Đại học Siences Po Paris : Học sinh sinh viên Pháp biểu tình ở Paris phản đối tình trạng thiếu giáo viên, giờ học quá tải và cơ sở hạ tầng xuống cấp, ngày 06/10/2026. Reuters - Sarah Meyssonnier

Nhật báo thiên hữu Le Figaro cho biết, trong lúc khoảng 250.000 người biểu tình rầm rập trên đường phố khắp nước Pháp, với nhiều hành động cực đoan mới, thủ tướng thông báo đình chỉ học ở một số nơi để tạo điều kiện cho "đối thoại".  Le Figaro nêu bật hình ảnh cuộc đối đầu căng thẳng trong một cuộc biểu tình, giữa một bên là học sinh và bên kia là cảnh sát với khiên chắn trong tư thế phòng thủ.

Nhật báo thiên tả Libération chạy tựa trang nhất "Sức hút của phong trào học viên", nhấn mạnh đến việc "hàng trăm nghìn người trẻ biểu tình trên khắp nước Pháp ngày thứ Ba, mà không có sự cố lớn nào xảy ra. Các cuộc biểu tình có sự tham gia của cha mẹ, giáo viên và sinh viên. Một ngày hành động mới dự kiến sẽ diễn ra vào ngày mai, thứ Năm". Libération chọn hình ảnh cận cảnh những gương mặt đầy sinh khí của các học sinh.

Chính phủ "ưu tiên biện pháp cảnh sát" trong thời gian đầu

Trang nhất Le Monde cho biết, các khẩu hiệu cho thấy giới trẻ muốn truyền đạt "những lo ngại về các điều kiện học tập, về tương lai, và nguyện vọng được lắng nghe". Le Monde nhấn mạnh : Phong trào các học sinh đã tự tổ chức trước tiên tại các vùng ngoại ô, "một số phong trào chính trị xuất hiện để hỗ trợ nhưng xuất phát điểm trước hết vẫn là hành động tự phát" của giới trẻ. Nhật báo Pháp lưu ý là, chính phủ trong giai đoạn đầu đã ưu tiên "sử dụng lực lượng cảnh sát". Nhiều người trẻ và cảnh sát đã bị thương, và cơ quan cảnh sát đã mở 10 cuộc điều tra.

Ngày biểu tình "không có sự cố lớn nào"

Hình ảnh lớn trang nhất của nhật báo kinh tế Les Echos cũng là cuộc biểu tình của giới trẻ, với cả một rừng khẩu hiệu. Tương tự như Libération, Les Echos ghi nhận cuộc biểu tình hôm qua diễn ra ôn hòa, "không có sự cố lớn nào". Khoảng 900 trường trung học đóng cửa, chính phủ "chấp nhận đối thoại và sẵn sàng có một số nhân nhượng, nhưng đặt ra một số điều kiện".

Hình ảnh "một đất nước đang sụp đổ"…

Về phong trào phản kháng của học sinh trung học, Le Figaro có bài xã luận phơi bày một hình ảnh "ảm đạm của một đất nước đang sụp đổ", với tựa đề "Tự hủy hoại hay phục hưng ?". Nhật báo thiên hữu cực lực phản đối quan điểm một "thế hệ đang trỗi dậy", theo cách nhìn của lãnh đạo cực tả Jean-Luc Mélenchon. Le Figaro mở đầu bài xã luận với câu hỏi thảng thốt : "Ai có thể hình dung nổi những người như Jules Ferry (cố bộ trưởng Giáo dục thời Đệ tam Cộng hòa), Joseph Pagnol (nhà giáo, cha của nhà văn Marcel Pagnol) hay ông Germain (người thầy giáo mà chúng ta phải biết ơn vì đã dìu dắt Albert Camus - Le Figaro nhận định) lại đề xuất tạm dừng việc học để dành thời gian cho "một khoảnh khắc dân chủ nội bộ" ?

Theo Le Figaro, cụm từ "một khoảnh khắc dân chủ nội bộ", được thủ tướng Lecornu đề xuất để xoa dịu căng thẳng, "đã lột tả trọn vẹn tình trạng thảm khốc mà ông đang phải gánh chịu, một tình trạng đang thiêu rụi nhiều nơi trên đất nước ngay trước mắt chúng ta. Suốt một tuần qua, bức tranh toàn cảnh vẫn không thay đổi : những thùng rác bốc cháy, các vụ hành hung học sinh và hiệu trưởng, những tiếng reo hò cổ vũ những kẻ khủng bố Hồi giáo, những bài nhạc rap bài Do Thái được hô vang, các cuộc tấn công nhắm vào cảnh sát, và — giữa cơn hỗn loạn ấy — là quá nhiều trẻ em bị thương".

…và giải pháp phong tỏa để bảo vệ an ninh như thời Covid

Theo Le Figaro, trong một không khí như vậy, không thể nào bình thản tranh luận về những vấn đề trong ngành giáo dục, như "những ngôi trường xuống cấp, chuyện thiếu giáo viên", về "các bạo lực mang tính biểu tượng" trong nhà trường…".  Giải pháp khẩn cấp và "duy nhất" để chống lại tình trạng "sụp đổ của quyền uy — từ cha mẹ, hiệu trưởng, giáo viên, cảnh sát, các bộ trưởng cho đến tổng thống, và hệ quả tất yếu là hỗn loạn lan tràn", là siết chặt an ninh, tiến hành phong tỏa tạm thời "như năm 2020" trong thời gian đại dịch Covid-19.

Liên hệ đến cuộc tranh cử tổng thống đang diễn ra, theo Le Figaro, phong trào này "nhắc nhở chúng ta về bản chất vô nguyên tắc của những đảng phái đang tự hủy hoại chính mình, cũng như nhiệm vụ vô cùng gian nan đang chờ đợi những ai muốn đưa đất nước trở lại đúng quỹ đạo".

"Tiếp cận thiếu bài bản", "Lính cứu hỏa với đôi ủng nặng nề"

Xã luận Libération với tựa đề "Bất ổn", đưa ra một hình ảnh đối đầu giữa phong trào học sinh đang thể hiện sức mạnh, và bên kia, tức chính phủ "tỏ ra điếc đặc trước đòi hòi thực tế". Sự tham gia đông đảo của giới phụ huynh cùng các công đoàn tham gia tiếp sức và bảo vệ an ninh cho các đoàn tuần hành của giới trẻ, cho thấy " bất mãn không hề lắng xuống mà đang ngày càng lan rộng và bám rễ sâu hơn". Câu hỏi đặt ra là trong những ngày tới là liệu phong trào này có lan rộng hơn nữa hay không, đặc biệt là sang khối giáo dục đại học.

Libération nhấn mạnh đến tiếp cận thiếu bài bản của chính quyền trong đề xuất đối thoại, những kêu gọi chấm dứt chính sách khoan dung đối với học sinh từ phía nhiều bộ trưởng, sáng kiến nực cười về một "buổi học về dân chủ tại trường trung học" vào cuối tuần, tạo ra hình ảnh một cơ quan hành pháp "khoác lên mình bộ đồ lính cứu hỏa nhưng lại mang đôi ủng nặng nề".

Theo Libération, gốc rễ của vấn đề là chính phủ đã thiếu lắng nghe. Libération thừa nhận tình trạng bạo lực, từ phía những kẻ gây rối, "việc giáo viên bị nhắm mục tiêu, trường học bị đốt phá và cảnh sát bị hành hung", nhưng cũng lên án bạo lực từ phía cảnh sát, việc cảnh sát trà trộn vào các cuộc tuần hành, việc sử dụng một số loại vũ khí không phù hợp. Các biện pháp kiểm soát đám đông cần phải bị đặt dấu hỏi "khi chúng gây ra sự hỗn loạn, và làm nhiều người bị thương".

Tiền nhiều hơn, nhưng số giờ học nhiều hơn gấp bội : Nghịch lý của trường học Pháp 

Về phong trào biểu tình của học sinh Pháp, nhật báo công giáo La Croix có bài "Nước Pháp đầu tư thế nào cho các trường trung học". Nhân dịp phong trào học sinh đưa ra các yêu sách "có nhiều phương tiện và nhiều giáo viên hơn, ít giờ học và ít học sinh trong lớp hơn…", La Croix xem lại hồ sơ này.

Thoạt nhìn, theo La Croix, nước Pháp nằm trong nhóm nước dành chi nhiều cho giáo dục, với 28% nhiều hơn mức trung bình của các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OCDE (số liệu năm 2023). Trên thực tế, theo báo cáo của Pisa năm 2025, số lượng học sinh (ở tuổi 15) trung bình trong một lớp nhiều hơn 3 em so với mức trung bình của khối OCDE, trong khi lương giáo viên, sau 15 năm làm việc dưới mức trung bình 18%. Nói một cách khác, Pháp chi ít cho giáo viên hơn, và nhồi nhiều học sinh hơn trong lớp, trong khi đầu tư lại lớn hơn.

Vì sao lại có nghịch lý này ? Chuyên gia về giáo dục Éric Charbonnier, thuộc OCDE, nhấn mạnh đến việc học sinh tại Pháp phải học nhiều hơn 264 giờ/năm so với mức trung bình trong khối OCDE. Đây là nguồn gốc căn bản của việc chi cho giáo dục nhiều hơn, nhưng lương giáo viên thấp hơn và số học sinh trong lớp cao hơn. Giảm số lượng giờ học là một yêu sách căn bản của phong trào học sinh.

Việc có quá nhiều môn học tự chọn, nhưng ít người theo học, cũng khiến đầu tư cho giáo dục thêm chồng chất nhưng kém hiệu quả. Theo La Croix, giải pháp cần có là giảm số lượng giờ học, và số môn tự chọn, đồng thời phân bổ lại số lượng học sinh trong lớp học một cách hợp lý.

Phương pháp "Áo Vàng" liệu có thành công ?

Nhật báo kinh tế Les Echos ghi nhận phong trào đã lan mạnh sang đại học với 90% trường đang bị "phong tỏa". Liên đoàn sinh viên (Union étudiante) đòi chính phủ chi 10 tỉ euro để phong trào chấm dứt. Nhật báo kinh tế Pháp đặc biệt chú ý đến cách thức chính phủ tìm cách giải quyết vấn đề thông qua đối thoại với phong trào học sinh sinh viên, kế thừa các bài học rút ra cách đối phó với phong trào Áo Vàng.

"Vừa cứng rắn vừa đối thoại — đó là phương án ứng phó song hành chịu ảnh hưởng lớn từ cách xử lý cuộc khủng hoảng Áo vàng". Thủ tướng Lecornu đã thay đổi hẳn giọng điệu, nói bằng ngôn ngữ của cánh tả, khi khẳng định "đón nhận các cuộc biểu tình với tâm trạng nhẹ nhõm, bởi tôi nhìn thấy ở đó tiềm năng cho một khuôn khổ dân chủ", đồng thời thừa nhận "nỗi lo âu của học sinh trung học là có lý".

Trong ba ngày tới, lịch học sẽ được tạm hoãn để học sinh có thể bày tỏ quan điểm. Bộ trưởng Giáo dục hoan nghênh việc một nền tảng trực tuyến được triển khai vào hôm qua, đã nhận được 12.000 ý kiến ​​đóng góp chỉ trong vòng ba giờ đồng hồ.

Vào năm 2018, ông Emmanuel Macron đã thể hiện vai trò người bảo vệ trật tự, đồng thời tổ chức cuộc "Thảo luận toàn quốc", qua đó thành công trong việc xoa dịu tình hình sau vài tháng. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, tổng thống Macron đã nhượng bộ khi lùi bước về vấn đề thuế xăng, và chấp nhận chi 10 tỷ euro hỗ trợ sức mua, một chiến lược mà ngày nay không thể thực hiện được do ngân sách quá eo hẹp. Les Echos nhấn mạnh đến ẩn số của đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất LFI trong phong trào học sinh, khi "thị trưởng đảng LFI Bally Bagayoko đã được những người biểu tình tại Paris công kênh như một người hùng một lần nữa vào ngày hôm qua, một hình ảnh hoàn toàn khác biệt so với không khí trong lớp học".

Trọng Thành