Chuyên gia Ba Lan : Hoa Kỳ không còn phân biệt rõ giữa đồng minh dân chủ và chế độ độc đoán

Châu Âu phải ngừng phụ thuộc vào Hoa Kỳ, chính sách của Mỹ buộc công dân các nước được miễn visa du lịch phải cung cấp thông tin về mạng xã hội, các nhà tù Pháp quá tải là những chủ đề được báo chí Pháp khai thác nhiều hôm nay 12/12/2025.

Cờ Mỹ và cờ Liên Hiệp Châu Âu. AP - Jacquelyn Martin

Nhật báo thiên hữu Le Figaro có bài phỏng vấn Sławomir Dębski, nhà sử học và chiến lược gia người Ba Lan, cho rằng học thuyết an ninh mới của Hoa Kỳ đánh dấu một bước ngoặt lớn, chấm dứt truyền thống xem Mỹ là "lãnh đạo thế giới tự do". Chính quyền Trump tin rằng các chính quyền tiền nhiệm đã đi chệch hướng và muốn tái định hình toàn bộ chính sách đối ngoại, đồng nghĩa với việc Washington từ bỏ vai trò đã từng khẳng định trong Đệ nhất Thế chiến, Đệ nhị Thế chiến và Chiến tranh Lạnh.

Theo ông Dębski, điều đáng lo ngại là Mỹ không còn muốn can thiệp vào công việc nội bộ của những nước khác, trừ các quốc gia Châu Âu. Hoa Kỳ chỉ trích nền dân chủ Châu Âu, các định chế của Liên Hiệp Châu Âu (EU) và thậm chí muốn dỡ bỏ các định chế này. Washington cũng không còn phân biệt rõ giữa đồng minh dân chủ và chế độ độc đoán, và điều này làm suy yếu khả năng xây dựng liên minh để đối phó với Trung Quốc hoặc hỗ trợ Ukraine.

Chuyên gia Dębski cho rằng Mỹ muốn buộc Châu Âu phải chấp nhận một thỏa thuận hòa bình bất công với Ukraine và có lợi cho Nga. Ông Dębski cho rằng lập trường của Hoa Kỳ không thực tế, thậm chí là ảo tưởng, vì nó đánh giá sai bản chất của Nga khi cho rằng nước này sẽ không tấn công Châu Âu.

Trước bối cảnh này, ông kêu gọi Châu Âu tự xây dựng chiến lược và không phụ thuộc vào Hoa Kỳ. Việc cần làm ngay lập tức là giải ngân và sử dụng tài sản bị phong tỏa của Nga để hỗ trợ Ukraine, và những tài sản này phải do Châu Âu kiểm soát.

Ông Dębski cũng phê phán cơ chế tham vấn hiện nay giữa Paris–Berlin–Luân Đôn không hiệu quả và không đại diện cho toàn bộ lục địa già. Việc gạt Ba Lan ra ngoài chỉ làm suy yếu Châu Âu, và ông đề xuất một nhóm tham vấn mở rộng, gồm Phần Lan, Na Uy, Ý, Ba Lan..., giống như một G7 Châu Âu.

Về khả năng phòng thủ của Châu Âu, ông thừa nhận lục địa già chưa sẵn sàng, nhưng đang xây dựng năng lực quân sự thực sự, dù tiến trình này mất thời gian. Nga hiện đang tiến hành một cuộc chiến hỗn hợp liên tục (tấn công mạng, phá hoại), nhưng theo chuyên gia Dębski, Matxcơva khó lòng dám đối đầu trực tiếp với một Châu Âu đoàn kết, ngay cả trong trường hợp Mỹ không can dự.

Cuối cùng, ông Dębski nhấn mạnh rằng điều 5 của Liên Minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) chưa bao giờ bảo đảm việc Mỹ sẽ can thiệp nếu Châu Âu bị tấn công. Sławomir Dębski nhận định một quốc gia chỉ có thể được hỗ trợ khi chính họ tự đứng lên chiến đấu và kêu gọi Châu Âu ngăn không cho Nga lách trừng phạt, tăng cường năng lực hành động độc lập và tự thiết lập các cơ chế đàm phán thay vì phụ thuộc vào đối thoại Mỹ–Nga.

Mỹ : Du khách được miễn visa du lịch lo ngại

Nhìn sang Hoa Kỳ, bài xã luận của tờ Les Echos quan tâm đến dự luật yêu cầu các công dân được miễn visa du lịch phải cung cấp thông tin chi tiết về mạng xã hội để có thể nhập cảnh vào Mỹ là một điều thực sự đáng lo ngại. Nhật báo kinh tế nhận định đây tiếp tục là bằng chứng cho thấy Donald Trump muốn cực đoan hóa đất nước và hạn chế dòng người vào Mỹ kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng vào tháng Giêng.

Trong nước, ông đả kích các thẩm phán, phe đối lập và các phương tiện truyền thông. Ngoài nước, ông siết chặt các quy định về việc nhập cảnh. Ông đã thay đổi các quy định về visa cho sinh viên quốc tế và các nhà báo quốc tế (phải gia hạn visa mỗi 240 ngày). Giờ đây, chủ nhân Nhà Trắng muốn ban hành quy định yêu cầu công dân của những quốc gia được miễn visa du lịch phải cung cấp thông tin liên quan đến mạng xã hội trong 5 năm qua.

Những người lạc quan và các nhà ngoại giao nhắc lại rằng một số quy định này đã xuất hiện từ nhiệm kỳ đầu của Donald Trump và Joe Biden đã không thông qua, cũng như dự luật này vẫn có thể bị tư pháp chặn lại. Tuy nhiên, những người thực tế thừa nhận thấy rằng xu hướng "bài ngoại" này đang hình thành một cách rõ rệt và tình hình trở nên rất đáng lo ngại. Nếu mọi việc tiếp diễn như vậy, những du khách đến Hoa Kỳ có thể sẽ phải cung cấp cả "số điện thoại đã sử dụng trong 5 năm qua" cùng với nhiều thông tin khác.

Cùng chủ đề, nhật báo thiên tả Libération nhấn mạnh rằng những người làm trong ngành công nghệ cũng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc xin visa H-1B. Các nhân viên lãnh sự Mỹ được yêu cầu kiểm tra xem đương đơn có liên quan đến các hoạt động kiểm duyệt thông tin hoặc kiểm tra sự thật (fact-checking) hay không. Nếu đương đơn bị phát hiện tham gia vào những hoạt động này, họ có thể bị từ chối visa.

Trong khi đó, những quốc gia mà tổng thống Mỹ coi là "các quốc gia thối nát" (hay các quốc gia có tình trạng an ninh yếu kém) cũng bị tác động nặng nề bởi chính sách di trú mới. Vào tháng 11, Donald Trump đã mở rộng lệnh cấm đến Mỹ du lịch đối với 19 quốc gia nghèo, bao gồm Afghanistan, Libya, Iran, Somalia và nhiều quốc gia khác, nhằm bảo vệ nước Mỹ khỏi "phần tử khủng bố nước ngoài". Lệnh cấm này áp dụng cho mọi hình thức cư trú, ngoại trừ những trường hợp có lợi ích quốc gia đặc biệt, ví dụ như các vận động viên tham gia Thế Vận Hội hay các cầu thủ tham gia World Cup 2026. Tuy nhiên, lệnh cấm này vẫn được áp dụng đối với những cổ động viên của các đội tuyển Iran và Haiti.

Ngoài ra, từ tháng 10/2025, các công dân của một số quốc gia nhất định như Mauritanie, Sao Tomé-et-Príncipe và Tanzania sẽ phải nộp một khoản tiền bảo lãnh trị giá 15.000 đô la nếu muốn xin visa B1 hoặc B2 (visa công tác hoặc du lịch ngắn hạn).

Cuối cùng, giới giàu có có thể tránh những khó khăn này bằng cách mua "Gold Card" hoặc thẻ "Trump Platinum Card". Với một khoản đóng góp lên đến 1 triệu đô la, họ có thể nhanh chóng nhận được giấy phép cư trú, và với 5 triệu đô la, họ có thể sống tại Mỹ trong vòng 270 ngày mà không phải nộp thuế đối với thu nhập ở ngoài Hoa Kỳ.

Trung Đông : Mức độ bạo lực ở West Bank cao chưa từng có

Nhìn sang Trung Đông, nhật báo Le Monde dành trang nhất chú ý đến việc Israel đã chiếm đóng West Bank (Cisjordanie) kể từ năm 1967, nhưng mức độ bạo lực chống mà người Palestine tại đây phải hứng chịu đã đạt mức chưa từng thấy kể từ cuối năm 2022, khi liên minh cánh hữu và cực hữu do thủ tướng Benjamin Netanyahu lãnh đạo lên nắm quyền. Người dân phải đối mặt với những vụ nổ súng chết người, bạo lực cảnh sát, các cuộc đột kích, bắt giữ tùy tiện, tra tấn trong nhà tù và phá hủy nhà cửa cùng cơ sở hạ tầng. Các thực dân được trang bị vũ khí cũng gia tăng tấn công người Palestine.

Nỗi sợ hãi hiện diện khắp mọi nơi : người Palestine sợ hãi binh lính, cảnh sát, cơ quan tình báo Shin Bet, các thực dân, các trạm kiểm soát và thậm chí cả việc di chuyển giữa các thành phố. Các lời kể cho thấy nỗi kinh hoàng hàng ngày, với hơi cay, súng đạn, bắt giữ hàng loạt và các hình phạt công khai.

Trong 2 năm qua, hơn 1.000 người Palestine đã bị quân đội hoặc các thực dân giết, trong đó có nhiều trẻ em, phụ nữ và người khuyết tật, và hơn 10.000 người bị thương. Cách thức tác chiến của quân đội trở nên dễ dãi, thậm chí là bừa bãi, trong bối cảnh họ được phép sử dụng vũ lực gây chết người, kể cả bằng trực thăng hoặc tấn công diện rộng vào trại tị nạn.

Các thực dân, được Israel cấp phép sử dụng vũ khí, đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát tán không khí khủng bố, kiểm soát toàn bộ vùng và gia tăng bạo lực hàng ngày. Do vậy, West Bank bị bóp nghẹt về kinh tế, chịu áp lực quân sự liên tục và xã hội bị tổn thương sâu sắc. Trong bối cảnh này, người dân mất niềm tin vào chính quyền Palestine, cho rằng họ đồng lõa trước sự chiếm đóng kép : Israel và chính quyền địa phương.

Pháp : Các nhà tù bị quá tải

Về thời sự nước Pháp, trang nhất của nhật báo công giáo La Croix báo động về việc "những nhà tù quá tải đang phá hủy con người", theo nhận định của các giám mục. Vào ngày 01/11, Pháp ghi nhận 85.373 tù nhân, một con số cao chưa từng có. Các giám thị, bác sĩ và một giám đốc nhà tù đã chia sẻ về những điều kiện sống khốn khổ của tù nhân.

Claire Demain, bác sĩ da liễu, đã làm việc tại trại giam Angers (tỉnh Maine et Loire, phía tây nước Pháp) trong 26 năm. Nhà tù được xây dựng vào thế kỷ 19 này chứa 528 tù nhân trong khi chỉ có 266 chỗ. Bà giải thích : "Độ ẩm trong các buồng giam rất cao khiến các tù nhân sống trong tình trạng khắc nghiệt. Tình hình chưa bao giờ tồi tệ đến vậy. Các điều kiện sống ở đây thật khó tưởng tượng".

Trong tuyên bố ngày 02/12, các giám mục nhấn mạnh rằng tình trạng quá tải trong các nhà tù đã đạt mức kỷ lục. Họ cho rằng điều này làm giảm chất lượng chăm sóc tù nhân, gia tăng bạo lực và sự nhàn rỗi, và ngăn cản các tù nhân trở nên "lương thiện hơn" khi ra tù, từ đó khiến tỷ lệ tái phạm gia tăng.

Mỗi tháng, tình trạng quá tải lại lập kỷ lục mới, đặc biệt là tại các trại giam thường xuyên giam giữ các tù nhân chờ xét xử. Vào ngày 01/11/2023, Pháp có 75.130 tù nhân. Một năm sau, con số này tăng lên 80.130 và đến tháng 11 vừa qua đã lên đến 85.373, đạt tỷ lệ quá tải 136%.

Ở nhiều nhà tù, các buồng giam 9 m², vốn chỉ dành cho 2 tù nhân, giờ đây chứa 3 hoặc 4 người. Vào ngày 01/11, có 6.515 tấm nệm trên sàn, so với 3.962 tấm nệm một năm trước. Một tù nhân chia sẻ trong tạp chí Dedans-Dehors : "Khi ngủ trên sàn, nền đất cứng, lạnh và bẩn. Chúng tôi thức dậy với gián bò trên người".

Theo bác sĩ Pascale Giravalli, điều kiện giam giữ đã trở nên "phi nhân tính". Sống cùng 3 hoặc 4 người trong không gian 9 m² đòi hỏi một sức khỏe tinh thần rất vững vàng. Nhiều tù nhân mắc phải các vấn đề về da và không dễ điều trị, đặc biệt là trong các buồng giam nơi mọi thứ đều có thể nhìn thấy được.

Trong những điều kiện này, "luật của kẻ mạnh" thường được áp dụng, ví dụ như trong việc chọn giường hoặc xem TV. Bác sĩ Élisabeth Gravrand, sau 18 năm làm việc tại nhà tù Brest, nhận xét : "Ở trong tù, bạn không thể yếu đuối. Nhiều tù nhân đến tìm tôi để xin thuốc ngủ và nói : Bác sĩ, hãy giúp tôi ngủ đi".

Phan Minh