Giấc mơ bá chủ thế giới của Trung Quốc : Huyền thoại và thực tế

Trong bài "Sự thống trị của Trung Quốc, giữa huyền thoại và thực tế" trên Les Echos, giáo sư địa chính trị Philippe Le Corre phân tích, với thời đại thông tin, những sự kiện lớn vào tháng 9 cho thế giới thấy tham vọng to lớn của Trung Quốc. Nhưng con đường dẫn đến đỉnh cao mơ ước vẫn đầy dẫy chông gai.

Tổng diễn tập ở Bắc Kinh, Trung Quốc chuẩn bị cho cuộc duyệt binh nhân kỷ niệm 80 năm Đệ nhị Thế chiến kết thúc, ngày 03/09/2025. Reuters - Maxim Shemetov

Bắc Kinh huênh hoang về một "phương Tây suy tàn"

Trung Quốc chiếm sóng trên truyền thông quốc tế suốt tuần lễ đầu tiên của tháng 9. Tại Thiên Tân, khoảng hai mươi nhà lãnh đạo quốc tế tham dự hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (OCS), trong đó có Vladimir Putin và Narendra Modi, tổng thống Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ... Hai ngày sau một nhóm nguyên thủ khác - vẫn có Putin, nhưng thêm nhà độc tài Bắc Triều Tiên Kim Jong-un, hai thủ tướng từ Châu Âu là các ông Vucic của Serbia và Fico của Slovakia - dự khán cuộc duyệt binh rầm rộ trên quảng trường Thiên An Môn.

Tập Cận Bình tổ chức lễ kỷ niệm hoành tráng nhân 80 năm chiến thắng Nhật Bản năm 1945, dù công lao chủ yếu là Quốc dân đảng của Tưởng Giới Thạch. Đối với nhiều triệu người Hoa và công luận quốc tế, hình ảnh được lưu giữ là một quân đội siêu hiện đại, và nhân vật số một Trung Quốc bao quanh bởi các "cận thần", thách thức thế giới dân chủ đang lao đao từ khi Donald Trump quay lại Nhà Trắng đầu năm 2025.

Từ nhiều năm qua, luận điệu của Đảng cộng sản Trung Quốc vẫn là "Phương Đông đang mạnh lên, phương Tây đang suy tàn", tuy cách nhìn này rất chủ quan, theo tác giả. Hoa Kỳ vẫn đang là đại cường số một thế giới về kinh tế, công nghệ và quân sự, Trung Quốc muốn nói đến sự suy tàn nào ?

Tập Cận Bình cố thu phục "các nước phương Nam"

Tham vọng của Bắc Kinh có phần quá đáng khi muốn hất cẳng Mỹ, để bước lên ngôi vị thống trị toàn cầu. Khi kêu gọi một "cung cách quản trị thế giới mới", ông Tập không làm gì khác ngoài việc cố gắng thu phục một phần các nước phương Nam bị ảnh hưởng trực tiếp bởi thuế quan Mỹ. Chẳng hạn Việt Nam hay Indonesia - hai nước lớn có mối quan hệ phức tạp với Bắc Kinh nhưng bị Mỹ áp thuế lần lượt là 20 và 19%, các lãnh đạo của hai quốc gia này có mặt ở Thiên Tân.

Hoặc Ấn Độ, tuy là đối thủ nhưng không có chọn lựa nào ngoài việc xích lại gần Trung Quốc sau khi bị Trump đánh thuế 50%. Dù vậy, thủ tướng Ấn Độ về nước sau hội nghị Thiên Tân, không dự buổi duyệt binh. New Delhi vẫn là người cạnh tranh với Bắc Kinh. Tương tự, Châu Phi có rất ít đại diện trong cả hai sự kiện. Phải chăng có sự liên hệ với thặng dư thương mại của Bắc Kinh và việc bóc lột tài nguyên của châu lục này từ 30 năm qua ? Kể từ tháng Giêng, số thặng dư của Trung Quốc với Châu Phi đã lên đến 60 tỉ đô la, tương đương cả năm 2024.

Tất nhiên Trung Quốc của Tập Cận Bình sẽ tiếp tục các chương trình hướng về phương Nam như Con đường tơ lụa mới, Sáng kiến phát triển toàn cầu, quốc tế hóa đồng nhân dân tệ... Nhưng một nghiên cứu mới đây cho biết thanh toán quốc tế bằng nhân dân tệ không vượt quá 4% về giá trị, so với đồng đô la là 50%, tuy Trung Quốc chiếm 1/5 hoạt động kinh tế thế giới. Les Echos cho rằng tuy quyết tâm trở thành trung tâm của toàn cầu, nhưng Bắc Kinh phải đối mặt với thực tế, trước hết là kinh tế của chính Trung Quốc đang chững lại.

Wall Street : "In Trump, they trust"

Cũng trên lãnh vực kinh tế, Les Echos giải thích "Vì sao Wall Street vẫn nhiệt tình ủng hộ Trump ?". Số công ăn việc làm ở Hoa Kỳ thấp chưa từng thấy kể từ 60 năm qua, không kể thời kỳ suy thoái. Tệ hơn nữa, các lãnh vực liên quan đến thuế quan bắt đầu suy sụp, hàng trăm tỉ đô la đầu tư vào trí thông minh nhân tạo được cho là sẽ không mang lại lợi nhuận mong muốn. Tuy nhiên thị trường vẫn liên tục tăng tiến.

Theo Les Echos, có ba lý do. Trước hết là việc giảm thuế theo Big Beautiful Act, yếu tố hỗ trợ doanh nghiệp lâu dài. Kể tiếp là lời hứa tháo gỡ một số quy định, đặc biệt trong ngành tài chánh. Nhưng động cơ mạnh mẽ nhất là giảm lãi suất chỉ đạo. Không chỉ vì Quỹ dự trữ liên bang dự kiến giảm một phần tư lãi suất, mà người ta tin rằng dưới áp lực của Nhà Trắng sẽ còn giảm mạnh hơn. Đến tháng 5, ông Jerome Powell sẽ kết thúc nhiệm kỳ, Trump tha hồ chọn ứng viên kế nhiệm phù hợp với mình để thực hiện "big cut" giảm đáng kể chi phí tín dụng cho các công ty và nhà đầu tư, thúc đẩy tiêu thụ vốn chiếm 70% tăng trưởng.

Bất chấp việc vi phạm nguyên tắc độc lập của ngân hàng trung ương, với nguy cơ đưa nước Mỹ vào tình trạng suy trầm vì chẳng bao lâu nữa làn sóng lạm phát do ảnh hưởng thuế quan sẽ ập đến. Đây còn là mối đe dọa cho ổn định tài chánh do tác động lên đồng đô la và chữ ký của Nhà nước liên bang. Đối với những người cận thị, viễn cảnh này còn rất xa, tầm nhìn ngắn hạn vẫn chiếm ưu thế ở Wall Street. "In Trump, they trust", ít nhất là trong vài tháng nữa.

Tấn công suốt mùa hè, Nga không chiếm được thành phố lớn nào của Ukraine

Le Monde cho biết "Tại Ukraine, quân Nga sử dụng ống dẫn khí để tiếp tế". Đường ống đặt ngầm dưới lòng đất giúp lực lượng của Moskva đặt chân vào phía bắc Kupiansk thuộc Kharkiv, khiến mặt trận này chịu áp lực mạnh trong lúc mùa đông đang đến gần.

Đợt tấn công ồ ạt vào mùa hè của quân Nga không đạt được mấy kết quả, cho dù tình hình vô cùng khó khăn đối với quân đội Ukraine đang rất thiếu người, và môi trường cây cối sum suê trong mùa này thuận lợi cho việc giấu quân. Không có thành phố lớn nào của Ukraine bị Nga chiếm. Riêng thành phố Kupiansk có 26.000 dân trước chiến tranh nay chỉ còn vài trăm, là giao điểm đường sắt, mang tính chiến lược đối với quân Nga vốn chủ yếu được tiếp tế bằng xe lửa, đang bị đe dọa.

Điều đáng chú ý là lực lượng Nga dùng một đoạn ống dẫn khí đốt để vận chuyển vật liệu và lính một cách an toàn. Trong bối cảnh các drone thống trị trận địa, phát hiện và tiêu diệt hầu như tất cả những gì chuyển động trong vòng 10 kilomet, đường ngầm này rất quan trọng cho hậu cần, nhất là ở phía bắc Kupiansk, kẻ tấn công gặp trở ngại thiên nhiên là dòng sông Oskil. Đoạn đường ống này bắt đầu từ làng Lyman Perchy, xuyên qua Oskil đi vào Kupiansk.

Một video của lính Nga quay bên trong đường ống cho thấy những chiếc xe nhỏ có lẽ trang bị động cơ điện được dùng để chuyên chở trên đoạn đường 9 kilomet. Trong một video khác do drone quay được, quân Nga với những túi nặng trên lưng chui ra khỏi đường ống gần Radkivka rồi nhanh chóng ẩn nấp dưới những tàng cây.

Xâm nhập bằng đường ống khí đốt : Chiến thuật "con ngựa thành Troie"

Tại Moskva, các kênh truyền hình của Kremlin hoan nghênh sáng kiến được cho là "một chiến dịch sẽ đi vào quân sử". Phía Ukraine giảm nhẹ mức độ, coi đây là một loại "ngựa thành Troie" vì chỉ dùng cho mục đích hậu cần chứ không phải trực tiếp xâm nhập đánh bọc hậu. Ngày 16/09, Bộ Tổng tham mưu Ukraine thông báo tình hình "đang trở lại trong vòng kiểm soát toàn bộ của quân đội Ukraine. Ba trong số bốn đường ống dẫn khí đã bị hư hại và ngập lụt, lối ra của đường ống thứ tư đang do lực lượng Ukraine kiểm soát".

Một video thứ ba được các kênh Telegram Ukraine đăng tải cho thấy trong lòng một đường ống, những lớp rào kẽm gai được đưa vào và những vật có thể là mìn bẫy. Ý tưởng cho bộ binh xâm nhập bằng đường ống ngầm dưới đất không phải mới mẻ, vì quân Nga đã dùng từ tháng 3 ở gần Sudzha thuộc vùng Kursk của Nga để đẩy lùi quân đội Ukraine. Trước đó, năm 2023 quân Nga cũng dùng cách tương tự để vượt qua giới tuyến kiên cố ở Avdiivka thuộc Donetsk. Vụ Avdiivka được coi là thành công chiến thuật vì các chiến binh Ukraine bị bất ngờ. Ngược lại tại Sudzha, nhiều lính Nga đã bị thiệt mạng bên trong đoạn đường ống dài 15 kilomet vì phía Ukraine phát hiện được.

Tuy hãy còn quá sớm để đánh giá về chiến dịch "Đường ống 3.0" trong trận Kupiansk, nhưng quân Nga đã chiếm được những vị trí chắc chắn ở khu vực phía bắc thành phố. Một nguồn tin quân sự Ukraine ẩn danh lấy làm tiếc là không đủ cả bộ binh lẫn người điều khiển drone để đẩy lùi địch quân, và nay chỉ còn một đường tiếp tế cho Kupiansk dưới sự đe dọa của drone Nga. Hiện nay quân đội Ukraine vẫn ngăn được quân xâm lược tiến vào các thành phố lớn ở Donetsk, nhưng Kupiansk đang trong tình thế nguy hiểm.

Pháp có cứu vãn được mô hình an sinh xã hội ?

Ngày tổng đình công hôm nay là đề tài chính của các báo Pháp. Le Figaro chạy tít "Các nghiệp đoàn và đảng xã hội gây áp lực lên thủ tướng Lecornu". La Croix nhận định phong trào chống chủ trương khắc khổ của các nghiệp đoàn phù hợp với nỗi lo với một phần dân chúng về tương lai của mô hình xã hội Pháp, Le Monde nói về "Những vấn đề của cuộc huy động ngày 18/09". Nhật báo Libération dành trang nhất cho tổng thư ký nghiệp đoàn cánh tả CGT, cho rằng "Giới chủ đang thua trong cuộc chiến ý tưởng". Les Echos nhận xét các doanh nghiệp lo ngại trở thành nạn nhân của tình trạng bất ổn chính trị.

La Croix băn khoăn "Liệu có thể cứu vãn được mô hình xã hội kiểu Pháp hay không ?". Cho dù ông François Bayrou đã rời điện Matignon, không có việc các nghiệp đoàn giảm bớt sức ép lên người kế nhiệm Sébastien Lecornu. Ông Julien Damon, giảng viên Sciences Po nhắc nhở : "Chế độ an sinh xã hội được lập ra trong một thế giới trẻ, để giúp người già có thể sống phần còn lại của cuộc đời một cách an nhàn, và đã thành công. Nhưng hệ thống này không được thiết kế để đối phó với sự mất cân bằng dân số, do tuổi thọ đã cao hơn và sinh suất giảm một cách đáng ngại. Chúng ta đang đứng trước một bức tường, để làm thăng bằng lại một hệ thống ngày càng nhiều nợ nần".

Bên cạnh tình trạng lão hóa dân số, còn là đại dịch đã khiến Nhà nước phải chi ra nhiều tỉ euro. Viện Thẩm kế báo động những đóng góp không bù đắp được nguồn thu. Nhưng trên các mạng xã hội những tháng gần đây, hashtag ​#NicolasQuiPaie chiếm lĩnh. Cư dân mạng tố cáo khế ước xã hội là một sự bóc lột những người ở độ tuổi ba mươi (mà biểu tượng là "Nicolas", cái tên phổ biến nhất cho nam giới năm 1995), để trả hưu bổng cho "Bernard và Chantal" cũng như RSA (trợ cấp tối thiểu) cho các "Karim" (tên phổ biến của người gốc Ả Rập). Và nếu đa số người Pháp vẫn gắn bó với chế độ an sinh xã hội, nhưng chỉ 20% cho rằng họ nhận được từ hệ thống nhiều hơn số mình đóng góp, tuy trên thực tế là 57% đối với giới trung lưu.

Thụy My