Donald Trump "tấn công" ngay ngày đầu nhậm chức

Tổng thống thứ 47 của Mỹ tiếp tục là trung tâm chú ý của báo chí Pháp hôm nay 21/01/2025.

Tổng thống Mỹ Donald Trump sau khi ký các sắc lệnh tại Capital One Arena ngay trong ngày nhậm chức ở Washington, ngày 20/01/2025. Reuters - Brian Snyder

Trang web của các báo đều kịp cập nhật về các hoạt động đầu tiên của ông Donald Trump sau lễ nhậm chức, diễn ra vào cuối buổi chiều hôm qua theo giờ Paris. Le Monde, Le Figaro, Les Echos, Libération đều chú ý đến động tác ấn tượng nhưng "nặng phần trình diễn", ký một loạt sắc lệnh ngay sau khi nhậm chức, hủy bỏ 78 quyết định của người tiền nhiệm.

Le Figaro chạy tít chính "Trump loan báo ‘thời đại vàng son’ cho nước Mỹ", tránh "suy sụp", tái lập "giấc mơ Mỹ". Libération thiên tả chơi chữ, đăng ảnh ông Trump tuyên thệ nhậm chức với dòng tít "Peine Capitole" (Nỗi đau ở điện Capitol), gợi nhớ đến "peine capital" (Án tử hình). Le Monde cho rằng ông Trump đã cho thấy ngay, Les Echos nhận xét "Trump chuyển sang tấn công", trong khi La Croix ghi nhận "California chuẩn bị chống lại việc trục xuất di dân".

Ukraine giữa hoang mang và hy vọng

Trong hồ sơ "Trump và thế giới", Libération bàn luận về chính sách của chính phủ Mỹ trong một số hồ sơ nóng, trước hết là về Ukraine.

Đã gần đến kỷ niệm ba năm cuộc xâm luợc của Nga, tâm trạng mệt mỏi phổ biến trong người dân Ukraine. Nếu cuối 2022, có đến 96% tin vào chiến thắng của Ukraine, chỉ có 1% không tin, thì nay tỉ lệ tin tưởng chỉ còn 67%. Trước đây 82% phản đối ý tưởng đổi đất lấy hòa bình, nay chỉ còn 51%. Và việc Donald Trump quay lại Nhà Trắng từ hôm qua khiến nhiều người lo rằng sẽ bị Washington bỏ rơi.

Tuy nhiên Mykhailo Podolyak, một cố vấn của Volodymyr Zelensky cho rằng "Trump muốn có các giải pháp, ông ấy tin rằng hòa bình có thể đạt được bằng vũ lực nếu cần". Các nhà quan sát cũng yên tâm hơn vì chưa thấy chiến lược nào được đưa ra. Oleksandr Kraiev, thuộc chương trình "Lăng kính Ukraine" nhận định, thà chưa chắc chắn như Trump còn hơn quá dè dặt như Biden.

Ông Podolyak nhấn mạnh, logic chiến tranh nay đã khác, chiến sự diễn ra cả ở Kursk của Nga, và những cuộc tấn công chiều sâu bằng hỏa tiễn vẫn không dẫn đến việc kích hoạt "lằn ranh đỏ nguyên tử" của Putin. Tổng thống Nga đã núng thế trước cuộc xâm lăng ba ngày trở thành ba năm, quân đội chỉ trông cậy vào chiến thuật biển người.

Hy vọng chủ yếu dựa vào cá tính của ông Trump, muốn thắng ở nơi mà ông Biden thất bại, muốn chứng tỏ là nhà lãnh đạo mạnh mẽ. Ủng hộ Ukraine sẽ mang lại hình ảnh tốt đẹp cho ông. Trump có thể nói rằng đã cứu không chỉ Ukraine mà cả phương Tây và thế giới dân chủ. Nếu bắt tay với Putin, Trump sẽ bị coi là yếu đuối trước nhà độc tài ở Kremlin cũng như với đồng minh của Putin là Tập Cận Bình.

Trump cũng muốn Châu Âu đóng góp thêm về lực lượng gìn giữ hòa bình và vũ khí, điều này sẽ không có được nếu thỏa thuận với Putin. Trump vẫn chưa quyết định về việc Ukraine gia nhập NATO, nhưng chuyên gia Kraiev tỏ ra lạc quan với ê-kip gồm ngoại trưởng Marco Rubio, cố vấn an ninh quốc gia Mike Waltz.

Mexico ra sức làm vui lòng Trump, Châu Âu chờ đợi diễn tiến

Còn Mexico, bị đe dọa tăng thuế và trục xuất di dân, cố gắng xoa dịu tân tổng thống. Hải quân vừa tịch thu hơn 1 tấn fentanyl trị giá 400 triệu đô la, bắt giữ 7 viên chức trong đó có 1 thị trưởng vì liên quan đến các tổ chức tội phạm. Mexico không có chọn lựa nào khác : trên 80% xuất khẩu là sang Hoa Kỳ, và người lao đông Mexico mỗi năm goi 60 tỉ đô la kiều hối về cho gia đình, sống ở bên kia đường biên giới dài 3.150 km. Thuế hải quan đánh vào hàng dệt may Trung Quốc do Shein và Temu nhập về tăng 19%. Di dân ở biên giới đã giảm được 70%, theo chính quyền.

Châu Âu thì có vẻ vẫn còn chưa hết bàng hoàng, chờ xem hành động của Donald Trump như thế nào. Nhà chính trị học Bruno Tertrais khi trả lời Libération cho rằng nếu tỏ ra yếu đuối sẽ bị hà hiếp, và với ông Trump, Châu Âu ở thế yếu hơn so với Trung Quốc và Mexico. Nước Mỹ của Trump tấn công vào mọi giá trị mà Châu Âu bảo vệ như tự do mậu dịch, những giới hạn của tự do ngôn luận, toàn vẹn lãnh thổ, chống chạy đua hạt nhân. Ông phản đối việc chưa chi đã nhượng bộ như Ủy Ban Châu Âu và Groenland, và xu hướng thương lượng tay đôi của từng nước thay vì đoàn kết gây sức mạnh.

"Ác mộng" hay "thời kỳ vàng son" ?

Trong bài xã luận "Cơn ác mộng", Libération cho rằng thật là choáng váng khi thấy tại điện Capitol diễu qua những người ủng hộ Donald Trump, muốn nhanh chóng nhào nắn lại Hoa Kỳ và thế giới, chủ yếu là nam giới, da trắng, đứng tuổi. Nếu muốn đứng vững trước trận động đất sắp tới, Châu Âu cần bình tĩnh, thông minh và nhất là đoàn kết.

Le Figaro nhận xét hôm qua, Donald Trump tuyên bố sự phục hưng của Hoa Kỳ như là đã đạt được chỉ nhờ sự xuất hiện của ông và việc ký kết hàng loạt sắc lệnh. Ông dùng những từ ngữ mạnh mẽ : "tình trạng khẩn cấp ở biên giới phía nam", "tất cả vụ xâm nhật bất hợp pháp sẽ ngừng lập tức", "một quốc gia giàu có", "thời đại vàng son bắt đầu từ bây giờ". "Tình đoàn kết đã trở lại" từ khi tổng thống được "Thượng Đế cứu vớt" để "giải phóng các công dân Mỹ".

Sự tương phản càng quá lớn so với nỗi sợ khiến ông Joe Biden vào những phút cuối của nhiệm kỳ đã ra lệnh "ân xá dự phòng" cho cựu tổng tham mưu trưởng quân đội và rất nhiều dân biểu, viên chức, cũng như năm thành viên của chính gia đình ông. Biden lo sợ sự trả thù của người kế nhiệm. Với Donald Trump, sẽ còn không ít ngạc nhiên, dù đã có nhiều bất ngờ trong quá khứ. Nhân vật đã lại là người quyền lực nhất thế giới, có gia tài tăng gấp ba (trên sàn kỹ thuật số) khi tung ra tiền ảo riêng. Tân tổng thống công khai đặt lợi ích cá nhân phía sau lợi ích của nước Mỹ.

Davos hay Trump, phải chọn bên

Diễn đàn Davos khai mạc hôm qua, cũng vào thời điểm ông Donald Trump chính thức bước vào Nhà Trắng. Hai sự kiện diễn ra cùng ngày cho thấy sự rạn nứt của kinh tế thế giới, theo Les Echos. Một bên là Châu Âu tự do mậu dịch, mở cửa biên giới, hợp tác về khí hậu và trí thông minh nhân tạo. Bên kia là nước Mỹ của cạnh tranh, sáng tạo, chủ quyền, sức mạnh và chống các nguyên tắc ràng buộc.

Hôm qua, cần phải chọn phe. Nhiều chủ doanh nghiệp đã vội vã đến Washington để chúc mừng tân tổng thống, thay vì dự lễ chuyển giao từ người sáng lập diễn đàn Klaus Schwab sang người kế nhiệm Børge Brende. "Đảng Davos", như Steve Bannon, cựu cố vấn của Trump gọi, đã bại trận. Liệu Châu Âu còn có thể bảo vệ bản sắc, đứng ngoài cuộc đối đầu giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc hay không ? Nhật báo kinh tế cho rằng có thể, nếu các giá trị của mình như bảo vệ tự do, phi carbon hóa... giúp doanh nghiệp an tâm đầu tư. Ngược lại, nếu gia tăng các quy định, tiêu chí, thuế, giảng đạo đức ; sẽ có nguy cơ xuống dốc.

Nhật, Hàn đều lo sợ

Cũng trên lãnh vực kinh tế, Les Echos giải thích "Vì sao Trump làm Châu Á run sợ". Các nhà lãnh đạo Châu Á lo lắng quan sát những quyết định đầu tiên của Donald Trump, sợ rằng sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế của mình. Để chuẩn bị cho cuộc gặp đầu tiên vào giữa tháng 2 với ông chủ mới của Nhà Trắng, thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba tham khảo ý kiến giám đốc SoftBank, Masayoshi Son, người vừa thương lượng với ông Trump. Nhà đầu tư khuyến cáo nên phát biểu "ngắn gọn và súc tích", và ông Ishiba cho rằng nên coi Donald Trump như một doanh nhân thay vì chính khách khi đề cập đến thuế hải quan đánh vào hàng Nhật.

Kỹ nghệ xe hơi đặc biệt lo ngại. Nhờ đồng yen yếu, các nhãn hiệu như Subaru và Mazda chiếm trên 50% tại các đại lý xe ở Mỹ, chỉ bị đánh thuế 2,5% ; nhưng có nguy cơ tăng lên 10% và 20%. Các hãng Toyota, Honda và Nissan chờ xem thuế sẽ đánh như thế nào vào Mexico, nơi họ đặt nhiều dây chuyền sản xuất để phục vụ thị trường Hoa Kỳ. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản dự kiến tăng lãi suất chỉ đạo vào thứ Sáu tới.

Hàn Quốc thì đang trong khủng hoảng chính trị, chính phủ lâm thời chỉ có thể xử lý những việc trước mắt. Viện chính sách kinh tế quốc tế của Hàn Quốc (KIEP) ước tính nếu Trump áp thuế, xuất khẩu sẽ giảm mất 44,8 tỉ đô la một năm. Để bù đắp, chính phủ hôm qua hứa sẽ tăng cường hỗ trợ xuất khẩu với 360.000 tỉ won (241 tỉ euro) dành cho ưu đãi thuế, trợ giá các mặt hàng chiến lược như chip bán dẫn, bảo hiểm tín dụng...

Việt Nam thắng lớn thời Trump I, sẽ trụ được với Trump II

Tại Đông Nam Á, biết rằng Donald Trump ít quan tâm đến các định chế đa phương như ASEAN, các nước Philippines, Thái Lan, Indonesia, Singapore hy vọng siết lại quan hệ song phương về ngoại giao và quân sự với Hoa Kỳ. Riêng Việt Nam đặc biệt quan tâm, vì Hà Nội là người thắng lớn trong nhiệm kỳ đầu của Trump. Hàng ngàn công ty đã dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam để né cuộc thương chiến Mỹ-Trung đầu tiên.

Nhà kinh tế Trinh Nguyen của Natixis cho biết : "Trong thời kỳ Trump 1.0, Việt Nam đã giành được thị phần xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong tất cả các loại sản phẩm". Và thắng lợi còn nhờ đầu tư dài hạn. "Xuất khẩu tăng nhanh nhờ một sự tái tổ chức thực sự các chuỗi cung cấp sang Việt Nam từ phía các quốc gia Bắc Á, Trung Quốc, Liên Hiệp Châu Âu và các nước khác". Sự đa năng này giúp Việt Nam có thể chịu đựng được nếu Mỹ tăng thuế lên 10%.

Trung Quốc dùng thủ đoạn cướp đoạt bằng sáng chế Châu Âu

Cũng về kinh tế, Liên Hiệp Châu Âu phẫn nộ trước việc Trung Quốc cướp đoạt sở hữu trí tuệ. Les Echos cho biết sau khi nộp đơn kiện tháng 2/2022, Ủy ban Châu Âu tiếp tục đưa vấn đề ra trước Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Quá chán ngán trước nạn Bắc Kinh cướp bóc các công nghệ tiên tiến của mình, EU tố cáo các thủ đoạn "không công bằng và bất hợp pháp", trước hết trong lãnh vực viễn thông. Đó là các bằng sáng chế chủ chốt cho việc sản xuất các sản phẩm đáp ứng tiêu chí quốc tế như công nghệ 5G cho điện thoại di động, như của tập đoàn Nokia và Ericsson. Bắc Kinh gây sức ép lên các công ty Châu Âu để buộc giảm giá các bằng sáng chế này.

Các tòa án Trung Quốc có quyền ấn định phí bản quyền theo ý mình, dù sở hữu chủ không đồng ý. Nhờ đó các nhà sản xuất Trung Quốc tiếp cận được với công nghệ Châu Âu với giá thấp nhất, thậm chí miễn phí. Trước đây các công ty có thể đưa vấn đề ra các tòa án Châu Âu, và thường thắng kiện. Nhưng kể từ tháng 8/2020, Tòa án Tối cao Nhân dân Trung Quốc cho phép các tòa cấp dưới phạt vạ những công ty nào đi kiện ở ngoài Hoa lục, lên đến 130.000 euro một ngày, và không quan tâm đến phán quyết của các tòa án nước khác.

Thụy My