Tổng thống Donald Trump trao đổi với các phóng viên trong chuyến thị sát công trình xây dựng phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng sau cuộc bầu cử giữa kỳ, ngày 04/11/2026. AP Photo/Alex Brandon - Alex Brandon

Sóng thần Dân Chủ và sự rạn nứt của khối liên minh MAGA

Le Figaro nhận định "Hoa Kỳ : Sóng thần Dân Chủ, sự thức tỉnh của nền dân chủ". Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 03/11 có tầm quan trọng lịch sử đối với nước Mỹ cũng như với các nền dân chủ trên thế giới vốn đang lãnh đạo chỉ 6,6% trong số 8 tỉ dân trên hành tinh. Lá phiếu của người Mỹ đã đáp ứng được kỳ vọng, với số người đi bầu đông đảo. Tuy bầu cử giữa nhiệm kỳ thường bất lợi cho tổng thống đương nhiệm, nhưng thất bại của đảng Cộng Hòa lần này là chưa từng thấy kể từ thập niên 80 sau xì-căng-đan Watergate.

Đảng Dân Chủ nay kiểm soát cả lưỡng viện, với ít nhất 54/100 ghế ở Thượng Viện có nhiệm kỳ 6 năm, và khoảng 250/435 ghế Hạ Viện. Những thắng lợi vang dội được ghi nhận, từ Michigan với thượng nghị sĩ Hồi giáo đầu tiên Abdul El-Sayed, đến Nord Carolina, Texas, Kansas, nơi chưa ứng cử viên Dân Chủ nào được bầu từ nhiều thập niên. Dân Chủ cũng chiếm được 28 chức thống đốc so với 20 của Cộng Hòa.

Tác giả Nicolas Baverez phân tích nguyên nhân trước hết là lạm phát do thuế quan và cú sốc nhiên liệu, rồi đến chiến tranh Iran rơi vào ngõ cụt, cuối cùng là tính cách của Donald Trump. Tỉ lệ tín nhiệm của ông sụt mất 36% do làm giàu cá nhân và những người thân cận, gia tài của Trump đã tăng 2,2 tỉ đô la trong năm 2025, đạt 7,6 tỉ đô. Liên minh MAGA gồm người Mỹ da trắng bị thiệt thòi do toàn cầu hóa và các tỉ phú công nghệ, đã tan vỡ.

Chính phủ dù đè bẹp các lực lượng đối trọng, nhưng không cải thiện được mức sống và an ninh, thay vì hòa bình là hàng loạt cuộc chiến, cảnh sát di trú ICE gây sợ hãi. Bảo hộ làm giảm sức mua nhưng không kích thích tái kỹ nghệ hóa, thu nhập của 10% người nghèo nhất giảm trong khi 3% người giàu nhất lại giàu thêm.

Gần 12 tỉ đô la không mua được cử tri Mỹ : Canh bạc quyền lực trước thềm 2028

Trước mắt, chiến thắng áp đảo của Dân Chủ sẽ dẫn đến việc tái lập phân quyền theo Hiến pháp. Donald Trump vẫn nắm ngoại giao, quân sự và một phần kinh tế, đồng thời có quyền phủ quyết các dự luật. Nhưng ông sẽ bị lệ thuộc Quốc hội khi thông qua ngân sách, trần nợ và bổ nhiệm, các quyết định của chính quyền sẽ chịu sự kiểm soát của các ủy ban điều tra.

Tư pháp, trước hết là Tối cao Pháp viện, có thể độc lập trở lại để bảo đảm Nhà nước pháp quyền. Điểm đồng thuận duy nhất giữa Cộng Hòa và Dân Chủ trong đối ngoại là cứng rắn trước Trung Quốc – mối đe dọa chiến lược chủ yếu cho Hoa Kỳ. Tuy vậy chính sách đối với Trung Đông và Nga sẽ có thay đổi. Cuộc bầu cử này đánh dấu khởi đầu cho hồi kết của Donald Trump nay thành tổng thống "vịt què", đồng thời khởi động cuộc đua vào Nhà Trắng 2028. Cộng Hòa sẽ phải sáng tạo hơn, Dân Chủ đứng trước thách thức cải thiện đời sống người dân thay vì lao vào việc trả thù tổng thống, hướng đến 2028.

Chiến thắng của họ nhờ vào xu hướng chống Donald Trump sẽ không còn phù hợp, nên phải có giải pháp đối phó với phe bảo thủ, đẩy lùi bóng ma "wokism" và xã hội chủ nghĩa. Các bài học rút ra vượt khỏi phạm vi Hoa Kỳ, nếu nhìn một cách lạc quan thì dân chủ có thể vượt qua khủng hoảng – phi tự do bên trong và đe dọa từ các đế quốc độc tài bên ngoài. Dù đổ vào đến 11,9 tỉ đô la trong đó riêng Elon Musk đã là 445 triệu, cử tri Mỹ vẫn không bị mua chuộc ; sức sống của xã hội dân sự và tính chất liên bang của Hoa Kỳ đã ngăn được nguy cơ chuyển sang dân chủ phi tự do.

Thay tướng ở Nhà Trắng : Trump chọn đối đầu  

Le Figaro và Le Monde cùng chú ý đến việc "Stephen Miller được giao giữ chức vụ chánh văn phòng Nhà Trắng". Donald Trump tỏ dấu hiệu cứng rắn sau thất bại : Khi thay bà Susie Wiles bằng khuôn mặt cực đoan và trung thành nhất, tổng thống Mỹ cho thấy xu hướng đối đầu với đa số Dân Chủ ở Quốc hội thay vì hợp tác, đồng thời tiếp tục các chính sách gây tranh cãi.

Stephen Miller, 41 tuổi, là một trong những cố vấn chính trị hiếm hoi từ nhiệm kỳ đầu của Donald Trump còn được tín nhiệm. Chính Miller là người viết các bài diễn văn hung hăng nhất, như lúc nhậm chức tháng Giêng 2017 và hôm nổi dậy 06/01/2021. Nhân vật diều hâu này cũng là một trong những người tổ chức chiến dịch trục xuất ồ ạt và bắt giữ người nhập cư của ICE trên toàn quốc. Miller ủng hộ các hoạt động tiễu trừ buôn lậu ma túy trên biển, gây áp lực lên các trường đại học lớn, triển khai vệ binh quốc gia tại các thành phố quan trọng. Ông chủ trương mở rộng quyền hạn tổng thống, từ chối coi đảng Dân Chủ là đảng đối lập mà là "tổ chức cực đoan trong nước".

Bà Susie Wiles, một trong những người tổ chức chiến dịch tranh cử tổng thống thắng lợi năm 2024, đã mang lại kỷ luật trong Nhà Trắng, và chưa bao giờ muốn gây ảnh hưởng lên Donald Trump. Nay bà cùng chung số phận với những khuôn mặt hầu như toàn là nữ phải rời khỏi chính quyền, như hai phát ngôn viên Karoline Leavitt và Katie Zacharia, các bộ trưởng tư pháp Pam Bondi, bộ trưởng nội vụ Kristi Noem, bộ trưởng lao động Lori Chavez-DeRemer và giám đốc tình báo quốc gia Tulsi Gabbard.

Iran, thế lưỡng nan của hai nhà lãnh đạo "vịt què"

Bầu cử giữa kỳ Mỹ ảnh hưởng như thế nào đến Trung Đông ? Les Echos nhận định "Iran, thế lưỡng nan của Trump-Netanyahu, một cặp thất bại". Là đồng minh với quan hệ đầy sóng gió, Donald Trump và Benyamin Netanyahu đang bị dồn vào chân tường. Cả hai đều muốn ngăn Cộng hòa Hồi giáo sở hữu quả bom nguyên tử, nhưng tổng thống Mỹ không loại trừ giải pháp ngoại giao, ngược lại thủ tướng Israel chủ trương một cuộc tấn công thứ ba vào Iran.

Về quân sự, quân đội Israel đang sẵn sàng, với một "ngân hàng mục tiêu" gồm các địa điểm hạt nhân, các đơn vị sản xuất hỏa tiễn thậm chí các cơ sở dầu khí Iran. Khoảng mấy chục phi cơ tiếp liệu Mỹ giúp các oanh tạc cơ có thể tấn công tầm xa đã được triển khai tại nhiều phi trường dân sự và của Không quân Israel. Hơn 3.000 quân nhân Mỹ được huy động. Thời gian không còn nhiều nữa… Benyamin Netanyahu không đạt đa số để lập chính phủ, trong khi Donald Trump chỉ được rộng tay trong hai tháng để khởi chiến trước khi bị Quốc hội mới ngáng chân.

Nhà tỉ phú có lợi thế là vẫn ở lại Nhà Trắng, còn Benyamin Netanyahu chỉ là thủ tướng lâm thời trong khi chờ đợi thành lập chính phủ mới. Tuy nhiên ông vẫn có quyền khởi động chiến tranh "vì lý do an ninh". Vấn đề là liệu tổng thống Mỹ có bật đèn xanh hay không. Theo trang Axios vốn thạo tin, Donald Trump muốn một cuộc tấn công chớp nhoáng vài ngày, nhưng Benyamin Netanyahu ước tính cần oanh tạc dữ dội trong nhiều tuần lễ vào các địa điểm nguyên tử Iran. Cho đến nay, hai nhà lãnh đạo "vịt què" chừng như vẫn còn hòa thuận. Một số báo chí Israel nêu ra giả thiết Donald Trump can thiệp trực tiếp để lập được một chính phủ đoàn kết quốc gia Israel, không lệ thuộc vào hai đảng Ả rập. Nhưng cựu tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot bác bỏ khả năng này.

Israel : Hồi kết cho kỷ nguyên Netanyahu

Về nội tình Israel, Le Figaro đề cập đến những khó khăn của Eisenkot khi cuối tuần qua được tổng thống Isaac Herzog giao phó việc thành lập chính phủ. Ông có 28 ngày để tìm ra một liên minh, mà nhật báo thiên hữu nhấn mạnh Eisenkot được quyền thử thời vận chứ chưa phải là quyền lãnh đạo.

Có ba kịch bản : Một chính phủ thiểu số với sự ủng hộ của một phần trong số các dân biểu Ả rập, liên kết được với phe Do Thái cực đoan, hay lập chính phủ đoàn kết với Benjamin Netanyahu. Tuy nhiên trong chương trình tranh cử, cựu tướng lãnh bác bỏ cả ba khả năng này. Netanyahu cho rằng "Một chính phủ lệ thuộc vào những người ủng hộ Hamas sẽ không chiến đấu chống Hamas", tố cáo cử tri Ả rập đã "đánh cắp cuộc bầu cử" chủ yếu nhờ tài trợ của Qatar, nhưng không đưa ra bằng chứng nào. Tuy nhiên trở ngại chính cho Gadi Eisenkot không phải là thủ tướng, mà từ chính phe của mình. Để tại vị, Benyamin Netanyahu không cần thuyết phục đối lập ủng hộ, mà chỉ cần họ không thỏa thuận được với nhau.

Trong bài xã luận, La Croix đánh giá về chính trị, kỷ nguyên Netanyahu đã khép lại sau 17 năm cầm quyền, được đất nước vào tình trạng chiến tranh liên miên. Về triết lý, đã đặt lại vấn đề về bản chất Nhà nước. Một luật năm 2018 định nghĩa Israel là "quốc gia của dân tộc Do Thái", xóa bỏ thành phần Ả rập. Nếu cộng đồng Ả rập được tham gia vào chính phủ tương lai, sự đa dạng sắc tộc của Israel sẽ được thể hiện đầy đủ và nền dân chủ sẽ được củng cố - theo nhật báo công giáo.

Bức tường Berlin : Huyền thoại đào thoát qua những đường hầm sinh tử

Quay về với lịch sử, Le Figaro có bài viết mang tựa đề "Dưới chân tường Berlin, những đường hầm xưa kia dẫn sang phía Tây". Ba mươi bảy năm sau khi Bức tường Berlin sụp đổ ngày 09/11/1989, bà Anita Möller, chủ tịch hiệp hội Berliner Unterwelten (Thế giới dưới lòng đất ở Berlin) năm nay 86 tuổi, kể lại cuộc đào thoát năm ấy. Khi bức tường được dựng lên vào tháng 8/1961, người anh Hasso của bà quyết định trốn sang Tây Đức nhờ hộ chiếu Thụy Sĩ giả, hứa với em gái sẽ tìm cách đưa sang vào một ngày nào đó. Ông đã giữ lời hứa.

Từ Tây Berlin, Hasso Herschel cùng với nhiều thanh niên khác xây dựng một đường hầm và vài tháng sau, 29 người trong đó có Anita Möller, đào thoát được khỏi Đông Đức qua "đường hầm 29". Khi cô gái Anita 22 tuổi chui lên được trước số nhà 78 Bernauer Strasse sau khi bò trong đường hầm hẹp và ẩm ướt dài 130 mét, cuộc đời cô đã thay đổi : sang được Tây Berlin. Camera của NBC chĩa vào cô – kênh này được những người đào hầm cho phép ghi hình để đối lấy tài trợ cho kế hoạch.

Tổng cộng 70 đường hầm đã được đào nhưng chỉ 19 dự án thành công, trong đó có "đường hầm 29" và "đường hầm 57". Ước tính khoảng vài trăm cư dân Đông Đức đã chạy sang Tây Đức nhờ các đường hầm đào dưới chân bức tường Berlin nổi tiếng. Điều mỉa mai của lịch sử lànđường hầm duy nhất còn tồn tại đến ngày nay, được đào năm 1970-1971, đã không giúp ai thoát được vì bị chính quyền Đông Đức phá hủy một phần trước khi hoàn thành.

Mở kho mật vụ Hungary : Bóng ma quá khứ và những điềm chỉ viên giấu mặt

Cũng về thời kỳ cộng sản Đông Âu, La Croix cho biết từ ngày 05/11/2026 Hungary mở toang kho lưu trữ của cơ quan an ninh thời đó. Đông đảo người dân Hungary vội vã vào internet, gõ tên một người thân, láng giềng, người của công chúng… để tìm hiểu xem họ có từng là đặc tình của chế độ cộng sản cách đây 37 năm hay không. Ngay trong ngày đầu tiên, đã có 1,1 triệu lượt truy cập vào trang web của Trung tâm lưu trữ.

Cái tên Viktor Mihaly Orban, sinh ngày 31/05/1963 tại Székesfehérvar được tìm kiếm nhiều nhất. Cựu thủ tướng Hungary không có trong danh sách gồm 60.000 người trong kho dữ liệu, tuy Miklos Németh, thủ tướng cuối cùng của Hungary cộng sản khẳng định đã đọc được ba báo cáo của điềm chỉ viên được cho là Viktor Orban, về thái độ của đồng đội trong thời kỳ làm nghĩa vụ quân sự. Người ta vẫn nghi ngờ vì một số lượng lớn tài liệu đã bị tiêu hủy khi chế độ sụp đổ năm 1989. Trước đó một ngày, Viktor Orban đã lên tiếng bác bỏ, nói rằng ông cũng bị theo dõi.

Trong danh sách có nhiều người nổi tiếng : người dẫn chương trình truyền hình, ca sĩ nhạc rock, thị trưởng một thành phố lớn… Với bí danh "Raguza", chuyên gia về an ninh của đảng Fidesz, Gyorgy Nogradi giám sát giới đại học. Katalin Kariko, giải Nobel y học có bí danh "Zsolt Lengyel", với nhiệm vụ báo cáo những vụ xâm nhập của nước ngoài vào giới khoa học. Việc tuyển người thường bằng cách đe dọa hay làm áp lực. Nhiếp ảnh gia nổi tiếng Péter Korniss, từng tham gia các cuộc biểu tình sinh viên dẫn đến cuộc nổi dậy chống Liên Xô năm 1956, thổ lộ với trang Valasz Online đã phải ký tham gia sau nhiều lần bị bắt bớ. Trung tâm cho biết sẽ công bố những nguồn mới vào đầu 2027.

Thụy My