G7 trong quỹ đạo Trump : Thỏa thuận Iran và một thế giới "lão hóa quyền lực"

Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Evian khép lại trong bầu không khí ngoại giao được dàn dựng kỹ lưỡng, với những nhượng bộ mang tính biểu tượng dành cho Donald Trump và một thông điệp đoàn kết mới về Ukraine. Nhưng phía sau các tuyên bố đồng thuận là những tranh cãi sâu sắc về thỏa thuận khung Mỹ-Iran, và một thế giới ngày càng bị chi phối bởi các nhà lãnh đạo thuộc thế hệ "boomer" đang nắm giữ quyền lực tối cao.

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng dự dạ yến tại lâu đài Versailles ngày 17/06/2026. via Reuters - Anna Moneymaker

G7 và "nghệ thuật nịnh nọt" dành cho Donald Trump

Les Echos ngày 18/06/2026 nhận xét "G7, sự nịnh nọt đã được đền bù". Emmanuel Macron đã vận động được Donald Trump ủng hộ Ukraine, chủ đề quan trọng nhất đối với Châu Âu. Nhật báo kinh tế mỉa mai, hội nghị thượng đỉnh G7 ở Evian đạt kỷ lục về dàn dựng, với sáu nước thi nhau khen ông Trump đã "có thái độ cứng rắn" đối với Iran, và bữa dạ tiệc mừng 250 năm độc lập Hoa Kỳ trong khung cảnh vàng son của điện Versailles.

Châu Âu, bị đứng ngoài trong cuộc chiến tranh Trung Đông, cho rằng ve vãn Trump là cái giá phải trả để đạt được những gì mong muốn. Thông cáo chung ghi rõ : "Chúng tôi đoàn kết trong sự ủng hộ không gì lay chuyển đối với Ukraine đang bảo vệ cho tự do, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mình". Tất nhiên người ta cũng lo, liệu Washington có sẽ đổi ý hay không ?

Tin tốt lành, và là thành công cá nhân của Emmanuel Macron : Hoa Kỳ xem chừng sẵn sàng cam kết đứng cạnh Volodymyr Zelensky, kể cả việc chuyển giao vũ khí và tái lập trừng phạt Moskva. Có lẽ Donald Trump nghĩ rằng Zelensky nay ở phía "winner" (bên thắng cuộc). Đó là một sự tính toán thông minh, vì G7 không làm gì được trong hồ sơ Iran. Về kinh tế, tổng thống Mỹ đã ký thông cáo ghi rõ là sẽ không phải trả phí đi qua Hormuz, và phối hợp để giảm lệ thuộc vào đất hiếm Trung Quốc từ 80-90% còn 60% từ nay đến 2030.

Cung điện Versailles tráng lệ, "vũ khí ngoại giao" ấn tượng với Mỹ

Trả lời phỏng vấn của Le Monde, nhà sử học Fabien Oppermann cho rằng với việc tiếp đón tổng thống Mỹ tại Versailles sau G7, "Emmanuel Macron đã biến lâu đài này thành nhánh ngoại giao của điện Elysée". Tổng thống Pháp muốn gây ấn tượng cho Donald Trump với hy vọng duy trì mối liên hệ xuyên Đại Tây Dương đang rất căng thẳng.

Từ thời Đệ tam Cộng hòa, các tổng thống đã mở cánh cửa cung điện Versailles cho các đối tác ưu tiên, để khách quý thấy rằng Pháp dành những gì đẹp đẽ nhất, sang trọng nhất để đánh dấu cuộc gặp đặc biệt. Năm 1896 là Sa hoàng Nga Nicolas II, năm 1957 đến lượt nữ hoàng Anh Elizabeth II. Và gần đây nhất là vua Charles III và hoàng hậu, một cách để nói rằng bảy năm sau Brexit, Anh quốc vẫn là đối tác ưu tiên của Pháp. Sự kiện ông Donald Trump là tổng thống Mỹ đầu tiên được tiếp đón riêng ở cung điện Versailles lộng lẫy từ gần nửa thế kỷ càng tăng tầm mức quan trọng của sự kiện.

Nhật Bản trở lại tuyến đầu trước Trung Quốc

Tại Châu Á, Les Echos nhận định việc bà Sanae Takaichi trở thành thủ tướng Nhật Bản từ tháng 10 năm ngoái đã thúc đẩy trở lại việc đối đầu giữa Tokyo và Bắc Kinh từ nhiều thập niên qua. Sự hiện diện của bà tại hội nghị thượng đỉnh G7 là cơ hội để Nhật Bản nhắc nhở trọng lượng địa chính trị và kinh tế của mình trước Trung Quốc.

Trả lời một nghị sĩ về vấn đề Đài Loan hôm 07/11/2025, bà tuyên bố trong trường hợp điều chiến hạm đến và sử dụng vũ lực, sẽ là mối đe dọa sống còn cho Nhật Bản. Bắc Kinh vô cùng tức giận và từ đó đến nay luôn chĩa mũi dùi vào bà Takaichi. Tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore, đại diện Trung Quốc tố cáo Nhật Bản là "quân phiệt".

Về phía Tokyo không có ý định đóng vai thứ yếu, vả lại cũng không thể khoanh tay đứng nhìn nếu chiến tranh nổ ra ngay sát quần đảo Okinawa, nhất là chính sách Đài Loan của Donald Trump vẫn còn nhập nhằng. Tranh chấp Senkaku/Điếu Ngư tiếp diễn, bà Takaichi chủ trương xây dựng trên quần đảo, nhiều sự cố xảy ra trên Biển Hoa Đông. Ngân sách quốc phòng Nhật chiếm 1,9% tổng sản phẩm nội địa trong năm 2026, các hỏa tiễn tầm xa được triển khai trên đảo Cửu Châu (Kyushu). Thời kỳ Nhật Bản chỉ lo phòng vệ đã qua.

Bên cạnh đối địch chiến lược là cạnh tranh kinh tế. GDP Trung Quốc nay đã vượt qua Nhật Bản, và Bắc Kinh đe dọa hạn chế xuất đất hiếm cần thiết cho kỹ nghệ và công nghệ Nhật. Tuy không còn hào quang cũ, nhưng kinh tế Nhật Bản vẫn nằm trong những hạng đầu thế giới, và nữ thủ tướng Nhật tham gia G7 cho thấy nước này hội nhập hoàn toàn trong câu lạc bộ các nước phát triển. Quốc gia Châu Á duy nhất trong khối tỏ ra thân thiện với Châu Âu, Canada, Ấn Độ, trong bối cảnh bấp bênh ở Châu Á-Thái Bình Dương đang phụ thuộc vào những quyết định của chính quyền Trump.

Thỏa thuận Mỹ-Iran : Lợi thế nghiêng về Tehran

Về bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran, Les Echos giải thích "Thỏa thuận Trung Đông : Vì sao thương lượng dựa trên căn bản có lợi cho Iran". Nếu Tehran từ bỏ tham vọng nguyên tử, sẽ có được những lợi ích kinh tế quan trọng. Những đường hướng chính đã rõ, chỉ trích vang lên từ tứ phía. Hôm qua từ điện Versailles tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký văn bản và tổng thống Iran Massoud Pezeshkian cũng ký từ xa, trước lễ ký kết chính thức tại Thụy Sĩ ngày mai.

Iran sẽ mạnh hơn bao giờ hết : không còn bị cấm vận, được tự do sử dụng số tài sản bị phong tỏa từ mấy chục năm qua, thậm chí còn được một quỹ đầu tư tái thiết đến 300 tỉ đô la, và trở thành cường quốc thống trị Trung Đông trong nửa thế kỷ tới. Tại hội nghị thượng đỉnh G7, tất cả các nhà lãnh đạo đều mừng rỡ trước loan báo bỏ phong tỏa Hormuz. Tổng thống Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất Mohammed ben Zayed cảm ơn sự giúp đỡ của Donald Trump, trong khi nước này đã phải nhờ Ukraine và Israel cứu vãn trước những đợt tấn công bằng drone và hỏa tiễn của Iran. Cả một bản hòa ca giả dối để tránh những lệch lạc trong tương lai.

Bởi vì tất cả những nhà quan sát kể cả Mỹ đều cho rằng hứa hẹn nhiều tỉ đô la để giải tỏa một eo biển trước đây vẫn tự do thông thương, đổi lại là một lời hứa mơ hồ về từ bỏ chương trình hạt nhân, rất giống một thất bại. Đành rằng đôi bên sẽ thảo luận về cơ chế xử lý lượng uranium "tối thiểu là làm loãng tại chỗ dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (AIEA)". Nhưng các điểm còn lại hoàn toàn có lợi cho Tehran.

Tranh cãi : "Mỹ bị lừa" hay một canh bạc thực dụng ?

Nhà nghiên cứu Antoine Basbous nhận thấy "người Mỹ đã bị lừa". Họ củng cố chế độ và đặt cơ sở cho một trật tự khu vực mới do Iran thống trị. Lebanon chừng như bị coi là thuộc địa, số phận bị giao phó cho Tehran. Iran tha hồ phóng tay tái vũ trang cho Hezbollah. Báo chí Israel đồng thanh nói đến một thảm họa.

Một nhà ngoại giao Pháp bực tức : "Thượng đế đã tạo ra chiến tranh để người Mỹ học được địa lý. Donald Trump muốn thoát khỏi mớ hỗn độn này bằng mọi giá". Nhưng chỉ trích gay gắt nhất là từ Hoa Kỳ. "Ý tưởng một quỹ tái thiết 300 tỉ đô la coi như lập ra kế hoạch Marshall cho Đức trong khi phe quốc xã vẫn đang cầm quyền" - thượng nghị sĩ Cộng Hòa Lindsey Graham nhấn mạnh.

Trước những đả kích, tổng thống Hoa Kỳ nhắc lại trong G7 rằng đây chỉ là "thỏa thuận khung". Nếu Iran không giữ lời, "chúng tôi sẽ lại quăng bom xuống đầu họ". Cần dành một cơ hội cho thương lượng trực tiếp – lần đầu tiên từ 47 năm qua, ngoài khuôn khổ kỹ thuật của hiệp định nguyên tử 2015.

Giáo sư Bernard Hourcade của CNRS phân tích, không thể cấm hình dung ra việc ê-kíp đàm phán hiện nay có thể cứu Iran khỏi phe cực đoan nhất, để từ bỏ quả bom nguyên tử. Nhất là vũ khí eo biển Hormuz rốt cuộc tỏ ra hiệu quả và ít tốn kém hơn việc phát triển năng lượng hạt nhân. Tại Evian, thủ tướng Canada Mark Carney nhận xét dù còn rủi ro, chỉ riêng việc thỏa thuận ra đời với sự tham gia của nhiều quốc gia đã tạo ra hiệu ứng tích cực lan tỏa. Ai nấy đều cho rằng đàm phán sẽ kéo dài hơn 60 ngày.

Iran và bài toán quyền lực khu vực sau thỏa thuận

Tương tự, Libération nhận định, Cộng hòa Hồi giáo hoàn toàn có lợi. Ngay cả trong giấc mơ điên rồ nhất, đại giáo chủ Ali Khamenei cũng không thể tưởng tượng ra. Họ đã cắt rời dân chúng khỏi thế giới, không hề bị trừng phạt vì cuộc thảm sát ngày 08 và 09/01 ; được đầu tư lớn, lại được giữ eo biển Hormuz để bắt bí trong tương lai, bỏ cấm vận, bỏ phong tỏa tài sản. Trong số đó có những tài sản của các chỉ huy Vệ binh Cách mạng bị cáo buộc khủng bố ở nước ngoài hay vi phạm trầm trọng nhân quyền. Như vậy Trump đã bình thường hóa chế độ thần quyền. Đổi lại, ông nhận được gì ? Chỉ là một lời hứa !

Chỉ có ai hoàn toàn không biết gì về một chế độ đã cai trị Iran từ 47 năm qua mới có thể chấp nhận lời hứa của một chính quyền thường xuyên dối trá, gian lận, ám sát… Dù cũng phải chấp nhận sự thực dụng đôi khi đến mức lạnh lùng của quan hệ quốc tế, thỏa thuận này chẳng có nghĩa lý gì. Sau một cuộc chiến tranh vô ích và hàng ngàn thường dân Iran bị sát hại, chưa kể phía Lebanon, Trump từ bỏ mọi tham vọng để nhanh chóng mở lại Hormuz và phục hồi kinh tế thế giới. Bầu cử giữa kỳ đang đến gần, và như người ta thường nói : "It’s the economy, stupid".

Nhưng còn có những điều không được nhắc đến trong thỏa thuận : Iran phải bảo đảm không quấy phá khu vực, không tài trợ cho các lực lượng tay sai Hezbollah, Houthi, Hamas ; không phát triển hỏa tiễn đạn đạo ; chấm dứt đàn áp đối lập trong nước và ở nước ngoài ; chấm dứt bạo lực đối với phụ nữ và các vụ hành quyết ; cam kết không bắt con tin để gây sức ép. Sáu mươi ngày sắp tới không nhiều để khai thác mọi sắc thái, nhưng nếu Trump vẫn mang tinh thần đầu hàng như thế này thì tất cả đều thua thiệt : người dân Iran, Trump, Netanyahu và công lý. Chỉ có Ali Khamenei và con trai kế nhiệm – nếu vẫn còn sống – có thể cười thật tươi.

Các "boomer" đang lãnh đạo thế giới

Nhìn chung, Le Figaro phân tích "Trump 80 tuổi, Tập 73, Putin 75, Modi 76 tuổi : Các boomer đang làm chủ thế giới". Ngoài điểm chung là độc tài, tất cả các nhà lãnh đạo nói trên đều thuộc thế hệ bùng nổ dân số, đang cầm quyền các quốc gia mạnh nhất thế giới.

Donald Trump tổ chức "giác đấu" trong lễ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 80 tại Nhà Trắng hôm Chủ nhật 14/06. Hôm sau Tập Cận Bình âm thầm mừng sinh nhật 73 tuổi, Vladimir Putin và Narendra Modi lớn hơn vài tuổi. Các nhà bình luận không quên nhắc lại hai cựu tổng thống Mỹ còn sống là George Bush và Bill Clinton cùng sinh năm 1946, cũng sắp đến tuổi 80. Những người sinh từ 1946 đến 1964 thường được gọi là các "boomer", sinh ra sau Đệ nhị Thế chiến và lớn lên trong thịnh vượng và an ninh chưa từng thấy.

Sự kiện hai ông chủ Nhà Trắng liên tiếp đều ở lứa tuổi 80 là chưa có tiền lệ. Có đến 79% người Mỹ cho rằng nên đặt giới hạn tuổi cho tổng thống, nhưng như vậy phải sửa đổi Hiến pháp. Theo Pew Research, trong số 186 nước thành viên Liên Hiệp Quốc được khảo sát, chỉ có 16 nguyên thủ lớn tuổi hơn Donald Trump. Cao tuổi nhất là tổng thống Cameroon, Paul Biya, 93 tuổi, và quốc vương Saudi Arabia Salman Ben Abdelaziz al-Saoud, 90 tuổi.

Có đến 7/10 nguyên thủ lớn tuổi nhất thế giới là ở Châu Phi – lục địa có dân số trẻ nhất. Thủ tướng Nepal, 36 tuổi là người trẻ nhất hiện nay, còn là rapper có thu nhập từ TikTok và YouTube. Tổng cộng số nhà lãnh đạo ở độ tuổi 30, 40 trên thế giới chỉ có 38 người, trong khi các boomer chiếm đại đa số với 100 người. Hiến pháp Trung Quốc đặt mức tuổi tối thiểu cho người đứng đầu đất nước là 45, nhưng như vậy Emmanuel Macron không bao giờ được bước chân vào điện Élysée năm 2017.

Nắng nóng tại Pháp và lời nhắc về khủng hoảng khí hậu

Khí hậu nóng lên bất thường tại Pháp là đề tài được tất cả các báo chú ý. La Croix chạy tít trang nhất "Chống lại cái nóng", và trong bài xã luận nhấn mạnh, lần thứ hai chỉ trong vòng một tháng và trước khi chính thức bước vào mùa hè, thời tiết nóng kéo dài tại Pháp trong nhiều ngày, và đây chỉ mới là bắt đầu. Một số nơi dời lại kỳ thi vấn đáp tú, hủy Ngày hội âm nhạc vì "đêm nhiệt đới", nhưng vấn đề là cần có giải pháp lâu dài.

AI và con người : Từ tương tác đến lệ thuộc cảm xúc

Trên lãnh vực trí thông minh nhân tạo, Le Monde có bài phỏng vấn bà Sandra Hoibian (Crédoc) xoay quanh một hiện tượng đang tăng nhanh : "AI cảm xúc", tức việc người dùng không chỉ dùng trí thông minh nhân tạo như công cụ tra cứu hay hỗ trợ công việc, mà bắt đầu thiết lập với AI một dạng quan hệ gắn bó tình cảm - như bạn bè, đôi khi thậm chí như người yêu. Theo khảo sát của Credoc, khoảng một phần tư người Pháp dưới 40 tuổi đã từng có "quan hệ thân thiết" với một AI. Những người này chủ yếu là nhóm trẻ, đô thị, có học vấn cao – tức nhóm thường tiên phong trong tiếp nhận công nghệ mới.

Điều đáng chú ý là các quan hệ này không chỉ mang tính giải trí : nhiều người coi đó là một kết nối quan trọng, có ý nghĩa tinh thần thật sự. Hoibian nhấn mạnh rằng người dùng không nhất thiết cô đơn theo nghĩa xã hội học. Trái lại, họ thường có nhiều tương tác với gia đình, bạn bè hơn mức trung bình, và vẫn thuộc về các cộng đồng xã hội khác nhau. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ : Dù "không thiếu quan hệ", họ lại cảm thấy cô đơn nhiều hơn. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở số lượng kết nối, mà ở chất lượng gắn bó – có thể là thiếu một nơi để tin cậy và chia sẻ sâu.

Cơ chế tạo ra sự gắn kết với AI, theo bà, đến từ ba yếu tố : nhân cách hóa (AI nói như con người nên được gán cảm xúc cho nó), sự phản chiếu (đặt nhu cầu tình cảm của mình lên một đối tượng lý tưởng), và cảm giác an toàn (AI luôn sẵn sàng, không phán xét, không phản bội, không gây tổn thương). Chính "độ an toàn tuyệt đối" này khiến quan hệ với AI trở nên hấp dẫn, đặc biệt trong bối cảnh quan hệ người-người vốn luôn có xung đột, chậm trễ và mâu thuẫn. Nhưng cũng chính ở đó xuất hiện lo ngại : Nếu thế hệ trẻ quen với một đối tượng luôn đồng thuận, họ có thể dần mất khả năng chịu đựng khác biệt và "ma sát xã hội" để học cách thỏa hiệp.

Cuối cùng, bài viết cảnh báo về khả năng thương mại hóa quan hệ cảm xúc. Khi sự gắn bó đã đủ mạnh, các công ty có thể bắt đầu thu phí, cá nhân hóa dịch vụ, và biến "tình cảm với AI" thành một thị trường mới. Nếu nhìn rộng ra, bài này không chỉ nói về AI, mà nói về một thay đổi sâu hơn : Cách con người đang tái định nghĩa "quan hệ" trong thời đại kỹ thuật số.

Thụy My