi chỉ giải thích về một trường hợp hành động cụ thể, vẫn phù hợp với chủ thuyết phòng vệ tập thể năm 2015. Hiến pháp Nhật tuy chủ hòa, nhưng quy định lực lượng phòng vệ Nhật Bản có thể sử dụng vũ lực nếu việc xâm lăng một nước thứ ba gây nguy hại trực tiếp cho Nhật, trong khi Đài Loan chỉ cách một số đảo của Nhật Bản chưa đầy 120 kilomet.

"Chiến lang" ồ ạt gây sức ép

Tuy nhiên theo lý lẽ của Bắc Kinh thì Đài Loan không phải là nước thứ ba, mà là một "tỉnh" của Trung Quốc. Chế độ Bắc Kinh liền tung ra một chiến dịch gây bất ổn. Tổng lãnh sự Trung Quốc ở Osaka là Tiết Kiếm (Xue Jian) trên mạng X đe dọa "không ngần ngại chặt chiếc đầu dơ bẩn", hàm ý nữ thủ tướng Nhật. Báo chí Nhà nước hùa vào nói rằng không cường quốc nào được can thiệp vào việc "thống nhất" Đài Loan với Hoa lục. Xã luận của Nhân dân Nhật báo viết : "Bất kỳ ai dám vượt qua lằn ranh đỏ sẽ phải đối đầu với quyết tâm của trên 1,4 tỉ người và toàn bộ Trung Quốc".

Valérie Niquet nhận thấy chiến lược ngoại giao đe dọa đã quay lại với các "chiến lang" của Bắc Kinh. Họ làm lớn chuyện để gây sợ hãi trong công luận Nhật và làm bà Sanae Takaichi yếu đi, đó là kỹ thuật cổ điển của chiến tranh tâm lý. Gần đây các dân biểu đối lập bắt đầu chỉ trích bà đã gây bất hòa với đối tác thương mại hàng đầu của Nhật Bản. Cuối tuần qua, Bắc Kinh cổ vũ công dân hủy chuyến du lịch sang Nhật, các hãng hàng không nhà nước như Air China, China Southern và China Eastern cho biết sẵn sàng trả lại tiền cho những chiếc vé có giá trị đến ngày 31/12.

Trung Quốc còn muốn chia rẽ liên minh Mỹ-Nhật. Hoa Kỳ và Nhật Bản vẫn chưa xác định vai trò của Tokyo trong trường hợp Trung Quốc xâm lược Đài Loan. Chuyên gia Paul Midford lưu ý, nếu Trung Quốc nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ, Nhật Bản có thể đáp trả bằng hỏa tiễn một cách hạn chế. Còn theo Wang Guangtao, đại học Phục Đán, Nhật Bản sẽ không đưa quân và chiến hạm đến eo biển Đài Loan.

Ukraine, cuộc chiến giữa bạo tàn và văn minh

Về cuộc chiến tranh vệ quốc Ukraine, trong bài "Một cuộc chiến văn minh" đăng trên La Croix, luật sư Erwan Le Morhedec nhận xét, nếu ngày 11/11 Pháp kỷ niệm Đệ nhất Thế chiến kết thúc, thì Kherson mừng ngày giải phóng thành phố. Thế nhưng thảm cảnh của họ vẫn chưa chấm dứt. Từ hai năm qua, thường dân Ukraine trở thành mục tiêu của một chiến dịch săn người.

Tác giả lưu ý, cần phải có can đảm xem những hình ảnh do drone quay được để thấy rõ sự tàn bạo. Một cặp vợ chồng dường như đã có tuổi dắt chó đi dạo. Drone tấn công, và người vợ chết không toàn thây, con chó vẫn đứng đó với sợi dây đang buộc. Người chồng đi sau vài bước, biết rằng sẽ đến lượt mình, liền làm dấu thánh giá. Một tiếng nổ lớn vang lên, và ông bị sát hại. Trên trang Tochnyi.info, một ứng dụng định vị các vụ tấn công, là những hình ảnh kinh tởm, những tội ác, các vụ sát nhân vô tội vạ bằng drone Shahed. Những kẻ điều khiển quan sát rõ các nạn nhân, theo dõi lúc đang di chuyển và lạnh lùng thảm sát họ.

Hôm 03/11, khoảng 1.000 người tập hợp tại Paris để ủng hộ người Ukraine và sáng kiến Skyshield (Lá chắn bầu trời), nhằm bảo vệ không phận Ukraine bằng mọi phương tiện chống drone và hỏa tiễn. Cuộc tranh luận sau đó cho thấy những hạn chế : chỉ có thể bảo vệ được miền tây và tránh đối đầu với Nga. Ngược lại, bảo vệ thường dân bằng cách bắn hạ càng nhiều drone, hỏa tiễn càng tốt phải là nghĩa vụ. Tác giả bài viết cũng khuyên nên đọc cuốn "Volia" của Anastasia Fomitchova, cô gái gốc Ukraine đã rời bỏ khu phố la-tinh vui nhộn ở Paris để giúp thường dân và chiến đấu trong đội ngũ cứu thương trên chiến trường. Cô tả lại những cảnh khủng khiếp ở Bucha, nỗi sợ và lòng can đảm.

Tác giả Françoise Thom trong cuốn "Để hiểu chủ nghĩa Putin" cho biết có đến 25% nam giới Nga từng ngồi tù, ở đó họ học được sự tàn bạo. Luật sư Erwan Le Morhedec cho rằng hơn cả một cuộc chiến tranh giành lãnh thổ, cuộc xâm lăng Ukraine còn là một cuộc chiến giữa man rợ và văn minh. Bởi vì nước Nga đã trở nên phi nhân, là sản phẩm của thời xô-viết và sự sụp đổ của Liên Xô.

Hậu cần : Kinh nghiệm từ trận đánh Kiev thất bại của Nga

Cũng liên quan đến chiến tranh ở Ukraine, Le Monde cho biết "Quân đội Châu Âu đối mặt các thách thức hậu cần" : đầu tư trễ tràng, quan liêu, lệ thuộc Hoa Kỳ… Châu Âu cố gắng xây dựng cơ sở hạ tầng để triển khai nhanh và đông đảo lực lượng NATO ở sườn phía đông. Từ 2022, các bộ tham mưu đều rút kinh nghiệm nơi chiến tranh Ukraine, đặc biệt từ thất bại của cuộc tấn công chớp nhoáng vào Kiev do quân Nga không được tiếp tế xăng. Cuộc tập trận Dacian Fall 2025 từ 20/10 đến 13/11 của NATO đã huy động trên 5.000 quân nhân Châu Âu trong đó có 2.400 lính Pháp nhằm đánh giá khả năng phản ứng nhanh.

Lâu nay ngân sách quân sự vẫn được dành cho việc mua xe tăng, chiến hạm, tiêm kích cho các chiến dịch viễn chinh như ở Afghanistan hay Sahel, trong khi nhiều phi cảng, giao lộ, đường xe lửa không thích hợp với nhu cầu quân đội. Bên cạnh đó là một loạt tiêu chí hải quan, hành chánh làm mất đi thời gian vàng chuyển quân. Cuối 2022, sự cứng nhắc này khiến các xe tăng Leclerc không sang được Romania bằng đường bộ vì vượt quá tải trọng theo quy định Đức.

Liên Hiệp Châu Âu (EU) phấn đấu để thời gian một đoàn xe quân sự đi xuyên qua châu lục không quá năm ngày, nhưng thực tế hiện nay đến mười mấy ngày, quá chậm để can thiệp trong trường hợp Nga tấn công một nước Baltic. Viện Thẩm kế Châu Âu cũng lo ngại khi tài trợ được tập trung cho Đức, Ba Lan, Litva, Latvia còn hành lang sang Ukraine đi qua Hy Lạp, Bulgaria thì không. Đây cũng là con đường hậu cần mà "Dacian Fall" muốn trắc nghiệm. Các chuyên gia xác định 9 hành lang đường sắt và đường bộ chính của Châu Âu, từ bắc xuống nam, từ đông sang tây. Một số tuyến ưu tiên như con đường nối các nước Baltic với Ba Lan dài 1.000 kilomet cùng với đường sắt cao tốc phải đến 2030 mới hoàn thành.

Châu Âu cố tự lực về tiếp liệu cho quân đội  

Trong khi chờ đợi, đồng minh phải vận chuyển binh sĩ và khí tài bằng đường hàng không. Anh, Pháp, Đức đều có vận tải cơ hạng nặng, 9 thành viên khác của NATO đã cùng ký hợp đồng với công ty tư nhân Antonov Logistic Salis của Ukraine để thuê các phi cơ vận tải Antonov khổng lồ, nhưng vẫn không đủ, chưa kể việc tiếp liệu trên không lệ thuộc vào Hoa Kỳ.

Nếu căng thẳng tăng cao với Nga, các đoàn xe quân sự của đồng minh sẽ xuất phát từ Pháp, vì vậy Paris đã xuất quỹ 150 triệu euro để hiện đại hóa bốn cơ sở hạ tầng, năm ngoái đặt mua trên 350 xe bồn địa hình và sang năm sẽ nhận 250 toa xe lửa có thể vận chuyển các container thiết giáp. Lục quân cũng tăng cường việc huấn luyện binh sĩ một cách đa dạng. Nếu ở Sahel, có thể sửa chữa thiết bị tại căn cứ quân sự, thì nay phải gởi nhân viên cơ khí đến những kilomet cuối cùng của chiến tuyến.

Libération nêu ra một mặt trận khác là mạng ảo. Trả lời phỏng vấn của tờ báo, tư lệnh lực lượng chiến tranh mạng của Pháp, Emmanuel Naëgelen giải thích phương cách đối phó với tấn công tin học, các chiến dịch bóp méo thông tin và gián điệp đang gia tăng. Hiện nay Pháp có 4.900 chiến binh mạng và dự kiến tăng lên 5.500 từ nay đến 2030, nhằm đáp trả sự tấn công của Nga và Trung Quốc.

Thụy My