Chiến tranh Ukraine : Gió đã đổi chiều, Nga đứng trước bước ngoặt

Những đòn không kích tầm xa của Ukraine đang đẩy Crimea đến nguy cơ bị cô lập. Khi cục diện chiến trường thay đổi, câu hỏi được báo Pháp ngày 30/06/2026 đặt ra là liệu Moskva có đang đánh mất lợi thế trước Kiev sau hơn bốn năm xâm lăng.

Một quân nhân của lữ đoàn Khartia phóng đi một drone đánh chặn tại Kharkiv, Ukraine ngày 26/06/2026. AP Photo/Andrii Marienko - Andrii Marienko

Crimea, chiếc bẫy cho quân Nga ?

Libération nhận định "Tại Crimea, Kiev muốn biến bán đảo này thành bẫy rập cho Nga". Những tin tức từ Crimea đầu mùa hè đều tốt đẹp, quân đội Ukraine thuận buồm xuôi gió. Ba năm sau cuộc phản công thất bại ở biển Azov, tình hình đã hoàn toàn thay đổi.

Kể từ đầu tháng 6, Ukraine tung ra đợt không kích ồ ạt vào tất cả trục đường hướng đến Crimea, cơ sở hạ tầng chiến lược về quân sự và năng lượng. Mục đích là cắt đứt lối vào bán đảo từ Nga, đồng thời làm suy yếu quân Nga ở miền nam Ukraine. Một trận đánh lớn đã khởi động. Bộ trưởng quốc phòng trẻ tuổi Mykhailo Fedorov dự báo : "Crimea sẽ trở lại thành một hòn đảo. Địa ngục chỉ mới bắt đầu".

Từ ba năm qua, Kiev vẫn dùng chiến lược quấy rối ở Crimea, khiến hạm đội Nga không còn thống trị được Hắc Hải. Nhưng lần này quy mô lớn hơn nhiều. Giữa tháng 5, những đơn vị drone Ukraine tấn công xa lộ R-280, được đặt tên lại là "Novorossiya", chạy dài theo biển Azov nối Crimea với miền nam nước Nga. Đó là con đường huyết mạch để tiếp vận cho quân Nga. Bất cứ đoàn xe quân sự và xe bồn nào đi qua đều bị đánh bom, một sĩ quan mang bí danh Madyar khẳng định một tháng nữa Ukraine sẽ kiểm soát toàn bộ tuyến đường này và cô lập Crimea.

Ngày 06/06, cầu Chonhar, trục đường chính nối Crimea với vùng chiếm đóng ở Kherson bị thiệt hại nặng vì oanh tạc. Những chiếc cầu khác cũng bị phá vỡ ở Armiansk và Henichesk, gần hai eo đất nối bán đảo với đất liền Ukraine. Nga lắp những cầu phao mong manh, là miếng mồi ngon cho drone.

Lo sợ đứt nguồn tiếp tế, nhiều người Nga ở Crimea về nước

Các drone Ukraine tiêu diệt một cách có hệ thống các kho xăng, trạm nén khí, cầu đường sắt bắc qua kênh đào Bắc Crimea, các giàn phòng không Pantsir và S-400 của Nga. Madyar cho biết sẽ làm cho quân Nga rất khó ở lại được Crimea và các vùng chiếm đóng, cũng như không tiếp cận nổi. Đêm 23 rạng 24/06, Ukraine phá hủy trạm biến áp chính của Sevastopol, khiến thành phố cảng nửa triệu dân không có điện. Từ một tuần qua, các trạm xăng cạn kiệt, bị cấm bán xăng cho cá nhân. Ngày 26/06 Sergey Aksyonov, thống đốc do Nga dựng lên năm 2014 phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp, xe lửa từ Nga không còn đến được.

Cùng ngày, xưởng đóng tàu Kerch dưới chân cầu Crimea bị drone tấn công, phá hủy hai chiến hạm, một phà, một radar của S-400. Nay Ukraine có thể quan sát cầu Crimea rất gần ở mọi góc độ. Tướng Mỹ về hưu Ben Hodges đánh giá "cầu Kerch không còn chịu đựng được xe quân sự, phòng không Nga bất lực, Crimea và vùng Melitopol trở thành chiếc bẫy hậu cần cho Nga". Nhiều nguồn tin cho biết quân Nga đã rút khỏi Kinburn, một dải cát hẹp dài 40 kilomet ở tỉnh Mykolaiv, nơi họ đe dọa Kherson và Odessa. Nhà phân tích Oleksandr Kovalenko cho rằng Kiev không ưu tiên trực tiếp Crimea, nhưng nhằm giải phóng tả ngạn Kherson và tỉnh Zaporizhzhia.

Nếu nhịp độ này tiếp tục, quân Nga sẽ nguy kịch ngay từ tháng 8, tháng 9. Volodymyr Zelensky tuyên bố Nga khởi chiến ở Crimea và nay sẽ buộc Nga phải chấm dứt chiến tranh để công lý được thực thi. Cuối tuần qua, 1.750 xe hơi nối đuôi lên cầu Kerch để trở về Nga. Hai trăm ngàn dân Ukraine phải chạy khỏi Crimea năm 2014 đang ấp ủ hy vọng được hồi hương.

Quân đội thứ nhì thế giới đang bị Kiev đánh bại ? 

Libération đặt vấn đề "Liệu Moskva có đang bị Kiev đánh bại ?". Bầu trời thủ đô nước Nga tối sầm lại theo nghĩa đen, vì drone Ukraine hầu như mỗi ngày đều bay đến Moskva và các nhà máy lọc dầu. Lần đầu tiên kể từ 2023 Kiev giành thế tiến công chiến lược, hình ảnh một nước Nga khổng lồ bất khả chiến bại đang sụp đổ.

Ruslan Mikula, đồng sáng lập chương trình DeepState, nhận thấy tháng 5/2026 Nga chỉ tiến được 14 km², trong khi năm 2025 chiếm đóng 4.300 km². Nếu năm 2025 những nhóm xung kích Nga gồm từ 10 đến 20 người, trước đó năm 2024 là những đoàn 50 lính, giờ đây chỉ tấn công đơn lẻ một, hai người. "Rõ ràng địch đã kiệt quệ". Bất chấp lương, thưởng hấp dẫn, bộ Quốc phòng Nga khó tuyển được lính, khi thương vong được Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ước tính 1,2 triệu và vẫn còn tăng lên.

Nhà báo điều tra Olesia Guerasimenko hỏi han lính Nga, họ trả lời rất thật là những người quay về từ chiến trường cụt tay, cụt chân, hay đôi khi được về phép, đã kể lại sự thực. Có thể kiểm duyệt truyền thông, cấm mạng xã hội tùy thích, nhưng người dân Nga tin vào các thông tin truyền miệng hơn. Và nay không còn là những lời thì thầm nữa, người ta gào lên không nên ra trận.

Nhưng rốt cuộc chiến tranh cũng đã lan đến lãnh thổ Nga, ảnh hưởng đến đời sống thường nhật. Tất nhiên là Vladimir Putin vẫn kiên quyết phủ nhận. Tổng thống Nga nói rằng quân Nga tiếp tục chiếm được nhiều thành phố, nêu tên một số trong đó có Kupiansk. Nhưng thành phố thuộc Kharkiv mà các tướng Nga nhiều lần loan báo đã chinh phục được vẫn đứng vững.

Chiến tranh tiêu hao : Thời gian đang đứng về Ukraine

Trong bài "Ukraine chứng tỏ khả năng tiến hành chiến tranh tiêu hao", Le Figaro cũng cho rằng từ đầu năm nay, có vẻ như thời gian đang đứng về phía Ukraine. Các nhà máy lọc dầu bốc cháy ngay giữa lòng Moskva, dân chúng đánh nhau ở các trạm xăng để giành mua, drone "chào mừng" Diễn đàn Kinh tế Saint Petersburg, tăng trưởng giảm sút, phòng không bất lực không thể bảo vệ các thành phố lớn, số tử trận cao hơn số tân binh…

Thế trận đột ngột thay đổi, làn gió Mỹ có vẻ đã xoay chiều, ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định Nga "chắc chắn không đạt được các mục đích đặt ra từ ngày đầu". Ngay cả ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cũng nói rằng "mọi hy vọng Hoa Kỳ đóng vai nhà hòa giải trung lập đã tan biến từ lâu".

Các drone Ukraine ngày càng hiệu quả liên tục tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, gieo rắc hoảng loạn. Dù trong thời chiến, Volodymyr Zelensky vẫn giữ tinh thần hài hước, gọi là "trừng phạt tầm xa", vì Kremlin dùng tiền bán dầu để trang trải cho cuộc xâm lăng. Ít nhất 20% năng lực lọc dầu của Nga đã bị hủy diệt và đây chỉ mới là bước đầu, vì tổng thống Ukraine ra lệnh chiến dịch oanh tạc tầm xa 40 ngày.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, mỗi tháng có 30.000 lính Nga tử trận. Họ chỉ "thọ" được từ 10 ngày đến ba tuần trên chiến trường Ukraine, thời gian huấn luyện rút xuống từ 8 còn 3 tuần. Một chuyên gia nhận định : "Lính Nga không sống được lâu trên mặt trận để tích lũy kinh nghiệm". Kho vũ khí từ thời chiến tranh lạnh giúp Putin thắng thế nay đã cạn.

Nhưng liệu chiến thắng của Ukraine có đang trong tầm tay ? Lực lượng Kiev vẫn chưa thể giải phóng các vùng đất bị chiếm đóng, tổng tham mưu trưởng quân đội cảnh báo vẫn chưa có bước ngoặt. Về phía Nga cũng đặt ra nhiều câu hỏi. Vladimir Putin sẽ phản ứng thế nào nếu một ngày nào đó phải nhìn nhận là quân đội bất lực không đạt nổi mục tiêu ? Sẽ đàm phán hay leo thang ? Và Moskva chịu đựng được chiến tranh trong bao lâu ? Liệu Nga có thoát được số phận của Liên Xô, mà sự sụp đổ một phần do mô hình kinh tế, và cú sốc từ cuộc chiến Afghanistan không thể thắng nổi ?

Oman trong thế đi dây ở eo biển Hormuz

Tại Trung Đông, La Croix nhận thấy "Vương quốc Oman tìm kiếm sự thăng bằng ở eo biển Hormuz". Trong lúc Iran muốn thu tiền những tàu đi qua eo biển, thì Oman, một "người canh gác" khác của tuyến đường quan trọng này cũng có thể ngả theo, nhưng đồng thời bảo đảm tuân thủ luật hàng hải quốc tế. David Rigoulet-Roze, nhà nghiên cứu của Viện Phân tích Chiến lược (Ifas), nhận xét Oman đang ở trong một tình thế khó xử.

Tehran muốn lập một hệ thống đồng quản lý, nhưng Oman có truyền thống hòa giải và tôn trọng luật pháp. Khác với Iran và Hoa Kỳ, Oman đã ký kết Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982, bảo đảm quyền đi qua vô hại ở các eo biển trên tuyến đường hàng hải quốc tế. Oman không muốn thu phí quá cảnh, và nêu ra khả năng mở một "hàng lang hàng hải tạm thời". Sáng kiến này, có phối hợp với Liên Hiệp Quốc, không làm Iran hài lòng, Tehran muốn một con đường duy nhất dọc theo duyên hải của họ. Được mệnh danh là "Thụy Sĩ của Trung Đông", Oman cố gắng giữ vị trí trung lập giữa Washington và Tehran.

Tháng trước, lập trường mơ hồ của nước này đã khiến Donald Trump tức giận, loại Oman khỏi các cuộc đàm phán, cáo buộc Oman "gần như là tay sai của Iran". Một nhà quan sát khác trong khu vực nhận xét, dù không hoàn toàn ủng hộ, Oman có mối quan hệ rất tốt với Iran. Và eo biển này có thể là một nguồn thu đáng kể cho một quốc gia tương đối nghèo về nhiên liệu hóa thạch so với Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất. Trong khi Iran dự định khống chế eo biển, Oman đang tìm kiếm một giải pháp dung hòa. Nước này cố thuyết phục các bên chấp nhận một biện pháp tối thiếu vì không có cách nào khác. Không phải là việc thu phí chính thức vì bị cấm, nhưng có lẽ một thứ phí quản lý nào đó để làm Tehran hài lòng mà không vi phạm trắng trợn Công ước.

Châu Âu nắng nóng, Trung Quốc hốt bạc nhờ bán máy lạnh

Tại Pháp, La Croix lưu ý là phân nửa số nhà ở không thích hợp với những đợt nắng nóng, và các quy định ưu tiên cho việc chống lạnh chứ không phải chống nóng. Les Echos nhận thấy trong khi nước Pháp nói riêng và Châu Âu khốn đốn vì nắng nóng, thì đây lại là cơ hội bằng vàng cho các nhà sản xuất máy lạnh Trung Quốc. Các tập đoàn điện máy như Midea hay Hisense gia tăng sản lượng máy lạnh di động để đáp ứng nhu cầu Châu Âu.

Người Trung Quốc thích thú trước hình ảnh dân Paris đổ xô xuống tắm ở kênh Saint-Martin, họ coi việc Pháp thiếu máy lạnh là thêm một bằng chứng cho sự xuống dốc về công nghệ của Châu Âu. Doanh số bán của Midea tăng 70% tại Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Anh. Hisense tăng gấp ba sản lượng, và máy lạnh hầu như đã bán hết. Tập đoàn chuyển sang đường bộ rồi đường sắt để giao hàng thay vì đường biển, rút ngắn thời gian vận chuyển từ 120 ngày còn 60 ngày. Trong năm qua, Trung Quốc xuất khẩu 99 triệu máy điều hòa không khí ra toàn thế giới. Thị trường Hoa Kỳ bị chặn, thị trường nội địa giảm sút, đợt nóng ở các quốc gia ôn đới giúp Bắc Kinh thu lợi lớn nhờ tiêu thụ được lượng hàng tồn đọng.

Thụy My