Eo biển Hormuz bên bờ bùng nổ : Trung Đông, canh bạc lớn của Donald Trump

Tình hình Trung Đông leo thang nguy hiểm khi tổng thống Donald Trump ra tối hậu thư buộc Iran phải giải tỏa eo biển Hormuz. Dù thời hạn được gia hạn thêm năm ngày, các đòn trả đũa quân sự, đe dọa về năng lượng và nguy cơ xung đột lan rộng, cho thấy khu vực đang tiến sát một ngưỡng bùng nổ mới.

Các nhân viên cứu hộ của Hồng thập tự Iran sử dụng máy ủi để dọn dẹp đống đổ nát từ một tòa nhà ở Tehran bị trúng bom trong cuộc không kích của Mỹ và Israel, ngày 23/03/2026. AP - Vahid Salemi

Màn phô diễn hỏa lực của các bên

Iran đáp trả là sẽ tấn công hủy diệt cơ sở hạ tầng năng lượng các nước đồng minh vùng Vịnh, như nhà máy lọc dầu, kho xăng, nhà máy khử mặn nước biển. Le Figaro ngày 23/03/2026 cho rằng không thể coi thường lời đe dọa này vì sau ba tuần bị oanh tạc, Tehran vẫn tiếp tục đánh vào Israel và các nước trong khu vực.

Một hỏa tiễn đạn đạo Iran vượt được hệ thống phòng không, rơi xuống gần nhà máy điện nguyên tử Dimona của Israel, một hỏa tiễn khác ngay tại khu vực thành phố cổ Jerusalem. Một bất ngờ khác là hỏa tiễn đạn đạo tầm xa Iran bay được đến căn cứ Diego Garcia của Mỹ ở Ấn Độ Dương cách xa 4.000 km. Một chiến đấu cơ F-35 phải hạ cánh khẩn cấp vì hỏa tiễn hồng ngoại của Iran làm hư hại.

Ông Trump khẳng định đã đến gần với mục đích cuộc chiến, eo biển Hormuz sẽ phải được kiểm soát. Không quân Hoa Kỳ gia tăng oanh tạc các vị trí Iran dọc theo vịnh Persian, nhiều quả bom xuyên boong-ke được thả xuống các xi-lô chứa hỏa tiễn đặt dưới lòng đất gần eo biển. Tướng Dan Caine, tổng tham mưu trưởng loan báo các phi cơ A-10 Warthog phụ trách tấn công các tàu nhỏ mà Vệ binh Cách mạng sử dụng để phá hoại giao thông hàng hải. Lực lượng tăng viện 2.500 thủy quân lục chiến được điều từ Ấn Độ-Thái Bình Dương đến vịnh Persian, có thể đổ bộ để giữ an ninh eo biển Hormuz hay chiếm đảo Kharg, nơi tập trung dầu lửa xuất khẩu của Iran.

Theo trang Axios, song song đó Hoa Kỳ chuẩn bị mở đàm phán với Tehran, nhưng chiều thứ Sáu ông Trump tuyên bố không muốn ngưng bắn. Cựu cố vấn an ninh quốc gia John Bolton cho rằng Trump không biết khi nào chiến dịch kết thúc vì ông không có mục tiêu cụ thể. Le Figaro nhắc lại, ông Bolton từ nhiều năm qua vẫn chủ trương nên tấn công Iran, đã từng bị Donald Trump chế giễu là kẻ hiếu chiến.

Tối hậu thư, vũ khí bị Donald Trump lạm dụng

Nhật báo Libération nhận định, tối hậu thư là loại vũ khí được Donald Trump ưa thích, nhưng không hẳn là hiệu quả nhất. Phía sau những tuyên bố mạnh mẽ, Nhà Trắng đang tìm kiếm một lối thoát. Dự trữ chiến lược dầu lửa chỉ còn 60% cho thấy Mỹ thiếu chuẩn bị, và gây sốc nhất là việc tạm dỡ bỏ cấm vận dầu lửa hai nước Nga và Iran.

Theo nhiều nhà ngoại giao và viên chức Châu Âu giấu tên nói với New York Times, thì Hoa Kỳ bất ngờ trước khả năng chống chọi của Iran, ngỡ rằng chính quyền sẽ đầu hàng sau khi đại giáo chủ bị tiêu diệt, Vệ binh Cách mạng đào ngũ. Ông Donald Trump phấn khởi trước thành công ở Venezuela, nay lạc trong màn sương của một cuộc chiến quá rộng, quá tốn kém, không thể kết thúc bằng một tối hậu thư đơn giản.

Về phía Cộng hòa Hồi giáo, sau hơn 20 ngày chiến tranh, đã mất đi các thành viên quan trọng nhất : bộ trưởng tình báo ­Esmaeil Khatib, khối óc chiến lược Ali Larijani, thủ lãnh Vệ binh Cách mạng Mohammad Pakpour và phát ngôn viên của lực lượng này là Ali Mohammad Naini. Nhưng chế độ càng tỏ ra cứng rắn hơn, thậm chí phát ngôn viên bộ ngoại giao Iran còn hàm ý đến quả bom nguyên tử.

Trong khi đó gọng kềm vẫn siết lại đối với người dân, đang bị mù thông tin. Sau khi treo cổ ba thanh niên "nổi dậy" hôm 19/03, đến lượt một thanh niên biểu tình 18 tuổi bị đẩy vào hành lang tử thần. Chế độ không ngần ngại để dân quân basij ẩn náu trong các bệnh viện, khiến thường dân vừa bị đàn áp vừa có nguy cơ lãnh bom. Nhà phân tích Nik Ahang Kowsar ở Washington ghi nhận, Cộng hòa Hồi giáo đặc biệt nguy hiểm không chỉ ở khả năng thích nghi mà còn vì coi mạng sống con người như một thứ vật liệu có thể vứt bỏ.

Israel : Đoàn kết quốc gia càng mạnh mẽ

Đặc phái viên Le Monde tại Israel ghi nhận từ ba tuần qua, hàng triệu người dân quay lại với tình trạng khẩn cấp ngày cũng như đêm, chạy vào hầm trú ẩn khi nghe báo động từ điện thoại di động và sau đó là tiếng còi hụ. Tổng cộng 825 người bị thương khi chạy vội xuống cầu thang và tầng hầm. Các hỏa tiễn Iran bị đánh chặn đến 90%, hiếm khi nổ trên mặt đất. Các trường học phải đóng cửa, có thể đến tháng 4 tại những khu vực nguy hiểm như Tel-Aviv hay Jerusalem. Trên 110.000 quân nhân dự bị một lần nữa phải bỏ công ăn việc làm để lên đường đến đơn vị.

Sau ba tuần lễ, số hỏa tiễn do Iran bắn sang ít hẳn, từ mấy chục quả một ngày nay chỉ còn bảy, tám. Đáng sợ nhất vẫn là bom chùm. Trong một xã hội mà lòng ái quốc dâng cao hơn bao giờ hết, những thông báo chiến thắng của quân đội và chính phủ tràn ngập. Cho đến nay chỉ có hai quân nhân Israel thiệt mạng ở Lebanon, nhưng đã có 540 đợt dội bom lên 8.500 mục tiêu. Nỗi lo lớn nhất là từ Hoa Kỳ : Donald Trump có thể theo đuổi một chiến dịch tốn kém và ảnh hưởng đến lá phiếu cho tới bao giờ ? Tại các thành phố Israel, những lá cờ Mỹ phấp phới để bày tỏ lòng tri ân.

Nỗi lo nguồn nước sinh hoạt vùng Vịnh bị Iran phá hoại

Le Figaro quan tâm đến lời đe dọa của Iran về nước ngọt cho vùng Vịnh. Liệu 9 triệu dân Riyadh có phải đột ngột sơ tán khỏi thủ đô Saudi Arabia vì không còn nước sinh hoạt hay không ? Tại Doha, thủ đô Qatar, cư dân liệu sẽ bị bệnh tật đe dọa vì thiếu nước uống ? Tại bán đảo Ả rập, việc khử mặn nước biển đã làm thay đổi khu vực hạn hán nhất thế giới, giúp các đại đô thị vươn lên ; nếu không Dubai, Abu Dhabi và Doha không thể tồn tại như ngày nay. Tại Kuwait, 90% nước uống là từ nước biển đã khử mặn, tỉ lệ này với Oman là 86%, Qatar 99%.

Tình báo Mỹ ước lượng nếu Iran tấn công, hầu hết nguồn nước uống có thể bị cắt trong vài ngày, tạo khủng hoảng trong nhiều tháng với việc định mức nước và đôi khi cúp điện, gây áp lực lên các bệnh viện. Đa số thành phố chỉ trữ nước được từ vài ngày đến hai tuần. Lãnh vực kinh tế như hóa dầu, lọc dầu, xây dựng, du lịch sẽ hoạt động chậm lại. Trước mắt, các vương quốc vùng Vịnh có thể khai thác nước ngầm hay các nguồn dự trữ, nhưng nguồn này đã bị khai thác quá mức.

Thế lưỡng nan của Châu Âu về Iran

Trên Les Echos, nhà phân tích Bernard Spitz nói về "Iran và thế lưỡng nan của Châu Âu" : Liệu có nên tham gia vào chiến dịch của Mỹ và Israel hay không ? Trước hết, luật pháp quốc tế vấp phải tình trạng đa cực trên thế giới, và sự chống đối của Trung Quốc. Kế tiếp, Iran không ngừng vi phạm để sở hữu vũ khí nguyên tử, áp đặt ách thống trị, tham nhũng, giựt dây khủng bố. Làm sao dựa được vào luật pháp quốc tế khi không thể thực thi và "bên trọng bên khinh" ? Khác hẳn với luật pháp quốc gia, được các tòa án thực hiện.

Ông Bernard Spitz đặt vấn đề, trong 20 năm tới lịch sử sẽ nói gì về cuộc chiến tranh này ? Rằng bất chấp các nguyên tắc, đã truy quét được các giáo sĩ Hồi giáo và mang lại hòa bình cho vùng Cận Đông, hay là đã tạo ra hỗn loạn và làm phương hại thêm luật pháp quốc tế ? Cứu cánh có biện minh cho phương tiện hay không ?

Bầu cử địa phương Pháp : Cánh tả thất bại khi liên minh với cực tả

Bên cạnh tình hình Trung Đông, bầu cử địa phương Pháp là vấn đề chiếm nhiều giấy mực nhất trên các báo ngày 23/03/2026. Le Figaro bình luận "Liên minh giữa cánh tả và LFI, ô nhục và thất bại". Cái tên Nước Pháp Bất Khuất (LFI) đã gây phản tác dụng đối với cử tri : Những người Pháp phản đối bạo lực chính trị, đố kỵ và lòng thù hận bài Do Thái đã chặn bước những bạn bè của Jean-Luc Mélenchon.

Lòng can đảm không tìm thấy được nơi đảng Xã hội (PS) và đảng Xanh (Vert), đã có được nơi cử tri. Tại 26 thành phố mà các ứng cử viên cánh tả, đi ngược lại với đạo đức và những cam kết của mình, bắt tay với LFI, đã thất bại. Và nhờ không liên minh với Nước Pháp Bất Khuất mà phe tả thắng ở Paris, Marseille... Các ứng cử viên cánh hữu và cánh trung bị cho là hết thời nay được lợi vì mặt trận chống cực tả.

Tuy nhiên nhật báo thiên hữu cũng cảnh báo, LFI trong vòng một đã bắt rễ được tại một số nơi, lấn lướt các đối tác Xã hội và Xanh. Mai đây cánh tả ôn hòa đã chịu khuất phục trước Nước Pháp Bất Khuất có biết nói không với LFI hay không. Trước mối liên kết thô bạo và phi lý này, đa số người Pháp hy vọng một lời đáp quyết đoán. Trong cuộc bầu cử tổng thống lần tới, cánh hữu và cánh trung cần phải khẩn cấp chọn lựa. Cử tri của họ sẽ không thể hiểu tại sao phải chịu sự cai trị của một cánh tả chưa bao giờ cực tả đến thế trong khi sâu thẳm bên trong, nước Pháp chưa bao giờ nghiêng sang hữu như vậy.

Nhật báo kinh tế Les Echos có cùng nhận xét về các liên minh mang tính cơ hội : Những nơi nào PS từ chối liên kết với LFI đều thắng và ngược lại. Còn một năm nữa đến bầu cử tổng thống, viễn cảnh một ứng cử viên duy nhất cho cánh tả xa dần. Cánh hữu và cánh trung nay có thể nghĩ đến việc liên kết với nhau và cả với những người cánh tả đã nói không với LFI.

Tân đô trưởng Emmanuel Grégoire, điển hình cho người Paris trung bình

Trang web các tuần báo cũng nhanh chóng cập nhật không khí ở tổng hành dinh của mỗi bên. Nhật báo Le Point thiên hữu dành những lời lẽ khá ưu ái cho cho tân đô trưởng cánh tả trong bài viết "Emmanuel Grégoire được bầu lên ở Paris : Một "nhà ngoại giao" đứng đầu thủ đô". Từng là chánh văn phòng của cựu đô trưởng Bertrand Delanoë rồi làm phó cho bà Anne Hidalgo, ông Emmanuel Grégoire đánh bại bà Rachida Dati, là một nhân vật rất hòa đồng.

Đô trưởng mới của Paris mang tất cả đặc điểm của một công dân Paris trung bình. Ông sinh ra cách đây 48 năm ở ngoại ô Paris nhưng thời thơ ấu sống ở tỉnh, có bằng cấp nhưng không nhiều, đã tái hôn, có năm người con, từng làm việc trong lãnh vực tư, thích đội PSG, thích uống bia ngoài quán, đi làm bằng métro và sau chiến thắng đã đạp xe đến tổng hành dinh. Cựu phó đô trưởng chưa bao giờ lớn tiếng với ai, hòa đồng với tất cả, đã sống trong bóng tối phía sau bà Anne Hidalgo khá lâu. Giờ đây Emmanuel Grégoire điều hành một đội ngũ gồm các nhân vật đảng Xã hội, Xanh và Cộng sản, sẽ phải vận dụng tài ngoại giao của ông lâu nay.

Tờ báo thiên tả Le Nouvel Obs tóm tắt cảnh tượng ở tổng hành dinh ứng cử viên của liên minh cánh hữu và cánh trung : thực sự là một "đại thảm họa". Bà Rachida Dati đến và đi đều dưới những tiếng hô phản đối của những người sống xung quanh và khách qua đường, tại trụ sở nằm ở quận 12 mà trên 50% đã bầu cho Emmanuel Grégoire từ vòng đầu. Bà chỉ lưu lại có đúng ba phút với bài diễn văn nhìn nhận thất bại, không một lần nào nhắc tên Emmanuel Grégoire, cũng không chúc mừng chiến thắng của tân đô trưởng Paris. Bên kia đường, một nhóm thanh niên không ngừng gào lên "Datiiiii ra tòa, Datiiiii ra tòa !"

Thụy My