Hormuz nghẹt thở : Mỹ tăng viện, Iran gồng mình, thế giới chờ lối thoát

Giữa lúc tổng thống Donald Trump vừa để ngỏ cánh cửa đàm phán với Iran, vừa ồ ạt tăng quân tại vùng Vịnh, eo biển Hormuz trở thành tâm điểm đối đầu toàn cầu. Trong thế giằng co quân sự - ngoại giao, các đồng minh phương Tây lúng túng còn Tehran cho thấy khả năng kéo dài cuộc chiến, khiến bài toán năng lượng và an ninh hàng hải ngày càng nan giải.

Eo biển Hormuz : điểm nghẽn chiến lược trọng yếu

Vừa tăng quân vừa đàm phán : Hai mặt trận của Washington

Le Figaro ngày 26/03/2026 tóm tắt tình hình "Trump tìm cách thương lượng với Iran đồng thời tăng viện tại vùng Vịnh". Một đơn vị thủy quân lục chiến đã đến nơi cùng với một lữ đoàn nhảy dù của sư đoàn 82 Không vận, đưa tổng số lên 8.000 quân nhân, có thể tấn công nhanh nhưng không thể chiếm những vùng đất lớn : trong chiến tranh Iraq Mỹ đã huy động 160.000 bộ binh. Hôm thứ Tư Iran đã bác đề nghị 15 điểm của Mỹ trước chiến tranh, và theo nguồn tin Pakistan thì Tehran từ chối hai đặc sứ Mỹ, muốn người đối thoại là phó tổng thống J. D. Vance vốn phản đối việc gây chiến.

Tướng Jim Mattis : "Không có đồng minh, không có lời giải cho Hormuz"

Les Echos trích dẫn ý kiến của tướng Jim Mattis, bộ trưởng quốc phòng trong nhiệm kỳ đầu của Donald Trump, nhân hội nghị thường niên ngành năng lượng ở Houston, Texas. Theo ông, Hoa Kỳ khởi chiến mà không có mục đích ban đầu rõ ràng từ đầu nên phải trả giá, còn ngược lại Iran có thể câu giờ.

Vị tướng bốn sao có biệt danh là "Mad Dog" (Chó Điên) thực ra là một nhân vật ôn hòa, từng chỉ huy lực lượng trong chiến tranh vùng Vịnh, Iraq và Afghanistan, lên tiếng chỉ trích cách thức chính quyền Mỹ hiện nay tiến hành chiến tranh. Ông cảnh báo dù Hoa Kỳ có tuyên bố đã đạt mục đích và ngưng chiến, không có gì bảo đảm rằng Iran sẽ giảm áp lực ở eo biển Hormuz. Hoa Kỳ đang trong thế khó, và không có nhiều giải pháp.

Giới quân sự không bất ngờ về việc Tehran phong tỏa Hormuz, lẽ ra Mỹ phải sẵn sàng cho việc duy trì eo biển này. Các nước vùng Vịnh rất bất mãn vì bị lôi kéo vào cuộc chiến mà không được tham vấn, không có thời gian chuẩn bị. Suzanne Maloney của Brookings Institution cũng cho rằng Iran không những sống sót mà còn kiểm soát được eo biển Hormuz nên không vội vàng thương lượng. Tướng Jim Mattis dự đoán Tehran sẽ buộc các tàu đi qua phải nộp thuế, điều này không thể chấp nhận đối với thương mại quốc tế.

Iran có thể tiếp tục chiến đấu trên khoảng 600 hải lý (gần 1.000 kilomet) dọc theo vịnh Persian và 100 hải lý (160 kilomet) ở eo biển Hormuz rồi vài trăm hải lý ở vịnh Oman. Hải quân Mỹ khó thể bảo vệ một khu vực rộng lớn như vậy. Iran sở hữu các "hỏa tiễn hành trình chống hạm có thể bắn đi từ một chiếc xe mui trần chạy 160 km/h", nên Hoa Kỳ cần "nhiều phi cơ trực chiến trên không, sẵn sàng bắn vào bất kỳ xe tải nào đột ngột mở capot".

Tehran cũng có thể gây nhiều thiệt hại nếu rải thủy lôi ở eo biển Hormuz. Hiện giờ thì chưa vì sẽ gây khó cho chính mình, nhưng một khi thủy lôi đã thả xuống, rất khó phát hiện, thu hồi, phá hủy. Iran chỉ cần dùng tàu đánh cá, ngược lại Hoa Kỳ phải huy động cả một lực lượng trực thăng đông đảo theo dõi từng động thái của tàu bè trong vịnh. Tướng Mattis đề nghị một "giải pháp quốc tế" thông qua "kinh tế và ngoại giao chứ không chỉ quân sự". Vị tướng nhấn mạnh, để lý lẽ kinh tế có sức nặng, "cần ba điều khác nhau : đồng minh, đồng minh và đồng minh".

Châu Âu miễn cưỡng nhập cuộc vì "không phải chiến tranh của mình"

Chế độ Hồi giáo đã "cắn ngập chiếc răng nanh" vào mạch máu kinh tế thế giới : eo biển Hormuz. Làm thế nào mở lại ? Les Echos phân tích, nếu không có được giải pháp ngoại giao, cần một sự đồng thuận quốc tế để tiến hành một chiến dịch quân sự mà các tướng lãnh đã nghĩ đến từ nửa thế kỷ. Điều này không dễ dàng vì các nước Châu Âu lo ngại bị kéo vào một cuộc chiến mà đa số dư luận trong nước không ủng hộ, thông qua một chiến dịch trên biển mà họ không kiểm soát được các thông số.

Nhất là dưới quyền của một ông Trump từng sỉ nhục họ và dọa ra khỏi NATO, lại có thể thay đổi ý kiến nhanh chóng. Berlin tuyên bố "Đó không phải là cuộc chiến của chúng tôi". Đã hẳn là như vậy, nhưng chính là xăng dầu của chúng ta nên cần phải hành động. Dù cho rằng chiến dịch Mỹ-Israel thiếu tính chính danh, nhưng thoát ra khỏi tình huống đã phát sinh là lợi ích của mọi người.

Thế nên rốt cuộc thứ Bảy tuần trước khoảng hai mươi quốc gia (Anh, Pháp, Đức, Ý, Hà Lan, tất cả các nước Bắc Âu và Baltic, Nhật Bản, Canada, Úc, Hàn Quốc, Bahrein, Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất) đã ký vào thông cáo chung cho biết sẵn sàng góp sức, tuy không cam kết tham gia về quân sự ngay lập tức. Không nước Châu Âu nào gởi tàu đến một vùng nguy hiểm như vậy nếu khả năng oanh kích của Iran không suy yếu đáng kể.

Mỗi ngày phải bảo vệ đoàn tàu dầu 50 chiếc cồng kềnh, di chuyển chậm chạp trên tuyến đường hẹp dài 212 kilomet đầy những bãi cạn. Chỉ cần một tàu khu trục bị đánh chìm cũng là mối nhục cho phương Tây - vốn quên rằng trong chiến tranh tổn thất là chuyện thường tình. Liên minh sẽ có lợi thế then chốt là sự hỗ trợ của các vương quốc Ả rập kiểm soát bờ tây của vùng Vịnh, và cả khả năng 2.500 thủy quân lục chiến chiếm hòn đảo chiến lược Kharg rộng 24 km2.

Năm mối đe dọa của Tehran và cách phương Tây đối phó

Cũng theo Les Echos, năm cách tấn công của Tehran - tàu ngầm, thủy lôi, tàu tấn công nhanh, hỏa tiễn và drone - đều có thể đối phó được. Mười mấy tàu ngầm cỡ nhỏ của Iran rất dễ nhận ra và tiêu diệt tại một vùng biển sâu chỉ vài chục mét. Về thủy lôi, ước tính Iran có khoảng 5.000 quả. Bảy tàu khu trục của Tehran đã bị đánh chìm, tàu cá có thể âm thầm thả thủy lôi, nhưng các tàu và drone chuyên phá mìn không phải để trang trí và Pháp nằm trong số hiệu quả nhất thế giới.

Mối đe dọa thứ ba : Tehran sở hữu gần 1.500 "speedboat" - tàu cao tốc trang bị rốc-kết và súng máy. Nhưng chúng cần phải tiến gần mục tiêu, và dễ bị tiêu diệt bằng súng máy tự động Phalanx CIWS do radar điều khiển từ chiến hạm Mỹ, có thể bắn đi 60 băng đạn một giây ! Iran còn có 150 tàu trang bị hỏa tiễn chống hạm tầm bắn 30 km. Như vậy cần phát hiện và vô hiệu hóa ngay lúc xuất phát, với sự yểm trợ trên không, quy mô và liên tục với các chiến đấu cơ Hog A10 và trực thăng tác chiến ; vấn đề là hiện chưa triển khai gần đó.

Iran cũng có thể phóng sang những bầy drone Shahed, nhưng người Ukraine có thể bắn hạ đến 85% chỉ bằng súng máy, và drone không thể gây thiệt hại lớn cho các chiến hạm và tàu dầu. Nguy hiểm nhất là các hỏa tiễn bắn đi từ bờ biển với lượng chất nổ lên đến 1 tấn. Hải quân các nước sẽ phải phối hợp và phân công để tránh bắn lầm nhau. Không phải là chuyện dễ dàng nhưng khả thi, Mỹ và các đồng minh hẳn đã nghiên cứu kỹ gót chân Achilles này. Còn lại là trải nghiệm thực tế. Hormuz bị tắc nghẽn có thể khiến giá dầu lên đến 150 đô la một thùng, khiến thế giới rơi vào suy thoái.

Hormuz tắc nghẽn, kỹ nghệ toàn cầu bắt đầu "khát" nguyên liệu

Le Figaro nhấn mạnh "Hormuz, huyết mạch của thương mại quốc tế". Rất nhiều sản phẩm bắt đầu thiếu vắng trong các nhà máy khắp nơi trên thế giới. Đặc biệt là khí hélium cần thiết cho việc sản xuất chip bán dẫn, 1/3 sản lượng từ Qatar nhưng khu phức hợp Ras Laffan đã phải ngừng hoạt động sau khi drone tấn công, nhà sản xuất hàng đầu thế giới TSMC của Đài Loan đang bị đe dọa.

Lãnh vực hóa dầu, phục vụ từ ngành xe hơi đến giày thể thao, tiêu thụ dầu khí rất nhiều. Đã có 131 nhà máy hóa chất Châu Á lâm vào tình trạng bất khả kháng, không đáp ứng được nhu cầu khách hàng. Kỹ nghệ xe hơi đang thiếu nhôm, phân bón không đến được với nhà nông vào mùa gieo hạt. Dược phẩm cũng vậy, Trung Quốc sản xuất các hoạt chất chính còn Ấn Độ về thuốc generic (thuốc gốc) không nhận được nguyên liệu từ Dubai hay Doha. Theo Reuters, một số dược phòng đã dành ưu tiên cho một số thuốc thiết yếu như chống ung thư.

Vệ binh Cách mạng nắm quyền, Iran càng hiếu chiến

Về phía Tehran, Le Figaro đặc tả ba khuôn mặt mới của chính quyền Iran : Ghalibaf, Araghchi, Zolghadr. Lần đầu tiên kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo được thành lập năm 1979, toàn bộ các nhân vật chủ chốt đều xuất thân từ Vệ binh Cách mạng. Tân giáo chủ Mojtaba ­Khamenei vẫn chưa thấy xuất đầu lộ diện và người thân tin là Ali ­Laraiani đã bị ám sát, một "pasdar" khác, Mohammad ­Bagher Ghalibaf, 64 tuổi trở thành một trong những nhân vật trung tâm.

Tuy được hàm ý là người đang đàm phán, nhưng đây là con diều hâu mà các nhà ly khai đặc biệt e ngại, chưa kể tham nhũng. Ông ta là phi công trong chiến tranh Iran-Iraq rồi thành chỉ huy lực lượng Không gian của Vệ binh Cách mạng. Chuyên gia Bernard Hourcade cho biết khi chiến tranh kết thúc, nhiều cựu chiến binh quay sang kinh doanh. "Trong khi các giáo sĩ huênh hoang về Hồi giáo, họ thành công về công nghệ, phát triển hạt nhân, xây dựng đế chế kinh tế". Ghalibaf làm đô trưởng Tehran trong 12 năm rồi chủ tịch Quốc hội.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi nay là kênh liên lạc ưu tiên của chế độ. Trước đây ủng hộ hòa giải với Washington, trong tình thế hiện nay ông ta cứng rắn hơn, vì thuộc về một thế hệ đã thấm nhuần cả giá trị tôn giáo lẫn dân tộc chủ nghĩa. Nhưng chính việc bổ nhiệm Mohammad Bagher Zolghadr đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia hôm thứ Ba 24/03 mới là dấu hiệu đáng lo. Từng là thứ trưởng nội vụ phụ trách an ninh và cảnh sát rồi tổng thư ký Hội đồng Nhà nước, ông ta cực đoan đến nỗi ngay cả tướng Qassem Soleimani cũng rời Vệ binh Cách mạng. Việc Zolghadr lên thay Larijani cho thấy Iran hiếu chiến hơn.

Một nhà chính trị học Iran so sánh với một quái vật bảy đầu, chặt đầu này mọc ra đầu khác. Thứ trưởng quốc phòng Reza Talaeinik mới đây khoe rằng mỗi chỉ huy pasdaran có đến ba cấp đã được chỉ định sẵn sàng thay thế. Ngay từ đầu, giáo chủ Khomeyni, người tiền nhiệm của Khamenei thành lập lực lượng này để dập tắt mọi ý hướng chống đối, dựa vào dân quân basij và các nhóm tay sai trong khu vực. Một hệ thống như vậy khó thể xảy ra đào ngũ hay quân đội đứng về phía dân chúng, chưa kể Vệ binh Cách mạng bằng mọi giá bảo vệ lợi ích của mình. Du lịch, truyền thông, dầu lửa, khí đốt, nguyên tử… lực lượng này nắm toàn bộ và bây giờ là chính quyền.

Sinh viên Nga bị chính quyền lừa ra chiến trường

Liên quan đến chiến tranh ở Ukraine, La Croix tố cáo chính quyền Nga lừa gạt sinh viên ngành kỹ nghệ ra tiền tuyến. Từ tháng 11/2025, quân đội Nga có một nhánh chuyên về drone và robot mặt đất vũ trang. Kênh truyền hình RT ra sức tuyên truyền cho bộ phận này, nói rằng điều khiển drone là vị trí an toàn nhất. Nếu cho đến nay các thanh niên tỉnh lẻ hoặc đã từng có tiền án là mục tiêu bị dùng tiền để thu hút, thì giờ đây các sinh viên kỹ thuật trở thành nạn nhân. Quân đội cho người đến trường đại học tuyển mộ. Tờ báo điều tra ở hải ngoại Viortska ghi nhận từ đầu năm đã có gần 200 hoạt động loại này.

Những món tiền thưởng được hứa hẹn : 1 triệu rúp (10.500 €) cho một xe tăng Abrams, 300.000 rúp (3 150  €) nếu phá hủy được một chiếc cầu, nhà ga… Các ứng cử viên được cam đoan không đến gần tiền tuyến quá 15 kilomet, không tham gia xung kích, không phải nổ súng, và hợp đồng chỉ kéo dài một năm. Trên thực tế, tân binh được huấn luyện ba tháng, trong thời gian đó nếu không đạt các tiêu chí cho đơn vị drone, sẽ bị đẩy sang bộ binh. Pavel, cha của một người lính khẳng định với La Croix con trai ông là người điều khiển drone chuyên nghiệp có đủ các bằng cấp, đã bị đưa vào một đơn vị xung kích và tử trận. Nastia, chị của một tân binh khác cho biết em trai đã được cấp giấy chứng nhận điều khiển drone nhưng lại bị điều thẳng ra mặt trận.

Thụy My