Donald Trump tiếp tục "lệch pha", "lạc quan thái quá" về Iran ?

Thời sự tại Trung Đông vẫn là điểm nóng trên bàn cờ địa chính trị, được hầu hết các báo Pháp số ra hôm nay 27/05/2026 quan tâm. Đàm phán phế tắc, các bên vẫn đe dọa nhau, Hoa Kỳ tiếp tục tấn công vào các cơ sở quân sự Iran vào đầu tuần này, vi phạm lệnh ngừng bắn. Trang nhất Le Monde chạy tựa lớn "Iran và chiến lược bất định của chính quyền Trump".

Ngoại trưởng Bahrain Abdullatif Al Zayani, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Ngoại trưởng Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) Abdullah bin Zayed tham gia lễ ký kết Hiệp định Abraham, bình thường hóa quan hệ giữa Israel và một số nước láng giềng Trung Đông trong một động thái tái định hướng chiến lược của các quốc gia Trung Đông nhằm chống lại Iran, tại bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng ở Washington, Mỹ, ngày 15/9/2020. Ảnh : Reuters/Tom Brenner

Trong khi tình hình eo biển Hormuz vẫn chưa được giải quyết, các nước như Pakistan, Qatar, Saudi Arabia tìm cách giảm bất đồng và thù địch giữa các bên, nhưng "thay vì lời cảm ơn đối với các trung gian hòa giải, phía Mỹ lại gửi đi thông điệp được đánh giá là ‘lệch pha’", theo Le Monde. Tổng thống Trump đã gây áp lực, tìm cách gây lực với các nước đồng minh như Saudi Arabia và Qatar để bình thường hóa quan hệ với Nhà nước Do Thái, ký Hiệp định Abraham. Được khởi xướng hồi nhiệm kỳ đầu của ông Trump, hiệp định này nhằm thúc đẩy quan hệ giữa các nước Ả Rập và Israel.

Theo Le Figaro hóa ra giải pháp của ông Trump đối với Iran là tìm cách lôi kéo các nước Ả Rập, về phe Israel. Nhà nghiên cứu Anna Jacobs trả lời nhật báo cánh hữu, nhận xét : "Trước thảm họa mà cuộc chiến đã gây ra" yêu cầu mới này từ chính quyền Mỹ "cho thấy họ hiểu biết về Trung Đông kém đến mức nào".

Về phần mình, Le Monde cho rằng ông Trump vẫn mắc kẹt trong "ảo ảnh", phủ nhận sự lạc lối về chiến lược của chính mình kể từ cuối tháng 2, và bám víu vào một tư duy lỗi thời cho rằng Hoa Kỳ là "kiến trúc sư kiến tạo hòa bình ở Trung Đông", trong khi tiếp tục né tránh vấn đề Palestine, chưa kể tình trạng cực đoan trong chính phủ của Netanyahu.

Cuộc chiến do ông Trump và Israel khởi xướng đã khiến các nước vùng Vịnh "vỡ lẽ", ở tuyến đầu hứng chịu đòn trả đũa của Iran. Hiện Saudi Arabia đã xếp Iran và Israel vào cùng một danh sách các nước gây bất ổn trong khu vực. Ưu tiên hàng đầu của các nước vùng Vịnh vẫn là ngăn chặn chiến tranh tái diễn và khôi phục hoạt động của Eo biển Hormuz. Theo chuyên gia nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh, "các nước trong khu vực hướng tới một cấu trúc an ninh phục vụ lợi ích của chính họ, chứ không phải sự bá quyền của Israel hay tham vọng của Iran."

Theo tờ Financial Times, được Le Monde trích dẫn, Saudi Arabia được cho là đang nghiên cứu ý tưởng về một hiệp ước không xâm lược lẫn nhau với Iran, nhằm củng cố thỏa thuận hạ nhiệt căng thẳng đã ký với Tehran vào năm 2023.

"Donald Trump lạc quan thái quá" 

Lệnh ngừng bắn "rõ ràng" là không được tôn trọng, vấn đề hạt nhân vẫn chưa được bàn tới. Thỏa thuận mà Donald Trump hứa hẹn suốt cuối tuần qua một lần nữa lại xa rời. Theo Les Echos, chuỗi sự kiện diễn ra vào cuối tuần qua, dường như tuân theo một khuôn mẫu có sẵn : Donald Trump lạc quan thái quá và tuyên bố về một thỏa thuận sắp đạt được. Phía Iran phản hồi một cách vòng vo bằng những tuyên bố mang tính trấn an. Ngay sau đó, các thế lực "bảo thủ cực đoan" lên tiếng và đưa ra những yêu cầu mang tính lấn lướt.

Nếu Iran yêu cầu một hiệp ước không xâm lược lẫn nhau, đồng nghĩa với việc giải thể các căn cứ quân sự của Mỹ, thì Nhà Trắng lập tức "phản công" bằng cách đề xuất tất cả các quốc gia vùng Vịnh ký kết Hiệp định Abraham.

Tehran vẫn dùng eo biển Hormuz làm vũ khí đàm phán, hồi đầu tuần, hôm 25/05, chủ tịch quốc hội và ngoại trưởng Iran đã đến Doha, nhằm đề nghị giải băng khoản tài sản trị giá 12 tỷ đô la, để chuyển tới Moskva, dưới sự bảo trợ của Pakistan, và đổi lại là khai thông nút thắt tại Eo biển Hormuz. Theo nhật báo kinh tế, ông Trump "quá sốt ruột", sẵn sàng chấp thuận giao dịch tài chính này, cho đến khi thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhắc nhở ông về bản chất thực sự của đối tác mà ông đang đàm phán.

Hiện không có số liệu chính thức về tổng số tài sản của Iran bị đóng băng tại các ngân hàng nước ngoài do các lệnh trừng phạt của Mỹ, nhưng truyền thông Iran gần đây ước tính con số này rơi vào khoảng từ 100 đến 123 tỷ đô la.

Tình trạng phá sóng ở eo biển Hormuz 

Vẫn trong hồ sơ này, về tình hình tàu mắc kẹt trên eo biển Hormuz, Le Monde quan tâm đến tình trạng "phá sóng", làm nhiễu tín hiệu, ảnh hưởng đến các thiết bị định vị của gần 1.100 tàu kể từ khi xung đột nổ ra. Việc làm nhiễu sóng khiến tàu bị mất phương hướng, không biết được vận tốc cũng như vị trí, có thể buộc tàu phải dừng lại mà không cần phá hủy, "hiệu quả hơn nhiều so với dùng drone hay tên lửa". Nguy cơ va chạm với các tàu khác cũng cao hơn. Theo Le Monde, kể từ cuối tháng 2, các nước vùng Vịnh và quân đội Mỹ đã tiến hành phá sóng trên diện rộng, nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone cũng như che giấu một số hoạt động quân sự. 

Tờ báo cũng nhắc lại những sự cố tàu bị mắc cạn do mất phương hướng khi bị nhiễu sóng trên Biển Đỏ, hoặc các vụ va chạm với các con tàu khác. Ngoài ra phải kể đến các vụ tin tặc đánh cắp dữ liệu khiến vị trí của tàu rơi vào khu vực bị Mỹ trừng phạt, hay mới đây nhất, hồi tháng 4, tin tặc đã mạo danh lực lượng hồi giáo Iran, yêu cầu chủ tàu trả phí bằng bitcoin. Những rủi ro mà ngành hàng hải phải đối mặt ngày càng gia tăng.

Cuộc chiến bất đắc dĩ của người Lebanon 

Vẫn về thời sự Trung Đông, xã luận La Croix có tựa "Lebanon, nỗi sợ thấu tâm can", khi bị mắc kẹt giữa cuộc chiến giữa Iran và Israel. Những ngày vừa qua, đất nước của cây tuyết tùng liên tục phải hứng chịu những trận oanh kích dữ dội.

"Mỗi chiếc drone mà Hezbollah (lực lượng được Iran yểm trợ) phóng sang Israel, thì 10 tòa nhà ở Beirut bị sụp đổ do sự đáp trả của Nhà nước Do Thái". Theo La Croix, Lebanon bất đắc dĩ bị kéo vào cuộc chiến mà họ không muốn, cũng không liên quan. Chính phủ yếu kém ở Lebanon phản đối các cuộc tấn công của Hezbollah nhưng bất lực. Nhật báo công giáo nhận định "Tình hình rất cấp bách", bày tỏ nỗi quan ngại đối với hơn 3200 người thiệt mạng từ hồi đầu tháng 3, trong đó có những cư dân của những ngôi làng Ki tô giáo ở miền nam và đông Lebanon. Họ kiệt quệ về thể xác cũng như tinh thần, "chịu những sang chấn trong im lặng".

Ukraine : "giai đoạn mới của chiến dịch quân sự đặc biệt" 

Về cuộc chiến tại Ukraine, Le Monde nhắc lại một cuối tuần khói lửa ở Kiev do các trận oanh kích của Nga. Moskva đã đề nghị các nhà ngoại giao nước ngoài rời khỏi thủ đô Ukraine hôm thứ Hai, huy động tiềm lực lớn, từ tên lửa đạn đạo hành trình đến drone Sahed, nhắm vào Kiev. Hôm Chủ nhật 24/05, trận oanh tạc vào Kiev đã kéo dài từ 1 giờ đến 5 giờ sáng. Theo Le Figaro, cái cớ của "cuộc trả đũa" này được bật đèn xanh là do drone của Ukraine tấn công vào một ký túc xá, tại một trường trung học ở vùng Luhansk do Nga chiếm đóng ở miền đông Ukraine, khiến 21 người thiệt mạng.

Kiev khẳng định rằng tòa nhà trong trường có thể là nơi đóng quân của một đơn vị điều khiển drone. Bộ Ngoại giao Nga đã gọi cuộc tấn công "đẫm máu" này là giọt nước tràn ly. Nhiều chuyên gia quân sự ở Nga đang phát đi những cảnh báo leo thang, về việc Vladimir Putin phát động "giai đoạn mới của chiến dịch quân sự đặc biệt".

Theo Le Monde, trên thực tế, Ukraine đã quen dần với các nhịp độ tấn công như vậy, từ hơn 4 năm chiến tranh, và thường các thông tin này được tình báo Mỹ và Ukraine nắm được trước. Để đáp ứng nhu cầu quân sự, hiện Nga đang tăng cường sản xuất. Các nhà máy sản xuất drone tầm xa ở Yelabuga cho ra xưởng 130 chiếc mỗi ngày. Do tần suất bắn hàng ngày từ 150 đến 200 chiếc, nên cần ít nhất một tuần để tích lũy đủ 500 drone, cần thiết cho một cuộc tập kích làm bão hòa hệ thống phòng không của Ukraine. Về phía tên lửa, các nhà máy Nga sản xuất trung bình một tên lửa 3M14 Kalibr mỗi ngày, từ hai đến ba tên lửa Kh-101 và từ hai đến ba tên lửa đạn đạo 9M723 Iskander. Nga cũng đang tăng tốc sản xuất tên lửa Iskander với 60 quả mỗi tháng, cộng thêm 10 tên lửa đạn đạo phóng từ không trung Kinzhal.

Trong khi đàm phán hòa bình ở "điểm chết", cuộc chiến bằng drone hiện được coi là trọng tâm, theo nhận định của Le Figaro. Nga đã tuyên bố ý định nhắm mục tiêu vào các cơ sở sản xuất drone ở Ukraine. Lực lượng Nga đã phải dè chừng, trước các cuộc không kích liên tục, sâu vào lãnh thổ Nga, gây ra mối lo ngại ngày càng tăng trong dân chúng cũng như các chủ thể kinh tế. Để tránh gây thêm hoang mang, hiện nay ở Nga cấm việc quay phim và phát sóng các cuộc tấn công cũng như hậu quả của chiến tranh. 

Nhật Bản : Chiến lược xử lý khủng hoảng năng lượng "bằng bất cứ giá nào" 

Nhìn sang Châu Á, thông tín viên của Les Echos nói về chiến lược "bằng bất cứ giá nào" của thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, hiện đang gây tranh cãi. Trước cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột ở Trung Đông, thủ tướng đang muốn thông qua gói ngân sách 3000 tỷ yên (khoảng 16 tỷ euro) vào đầu tuần tới để không tăng giá xăng dầu, điện và ga, bất chấp khoản nợ công, khiến các quỹ khẩn cấp hàng năm nhanh chóng suy kiệt. Theo Les Echos, gói ngân sách bổ sung mới sẽ được dùng để duy trì áp trần giá xăng và trợ cấp tiền điện, tiền ga cho người dân trong 3 tháng hè cao điểm.

Dù chính phủ khẳng định việc phát hành thêm trái phiếu sẽ không làm tăng ngay tỷ lệ nợ công nhờ nguồn thu thuế trước đó tốt hơn dự kiến, thị trường tài chính vẫn lo ngại, khiến đồng yên mất giá. Giới chuyên gia chỉ trích chiến lược này, cho rằng chính phủ cần phải triển khai các biện pháp như kêu gọi tiết kiệm, hoặc hoãn kế hoạch miễn thuế tiêu thụ (8% đối với thực phẩm), tuy nhiên nội các của nữ thủ tướng hiện từ chối khuyến nghị người dân thay đổi thói quen tiêu dùng. 

Nắng nóng kỷ lục tại Pháp

Về thời sự nước Pháp, đợt nắng nóng lịch sử tháng 5, với nhiệt độ ở mức cao chưa từng được ghi nhận kể từ khi đo đạc, kéo dài cả tuần khiến nhiều tỉnh rơi vào tình trạng báo động cam và vàng do nắng nóng gay gắt. Đây là lần đầu tiên hệ thống cảnh báo này được kích hoạt sớm như vậy trong năm. Nhiệt độ dao động từ 30°-38° ở nhiều khu vực và dự báo có thể chạm ngưỡng 40 độ C. Nhà khí tượng học Christophe Cassou, trả lời Le Monde, nhận xét rằng hiện tượng này là : một "UFO khí hậu" (vật thể khí hậu bay dị thường) hay một sự kiện dạng "thiên nga đen", tức là một hiện tượng vượt ra ngoài các số liệu thống kê cổ điển, khiến chúng ta bị sốc từ thể chất cho đến nhận thức. Những "UFO" này đang xuất hiện ngày càng thường xuyên hơn và tại những địa điểm chúng ta không ngờ tới. Tại Pháp, đợt nắng nóng lần này không tâm điểm vào vùng Địa Trung Hải mà lại tập trung ở phía Tây – dẫn đến một "đêm nhiệt đới" (nhiệt độ không xuống dưới 20°C) ngay trong tháng 5 tại thành phố Rennes.

Theo Libération, tính đến thời điểm hiện tại, đã có 8 người tử vong kể từ khi đợt nắng nóng này bắt đầu, trong đó có 6 trường hợp đuối nước có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến nắng nóng. Nhiều địa điểm tắm biển và bơi lội công cộng vẫn chưa được bố trí lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp giám sát trong tháng 5, thậm chí cả tháng 6, do phần lớn các địa phương chỉ giới hạn ngân sách quản lý vào hai tháng cao điểm là tháng 7 và tháng 8. Tuy nhiên, ngay khi nhiệt độ đạt đỉnh, người dân Pháp lập tức đổ xô đi tắm mát để hạ nhiệt. 

Chi Phương