Drone Nga tấn công Ba Lan : Trắc nghiệm đầu tiên cho NATO kể từ Đệ nhị Thế chiến

Le Figaro ngày 11/09/2025 đánh giá "Putin leo thang, NATO trải qua trắc nghiệm lịch sử đầu tiên kể từ sau chiến tranh lạnh". Người ta cho rằng nạn nhân đầu tiên của Nga sẽ là các nước nhỏ vùng Baltic. Thế nhưng chính là trên lãnh thổ Ba Lan, cột trụ của NATO từ 2022 trong việc trợ giúp Ukraine, mà 19 drone đã được quân Nga bắn sang.

Một cảnh sát viên bên cạnh mảnh vỡ của một drone Nga vi phạm không phận Ba Lan tại Czesniki, Lublin Voivodeship, ngày 10/09/2025. Polsat News via Reuters  

Thời sự nước Pháp chiếm trang nhất đa số báo hôm nay. La Croix đăng ảnh thủ tướng Sébastien Lecornu trên trang nhất với dòng tít "Đi tìm một đa số khó thể có được". Le Figaro chạy tựa "Lecornu : Thỏa hiệp nào để giải tỏa nước Pháp" : Cho rằng không có gì là bất khả, thủ tướng bắt đầu tham vấn các lực lượng chính trị để thành lập chính phủ. Libération chọn tít "Lecornu : Món quà đón tiếp" : Khi tân thủ tướng bước vào điện Matignon, cũng là lúc bắt đầu "Ngày phong tỏa" trên cả nước, cho thấy khoảng cách giữa các nhà lãnh đạo và dân chúng. Về các vấn đề quốc tế, Le Monde ra chiều hôm qua quan tâm đến sự kiện "Tại Qatar, Israel làm vỡ tan hy vọng thương lượng", Les Echos nhận định "Putin đặt NATO trước thách thức".

Chưa bao giờ căng thẳng như vậy từ sau Đệ nhị Thế chiến

Le Figaro đánh giá "Putin leo thang, NATO trải qua trắc nghiệm lịch sử đầu tiên kể từ sau chiến tranh lạnh". Từ nhiều tháng qua, nhiều cơ quan tình báo các nước phương Tây, nhất là Anh, Đức, Baltic ; đã cảnh báo về việc Nga có thể thách thức Liên minh, trong khi những người mù quáng với hy vọng xoa dịu vẫn không muốn nhìn thấy sự thực.

Mới hôm thứ Ba, thủ tướng Friedrich Merz đã ghi nhận rất nhiều vụ tấn công đa diện vào Đức. Đa số chuyên gia nghi ngờ nạn nhân đầu tiên sẽ là các nước nhỏ vùng Baltic vốn là nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ, dễ tổn thương nhất vì ở gần và có thiểu số người Nga. Thế nhưng chính là Ba Lan, cột trụ của NATO từ 2022 đóng vai trò trung tâm giúp đỡ Ukraine, mà 19 drone Nga được bắn sang suốt đêm. Thủ tướng Donald Tusk gọi đây là "sự khiêu khích của Nga", chưa bao giờ "đến gần với xung đột kể từ Đệ nhị Thế chiến" như vậy.

Ông kích hoạt Điều 4 hiệp ước NATO để tham vấn khẩn cấp giữa các đồng minh, cho rằng Nga muốn đối đầu với toàn bộ thế giới tự do. Đây không phải là nhầm lẫn, mà cố tình bắn sang Ba Lan. Quân đội Ba Lan đã bắn hạ một số ởgần Gdansk, Lodz và ngoại ô Warszawa, tức là sâu trong lãnh thổ. Chuyên gia Marek Budzisz coi đây là thủ đoạn thám sát nhằm lập ra bản đồ phòng không của Ba Lan.

Putin chơi xỏ tổng thống Mỹ

Tổng biên tập báo Wszystko conajwazniejsze, ông Eryk Mistewicz viết : "Với sự khiêu khích này, Putin hỏi NATO : "Các vị là người lớn hay chỉ là những đứa trẻ mà tôi có thể dọa dẫm bất kỳ lúc nào tôi muốn". NATO bị nhắm đến, nhưng liệu NATO có chấp nhận sự thật là mình bị khiêu khích hay không ?". Hiện thời nhiều nước lên tiếng ủng hộ Warszawa nhất là Pháp, Đức, nhưng người Ba Lan băn khoăn về những hành động cụ thể tiếp theo. Họ hướng mắt về Donald Trump - tổng thống Mỹ đã hứa sẽ gọi cho tổng thống Nawrocki.

Khi thách thức Ba Lan và NATO, Putin đã chơi xỏ tổng thống Mỹ một cách ngoạn mục. Trump đã trải thảm đỏ, tặng cho nhà độc tài tính chính danh ở Alaska với hy vọng sẽ thuyết phục Putin đàm phán. Nhưng Putin đáp trả cố gắng hòa dịu này bằng việc lăng nhục người Mỹ, tấn công dồn dập vào Kiev, biến nỗ lực hòa bình của Trump thành số không. Tấn công Ba Lan chỉ một tuần sau cuộc gặp giữa Donald Trump và tân tổng thống Karol Nawrocki, cho thấy ý đồ khiêu khích người đứng đầu nước Mỹ, sau khi ông loan báo chuyển một phần lực lượng Hoa Kỳ ở Đức sang Ba Lan.

Chiến lược gia Mỹ Andrew Michta đánh giá Putin muốn tái lập vùng ảnh hưởng ở Trung Âu và Đông Âu, đuổi người Mỹ đi. Phải chăng ông ta hành động như vậy vì tin chắc rằng Trump chỉ là cọp giấy ? Hay Putin đang phạm một sai lầm, sẽ giúp phương Tây đoàn kết lại như hồi 2022 ? Một người thủ đoạn như ông chủ điện Kremlin dễ dàng nhận ra những điểm yếu của phương Tây.

Kremlin tranh thủ nội bộ phương Tây đang lủng củng

Pháp, được cho là dẫn đầu về quân sự trong Liên Hiệp Châu Âu, đang chìm vào khủng hoảng chính trị. Thủ tướng Đức chật vật với đối tác SPD luôn e ngại còn AfD chống đối. Thủ tướng Anh Keir Starmer, một cột trụ khác phải đối phó với vấn đề nhập cư và khó tìm được nguồn tài chánh để tăng cường quốc phòng. Và trong nước Mỹ của Trump các định chế đang rung chuyển, xu hướng phản đối vai trò lãnh đạo thế giới tự do đang lan tràn.

Chính quyền Trump loan báo chuyển bộ Quốc phòng thành bộ "Chiến tranh", nhưng đồng thời cho biết tập trung vào những mối đe dọa trong nước ! Cách xử trí lộn xộn đối với Nga về Ukraine hay trước Trung Quốc cho thấy không có tầm nhìn logic, ngược với sự giương oai diễu võ của các nhà độc tài Tập Cận Bình, Vladimir Putin và Kim Jong-un.

Ba Lan nhấn mạnh, Putin khiêu khích trước khi tiến hành tập trận Zapad, từ 12 đến 16/09 ở biên giới với phương Tây của Belarus. Ông ta muốn dấn lên ở hành lang Suwalki để nối biên giới Belarus với Kaliningrad, nếu NATO chỉ phản ứng nhẹ nhàng trong vụ xâm nhập Ba Lan ? Tuy như vậy là gánh lấy rủi ro, nhưng từ lâu Putin vẫn không ngại rủi ro. Như vậy NATO rõ ràng phải nhanh chóng hành động : Tăng viện ở biên giới Ba Lan-Belarus và Baltic để cảnh báo rằng mọi hành động thù địch sẽ lập tức bị đánh trả.

Chiếm Crimea không một phát súng, nay phá NATO không một vụ nổ ?

Libération có cùng nhận xét "Với các drone, Putin trắc nghiệm NATO". Rốt cuộc có lẽ Châu Âu phải yêu cầu Ukraine bảo vệ - đó là cảm giác bao trùm ở Ukraine hiện nay.

Một phụ nữ ở Kiev nói : "Những drone này lẽ ra chúng tôi đã bắn hạ rồi nếu có đủ phương tiện phòng không từ các đồng minh. Lực lượng phòng không Ukraine từ lâu đã phải chiến đấu vượt quá sức mình, không một nước nào có thể đơn độc đối phó lâu như vậy. Những gì diễn ra ở Ba Lan có thể đoán trước… Tôi hy vọng Châu Âu thức tỉnh". Trong khi NATO không coi là bị tấn công dù phải điều các F-16 Ba Lan, F-35 và một AWACS của Ý rất tốn kém, tổng thống Zelensky đánh giá đây là một "tiền lệ nguy hiểm".

Cuộc tấn công ban đêm của 415 drone và 43 hỏa tiễn đã làm một người ở Ukraine thiệt mạng. Zelensky hôm qua đòi hỏi một hệ thống phòng không chung với các đồng minh. Tại Kiev, nhiều tiếng nói mong muốn thiết lập vùng nhận dạng phòng không phía trên Galicie và Volhynie của Lviv và Lutsk ở miền Tây. Libération nhắc lại, năm 2014 Nga chiếm Crimea không một phát súng, và 2025 đánh vào sự khả tín, lý do tồn tại của chính NATO, không một vụ nổ. Một số drone Shahed bị bắn chặn trên không, số khác rơi xuống các cánh đồng sau khi hết nhiên liệu.

Sau cái tát ngoại giao cho Mỹ, đến tấn công trực tiếp

Chuyên gia quân sự Yigal Levin cho rằng vụ tấn công nhắm vào vùng Rzeszow ở tây nam Ba Lan, trung tâm chuyển giao vũ khí quốc tế cho Ukraine, nơi đặt căn cứ Mỹ. "Thế nhưng không ai coi đây là hành động tấn công" - nhà bình luận Serhiy Fursa nói. Libération dẫn lời : "Make America Great Again là thế đó, Putin, Modi và Tập đang chế giễu".

Đối với Yigal Levin, rõ ràng Nga muốn trắc nghiệm NATO, Ba Lan và đang chờ đợi phản ứng. "Sau khi sỉ nhục Trump về ngoại giao, nay Putin muốn tấn công trực tiếp. Các nhà quan sát Ukraine tin chắc rằng Kremlin muốn phá hoại uy tín NATO trong việc bảo vệ các thành viên, để Liên minh Bắc Đại Tây Dương tự tan rã mà không cần đối đầu trên chiến trường". Mykhailo Samus, chuyên gia địa chính trị của New Geopolitics Research Network mỉa mai : "Chỉ Ukraine mới có thể bảo vệ NATO".

Hơn cả Điều 5, đòi hỏi tất cả các quốc gia NATO dùng các biện pháp cần thiết để đáp trả cuộc tấn công vào một thành viên, chính Điều 4 mới có vấn đề. Hiệp ước NATO quy định một quốc gia thành viên có thể triệu tập các đồng minh để tham vấn nếu bị đe dọa về toàn vẹn lãnh thổ. Thế nhưng năm 2007, sau khi Estonia bị tấn công mạng quy mô, các nhà lãnh đạo phương Tây lại gây áp lực lên Tallinn để không kích hoạt Điều 4 - nhà chính trị học Anton Shekhovtsov nhắc nhở. "Nếu Ba Lan viện dẫn Điều 4 mà các nhà lãnh đạo khác của NATO bác bỏ, hậu quả có thể là hồi kết của Liên minh Bắc Đại Tây Dương vì lòng tin không còn".

Le Figaro lưu ý, việc kích hoạt Điều 4 là hiếm hoi. Thổ Nhĩ Kỳ đã vận dụng năm 2003 vì chiến tranh Iraq, và NATO đã có biện pháp bảo vệ lãnh thổ nước này. Ankara cũng nêu ra hai lần năm 2012 do các sự cố từ chiến tranh ở Syria, khiến NATO cho bố trí các hỏa tiễn Patriot ở biên giới. Đến 2015, Thổ Nhĩ Kỳ lại nêu ra vì các vụ khủng bố được cho là do tổ chức Nhà Nước Hồi Giáo, và đã được NATO hỗ trợ.

Đòn thăm dò "nắn gân" NATO trước cuộc tập trận

Xã luận của Les Echos nhấn mạnh "Drone tấn công Ba Lan : Một cuộc tổng dượt giữa Nga và NATO", khúc dạo đầu cho một cuộc chiến tranh giữa Moskva và các quốc gia Liên minh Bắc Đại Tây Dương. Phải chăng là Kremlin muốn cho "nếm thử" Zapad ? Cuộc tập trận quy mô bốn năm một lần giữa Nga và Belarus sẽ khởi động vào ngày mai, và đừng quên rằng Nga cùng với nước chư hầu này cũng đã giàn giá tương tự vài tuần trước khi xâm lăng Ukraine.

Đã hẳn vụ tấn công bằng drone vừa qua chưa phải là tín hiệu cho một cuộc xâm lược mà nhiều nhà lãnh đạo Châu Âu vẫn lo sợ, tuy nhiên đây là đòn nhá thử - nằm trong vô số "mảng miếng" nhằm đe dọa Châu Âu, từ chiến tranh thông tin cho đến xâm nhập không phận, hải phận.

Tin vui : Đây là cuộc diễn tập cho các phi công Ba Lan, Hà Lan và Ý. Lời cảnh báo này thúc giục Châu Âu và các thành viên NATO tiếp tục đầu tư vào quốc phòng. Ủy Ban Châu Âu vừa dành 150 tỉ euro tín dụng cho các thành viên để tái vũ trang, và Ba Lan là nước thụ hưởng đầu tiên. Andrius Kubilius, ủy viên phụ trách quốc phòng của Liên Hiệp Châu Âu – một chức vụ mới được lập ra – đang mơ đến việc xây dựng một bức tường chống drone bên sườn phía đông của Liên Hiệp.

Thụy My