Donald Trump, ứng cử viên độc đáo của giải Nobel Hòa bình

Ngày mai giải thưởng Nobel Hòa bình sẽ được công bố nhưng xem chừng cơ hội của tổng thống Mỹ rất thấp. Tại Nga, nạn thiếu xăng ngày càng trầm trọng do bị drone Ukraine tấn công. Cố bộ trưởng tư pháp Robert Badinter, người đã vận động bỏ án tử hình ở Pháp được đưa vào điện Panthéon dành cho các danh nhân là một số chủ đề đáng chú ý hôm nay 09/10/2025.

Ảnh do drone chụp cho thấy dòng chữ "Nobel 4 Trump" (Nobel cho Trump) do nghệ sĩ Peter Winner thực hiện trên một cánh đồng gần kibbutz Maoz Haim ở bắc Israel, sau khi tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump loan báo Israel và Hamas đã thỏa thuận về giai đoạn đầu tiên của ngưng bắn tại Gaza ngày 09/10/2025. Reuters - Guy Sherry

Tổng thống Mỹ : "Mọi người đều nói lẽ ra tôi phải được giải Nobel"

Le Monde nói về "Chiến dịch bền bỉ của ông Trump để đoạt cho được giải Nobel Hòa bình". Nhà sử học Asle Sveen, chuyên gia về giải thưởng này nhận xét Donald Trump là trường hợp độc đáo trong lịch sử của giải, vì chính bản thân ông công khai tiến hành chiến dịch rầm rộ để vận động cho mình.

Hồi giữa tháng 8, báo chí Na Uy tiết lộ nhà tỉ phú đã gọi điện cho bộ trưởng tài chánh nước này, John Stoltenberg, cựu tổng thư ký NATO, nói chuyện về thuế quan nhưng nhân đó cũng lưu ý rằng ông là "ứng cử viên tuyệt vời cho giải thưởng". Chắc hẳn ông Stoltenberg đã phải nhắc nhở là chính phủ Na Uy không hề có ảnh hưởng lên Ủy ban Nobel.

Ủy ban gồm năm thành viên do Quốc hội chỉ định, có sự hỗ trợ của các chuyên gia, việc chọn lựa phải theo khuôn khổ di chúc của nhà phát minh chất nổ Alfred Nobel. Đó là giải thưởng cần được trao cho "nhân vật hay cộng đồng đóng góp nhiều nhất vào sự xích gần lại giữa các dân tộc, hủy bỏ hay giảm quân đội thường trực, tập hợp và lan tỏa những tiến bộ vì hòa bình".

Donald Trump không bỏ lỡ một dịp nào để nhắc rằng ông có rất nhiều người ủng hộ, hôm 23/09 ông khẳng định "Tất cả mọi người đều nói rằng lẽ ra tôi phải được giải Nobel Hòa bình". Trên thực tế, đã có nhiều nhà lãnh đạo nước ngoài, hiểu được nỗi ám ảnh của tổng thống Mỹ, khẳng định đã đề cử ông. Trong số đó có Benjamin Netanyahu hôm 07/07, nhưng Le Monde cho biết hạn chót đề cử là trưa ngày 31/01. Năm nay có 244 cá nhân và 94 tổ chức được đề cử, danh tính của họ sẽ được giữ kín trong 50 năm.

Giới chuyên gia đánh giá cơ hội đoạt giải của Trump rất thấp

Tại Na Uy, hầu như tất cả chuyên gia đều cho rằng Donald Trump khó thể chiến thắng. Một nhà sử học nhận xét, cơ may của ông không được cải thiện sau bài diễn văn tại Liên Hiệp Quốc. Trump tiếp tục tấn công vào trật tự quốc tế, luôn ủng hộ Netanyahu ở Gaza và dù hỗ trợ Ukraine bằng miệng, vẫn không trừng phạt Putin.

Bà Siri Aas Rustad, Viện nghiên cứu về hòa bình (PRIO) ở Oslo, cho rằng những cuộc chiến mà Donald Trump nói đã kết thúc được, hoặc không phải là chiến tranh thực sự, hoặc chưa được giải quyết dứt khoát, hoặc một phần do Mỹ trực tiếp hay gián tiếp gây ra. Và dù áp đặt được ngưng bắn ở Gaza, vẫn không thể làm quên đi những hành động ngay tại nước Mỹ. Giám đốc PRIO Nina Graeger nêu ra một số ứng cử viên nổi bật như Ủy ban Bảo vệ Nhà báo, hay một tổ chức ở Sudan đã đóng vai trò chính tại nước này sau khi chương trình của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ ngưng hoạt động.

Libération lưu ý là "Donald Trump vẫn chiến đấu về giải Nobel Hòa bình". Tờ báo cũng cho là bảy cuộc chiến mà ông Trump nói kết thúc chỉ là ngưng bắn hay đóng băng, Gaza vẫn đang được thương lượng, Ukraine vẫn chiến tranh. Ngược lại, Trump cho tấn công Iran, Houthi, Venezuela (với lý do triệt hạ nạn buôn ma túy), chưa kể ông đe dọa sáp nhập Groenland, Panama. Nhật báo thiên tả kết luận, sẽ rất đáng ngạc nhiên nếu Donald Trump được giải thưởng mơ ước trong năm nay.

Dù vậy những người ủng hộ ông nhấn mạnh, Obama được trao giải Nobel Hòa bình chỉ vài tháng sau khi nhậm chức, chỉ hứa hẹn chứ không làm được gì cho hòa bình, còn Donald Trump đã dàn xếp được thỏa thuận Abraham giữa Israel và một số quốc gia Ả rập quan trọng. Cố vấn thương mại của Trump, Peter Navarro đề nghị một hướng khác : "Vì đã cho thế giới một bài học về thương mại quốc tế, Trump có thể là ứng cử viên cho giải Nobel kinh tế".

Nạn thiếu xăng vì drone Ukraine tấn công sẽ còn trầm trọng tại Nga

Tại Nga, Le Figaro cho biết "Với các cuộc oanh kích, Ukraine buộc Nga phải lâm vào cảnh thiếu xăng". Những tháng gần đây, các drone Ukraine liên tục đánh vào những nhà máy lọc dầu của Nga. Nhật báo tả lại cảnh dòng xe xếp hàng trước các cây xăng từ sáng sớm ở Khabarovsk, vùng Viễn Đông Nga. Mới 5 giờ sáng họ đã có mặt, trước các khi xăng được cung cấp đến trạm.

Đó là hiện tượng phổ biến những ngày gần đây, người ta thậm chí đi bộ, đi xe buýt tới cây xăng với hy vọng ít nhất mua về được một bình xăng nhỏ. Những người tuyệt vọng phải quay sang mua bên ngoài với giá 150 rúp một lít (1,55 euro trong khi giá bình thường là 0,55 euro). Thêm một nỗi khổ thường nhật cho người dân Nga, bên cạnh nạn vật giá leo thang, khó ra nước ngoài, hạn chế liên lạc bằng internet…

Từ đầu tháng 8, theo trang Meduza, có đến 16/38 nhà máy lọc dầu của cả nước bị drone Ukraine tấn công, trong đó có một số bị đánh vào nhiều lần. Chẳng hạn nhà máy Neftekim Salavat ở cách biên giới Ukraine đến 1.400 kilomet bị đánh hai lần trong cuối tháng 9. Nhật báo Kommersant tiết lộ tháng vừa qua Nga thiếu 400.000 tấn xăng, trên tổng số cung 2 triệu tấn hàng tháng. Giá xăng nhanh chóng leo đến mức lịch sử trên thị trường, ảnh hưởng đến giá bán lẻ, nhiều cây xăng đã đóng cửa.

Bất bình đẳng diễn ra giữa các vùng, còn do việc vận chuyển yếu kém. Chính quyền liên bang cố gắng tránh gây hoảng loạn, nói rằng chỉ thiếu tạm thời.

Tờ Kommersant dành trang nhất cho cuộc khủng hoảng xăng dầu, cho biết thứ trưởng năng lượng Alexandr Novak đã gởi thư cho thủ tướng Mikhal Mishustin cảnh báo "tình hình sẽ còn khó khăn hơn trong thời gian tới". Ông đề nghị một số biện pháp như tăng nhập xăng từ Belarus, miễn thuế nhập nhiên liệu từ Trung Quốc, Hàn Quốc, hy vọng sẽ ổn định được vào đầu tháng 11. Nhưng nhìn chung, với kinh tế bất ổn, mặt trận sa lầy, nước Nga bước vào một giai đoạn đầy rủi ro.

Trẻ mãi không già : Áp-phe gia đình của Putin

Trong khi nhân dân khốn khó, tổng thống 73 tuổi lại mơ một giấc mơ khác : trường sinh bất tử. Le Monde tiết lộ dưới sự thúc đẩy của Vladimir Putin, Nhà nước Nga ngày càng tài trợ nhiều cho các dự án chống lão hóa.

Lên nắm quyền từ tháng 3/2000, và có thời kỳ đổi vai với Dimitri Medvedev, nhiệm kỳ của Putin, theo Hiến pháp đã sửa đổi, sẽ kết thúc vào năm 2036, lúc đó ông 83 tuổi. Ở lứa tuổi hiện nay đã là thọ so với tuổi thọ trung bình của nam giới Nga, theo con số của Cục thống kê năm 2024, chỉ là 68 tuổi. Nhưng tổng thống Nga tuyên bố ông tin rằng con người có thể sống đến 150 tuổi với những tiến bộ của y học hiện đại. Số dự án khoa học được Nhà nước trợ cấp trong lãnh vực này đã tăng gấp sáu lần, từ 21 triệu rúp (200.000 euro) đã tăng lên 172 triệu rúp (2 triệu euro).

Trong số các chương trình nghiên cứu về lão hóa nhận tài trợ trong năm nay có dự án do Maria Vorontsova, con gái lớn của Vladimir Putin lãnh đạo. Tại Nga, những phi vụ béo bở được dành cho nội bộ gia đình. Bà Maria Vorontsova, 40 tuổi là doanh nhân giàu có, nhất là khi công ty Nomeko của bà mua lại các dưỡng đường và trung tâm nghiên cứu của Sogaz thuộc Gazprom, và còn là chủ tịch hội đồng quản trị một chương trình rộng lớn của Nhà nước với 127 tỉ rúp (trên 1 tỉ euro) về phát triển di truyền học Nga.

Câu chuyện một người lính Bắc Triều Tiên lao động đào thoát từ Nga

La Croix thuật lại câu chuyện của Lee Eun Pyong, một người lính Bắc Triều Tiên gởi sang Nga lao động năm 2017 và 5 năm sau trốn thoát được nhờ sự giúp đỡ của một mục sư. Họ phải làm việc từ 8 giờ sáng đến nửa đêm, đôi khi 2-3 giờ sáng, trong những điều kiện vô nhân đạo, phải bới rác tìm quần áo và thức ăn, sống trong các container. Tiền lương khoảng 1.800 euro nhưng 90% bị Bình Nhưỡng tịch thu. Pyong trốn được sang Hàn Quốc, nhưng gia đình anh ở Bắc Triều Tiên sẽ phải trả giá, họ có nguy cơ bị tống vào trại cải tạo.

Pháp : Trước nguy cơ giải tán Quốc hội, các phe đành nhượng bộ

Về chính trị Pháp, La Croix phân tích mối đe dọa giải tán Quốc hội đã buộc tất cả các phe phải xem lại yêu sách của mình như thế nào. Thủ tướng từ nhiệm Sébastien Lecornu tối qua thông báo chỉ còn "những mét cuối cùng" của chặng đường để ra khỏi tình trạng bế tắc hiện nay.

Theo đó, tổng thống Pháp có thể bổ nhiệm thủ tướng trong vòng 48 giờ tới, giả thiết giải tán Quốc hội xa dần. Trong lúc các cuộc thăm dò cho biết đảng Tập Hợp Dân Tộc (RN) sẽ giành thắng lợi, khối liên kết (gồm các đảng (Renaissance, Modem và Horizon) sụp đổ, nếu bầu lại Quốc hội sẽ rất bất lợi. Sắp tới có thể là một chính phủ kỹ trị, với các thành viên không có tham vọng tranh cử tổng thống 2027, như vậy cựu bộ trưởng nội vụ Bruno Retailleau, người được cho là có trách nhiệm chính trong vụ đổ vỡ vừa qua, sẽ không có mặt.

Về phía cánh trung, các dân biểu thuộc đảng của ông Macron lo ngại nhất trước nguy cơ giải thể, vì số ghế giảm dần trong các cuộc bầu cử Quốc hội. Ở cánh tả, viễn cảnh cũng không sáng sủa gì nếu bầu lại, hiện đảng xã hội hy vọng ngưng được cải cách hưu trí. Còn phía cánh hữu, đảng Những Người Cộng Hòa (LR) chìm trong một cuộc khủng hoảng nội bộ mới. Tất cả đều có lý do để cố đạt được một thỏa thuận trong cuộc thương lượng vốn là cơ may cuối cùng.

Robert Badinter, nhà đấu tranh bỏ án tử hình được đưa vào Điện Panthéon

Cũng tại Pháp, tất cả các báo đều dành rất nhiều bài viết cho sự kiện cố bộ trưởng tư pháp, luật sư Robert Badinter hôm nay được đưa vào ngôi đền thiêng dành cho các danh nhân. Xã luận Le Monde kêu gọi "Tôn trọng di sản của Robert Badinter". Theo nhật báo, buổi lễ tại Điện Pantheon hôm nay dành cho Robert Badinter, một người đấu tranh không mệt mỏi cho công lý, nhân phẩm, tự do và Nhà nước pháp quyền, là một sự tôn vinh xứng đáng vì những lý tưởng vốn là nền tảng cộng hòa kể từ Cách mạng Pháp.

Xuất thân từ một gia đình nhập cư đã chạy sang Pháp lánh nạn sát hại người Do Thái ở Nga, luật sư Badinter từng chứng kiến việc hành quyết của một trong những thân chủ của ông năm 1972 và hết sức xúc động. Ông căm ghét bất công, gắn bó với các giá trị nhân bản. Trở thành thần tượng của cánh tả nhờ thành công trong việc đấu tranh bỏ án tử hình năm 1981, Robert Badinter cũng hiện đại hóa ngành tư pháp và mang lại tính nhân văn. Việc tổng thống Emmanuel Macron chọn vinh danh ông diễn ra vào lúc các giá trị mà Badinter bảo vệ bị tấn công, chính trường hỗn loạn, cực hữu chiếm ưu thế, sự vô trách nhiệm của giới tinh hoa càng nổi rõ.

Thụy My