Eo biển Hormuz : Khi nỗi sợ thủy lôi trở thành vũ khí

Từ eo biển Hormuz đến chiến trường Ukraine, từ thắng lợi của cực hữu ở Đức đến những cú "chơi bi-da" của Donald Trump với Châu Âu, chiến tranh và địa chính trị tiếp tục chiếm nhiều giấy mực. Trong khi Tehran gieo nghi ngờ về thủy lôi, Kiev đòi hỏi những bảo đảm an ninh, còn Berlin chứng kiến AfD tiến sát ngưỡng cửa quyền lực, Washington ngày càng khiến các đồng minh Châu Âu phải tự hỏi quan hệ xuyên Đại Tây Dương còn được bao nhiêu phần là đồng minh ?

Các tàu di chuyển qua eo biển Hormuz, nhìn từ Musandam của Oman, ngày 31/08/2026. Reuters - Stringer

Hormuz : Iran gieo nghi ngờ, các tàu dầu chùn bước

Chiến tranh Trung Đông tiếp tục được quan tâm. Les Echos ngày 07/09/2026 đặt câu hỏi "Liệu thực sự có thủy lôi ở eo biển Hormuz hay không ?". Cả Iran và Hoa Kỳ đều úp mở về vấn đề này, cuộc chiến diễn đang ra trên mọi lãnh vực kể cả thông tin. Tuần này, truyền thông nhà nước Iran đưa tin rằng một số tàu đi qua eo biển Hormuz đã bị trúng thủy lôi do Iran gài. Đây là sự cố đầu tiên như vậy trong sáu tháng chiến tranh.

Cho đến nay, cả Tehran lẫn các bên khác đều chưa gắn vụ tấn công các tàu với việc kích nổ thủy lôi. Đã nhiều tháng qua, Iran đã liên tục tạo hoài nghi về sự hiện diện của thủy lôi ở Vịnh Ba Tư. Ban đầu bị chính quyền Trump bác bỏ, vấn đề thủy lôi ở eo biển Hormuz, giờ đây đã trở thành tâm điểm cuộc đối đầu giữa Tehran và Washington. Tuần qua Iran khẳng định thực sự có thủy lôi nhưng trong tháng Donald Trump đã hai lần nói rằng eo biển đã được dọn sạch hoàn toàn. Vậy thì có thủy lôi hay không ?

Các chuyên gia về an ninh quốc phòng Iran và an toàn hàng hải được Les Echos liên lạc đều đồng thuận về một điều : Cho đến nay, không có gì chứng minh sự hiện diện của thủy lôi tại eo biển Hormuz. Trong làn sương mù chiến tranh, các chuyên gia nhấn mạnh là trong số 70 vụ tấn công tàu trong sáu tháng qua, không vụ nào do thủy lôi nổ, trừ vài ca do truyền thông Nhà nước Iran loan báo.  Nhà phân tích Carolyn Moorman của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho rằng Tehran có lợi khi khẳng định có thủy lôi, để thúc đẩy các tàu đi theo tuyến đường do Vệ binh Cách mạng kiểm soát.

Cơ quan theo dõi hàng hải của Anh, UKMTO đếm được 162 lượt ra vào eo biển Hormuz trong tuần rồi, trong đó tàu dầu và vận chuyển sản phẩm hóa dầu chiếm phân nửa. Theo chính quyền Trump, 18 triệu thùng dầu đã được vận chuyển hôm thứ Ba dưới sự bảo vệ của Mỹ, so với trước chiến tranh là 20 triệu thùng một ngày. Tình hình này là không thể chấp nhận được đối với Iran, khi xuất khẩu dầu mỏ của họ bị cản trở vì Hải quân Mỹ phong tỏa các cảng, trong lúc nền kinh tế đang bị suy sụp. Nhà nghiên cứu Farzin Nadimi tại Viện Washington cảnh báo, Tehran rất tức giận và sẽ phản ứng.

Chuyên gia này cho rằng không nên đánh giá thấp quyết tâm của Cộng hòa Hồi giáo. Rải thủy lôi ở eo biển có thể là bước đi tiếp theo nếu Iran cảm thấy họ đã mất quá nhiều quyền kiểm soát đối với tuyến đường thủy chiến lược này. Trên thực địa, nhiều thủy thủ coi mối đe dọa về thủy lôi của Iran đủ để khước từ việc đi qua eo biển. Nhật báo kinh tế dẫn ra trường hợp của thuyền trưởng Anij Raj có 29 năm kinh nghiệm, vừa từ chối lệnh của chủ nhân. Cơ quan Liên Hiệp Quốc về hàng hải OMI cũng cho rằng rất khó đánh giá nhưng trước nghi vấn cần có sự bảo đảm. Phát ngôn viên cơ quan này hôm thứ Sáu tuần trước tuyên bố : "Hiện tại, chúng tôi chưa thể xác nhận có hay không có thủy lôi ở eo biển Hormuz".

Ukraine : Ngoại giao trên đường ray, chiến tranh giữa lòng Kiev

Một hồ sơ luôn nóng bỏng là chiến tranh ở Ukraine, các báo đều nói đến chuyến thăm Moskva và Kiev của hai đặc sứ là người thân cận với tổng thống Mỹ, nhưng không tỏ ra lạc quan. Libération nhận định "Trước các đặc sứ của Trump, Zelensky đòi hỏi những bảo đảm". Người của ông Trump đến Kiev bằng xe lửa, "đi tìm thời gian đã mất" - nhật báo dùng lại tựa một cuốn sách của Marcel Proust. Trong khi Steve Witkoff đã đến Moskva 8 lần từ khi được giao hồ sơ này cách đây một năm rưỡi, và Jared Kushner thăm thủ đô Nga 3 lần, nhưng đây là lần đầu tiên họ đặt chân đến Ukraine, và không tiếc lời ca ngợi Sainte Sophie, địa điểm tiếp đón có từ thế kỷ 11. Le Figaro cho biết tổng thống Zelensky không quên nhắc nhở giáo đường này đã hiện hữu một thế kỷ trước khi Moskva được thành lập.

Sau nhiều tiếng đồng hồ thảo luận với các cố vấn an ninh của Đức, Anh, Pháp, đặc sứ Steve Witkoff chỉ kêu gọi Moskva và Kiev "thỏa hiệp" để tìm lối thoát cho cuộc chiến. Về phía Volodymyr Zelensky cho biết đã có tiến triển về vấn đề hỏa tiễn Patriot, nhưng mong muốn có được "bảo đảm an ninh mạnh mẽ và rõ ràng cho Ukraine". Vì sao Witkoff và Kushner đến bằng xe lửa tuy Ukraine đã chuẩn bị bằng đường hàng không từ Moskva đến Kiev ? Libération cho biết vì cả hai phi trường của Kiev hôm thứ Bảy đã bị Nga oanh tạc.

Bên cạnh đó, Le Figaro quan tâm đến sự kiện "Nga tấn công trụ sở cơ quan tình báo Ukraine ngay giữa ban ngày". Đây là vụ tấn công chưa có tiền lệ trong suốt bốn năm rưỡi chiến tranh. Hôm thứ Sáu 04/09, một drone Nga có tốc độ đến 600 km/giờ đã rơi xuống, hướng thẳng vào văn phòng của giám đốc Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) lúc ông này không có ở đây. Một làn khói đen dày đặc bốc lên trên nóc tòa nhà và những tầng trên, những hồi còi vang lên từ những chiếc xe cứu hỏa và cấp cứu y tế.

Từ 2022 gần 200 mét rào chắn đã bảo vệ mặt tiền tòa nhà, người qua đường phải đi sang lề khác. Con đường Volodymyrska nằm trong khu phố lịch sử của thủ đô Ukraine với nhiều đại sứ quán phương Tây. Theo điều tra sơ khởi, chiếc Gehan-4 được phóng đi từ vùng Donetsk bị chiếm đóng, đã đột ngột đổi hướng nhắm đến SBU. Người ta cho rằng Nga có tay trong để điều hướng drone thông qua một thiết bị thu nhận Mesh kết nối internet.

Nhà nghiên cứu Mykola Bielieskov nhấn mạnh, SBU lâu nay đã gây ra rất nhiều thiệt hại cho Nga. Nhất là trung tâm tác chiến đặc biệt Alpha thường xuyên nhận trách nhiệm về các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu, bến cảng và phi trường Nga. SBU cũng là cơ quan đã tổ chức Chiến dịch "Mạng nhện" vào tháng 6/ 2025, một cuộc tấn công ngoạn mục được lên kế hoạch trong hơn 18 tháng, trong đó các điệp viên đã vận chuyển drone và chất nổ sâu vào lãnh thổ Nga để đánh vào bốn căn cứ không quân. Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi Moskva lợi dụng Kiev thiếu hỏa tiễn phòng không để quấy rối.

AfD thắng lớn ở Đức : Cực hữu tiến sát ngưỡng cửa quyền lực

Về chính trường Châu Âu, các báo đều có bài viết về sự kiện đảng Alternative für Deutschland (AfD, Con đường khác cho nước Đức) giành chiến thắng vang dội với 44% số phiếu hôm qua tại bang Sachsen-Anhalt thuộc Đông Đức cũ, lần đầu tiên kể từ 1945. Tuy chưa đạt đa số tuyệt đối, nhưng vẫn có thể liên kết với một đảng nhỏ hơn để điều hành.

La Croix nhận định, làn sóng xanh đã biến thành đợt thủy triều. Người đứng đầu danh sách Ulrich Siegmund tuyên bố "Chúng tôi đã làm nên lịch sử". Các thành viên AfD và những người ủng hộ vui mừng tập hợp ở Magdeburg. Các nhân vật của đảng CDU (Liên minh Dân chủ Thiên Chúa giáo sững sờ với tỉ lệ chưa từng thấy là 18%, chỉ bằng phân nửa kỳ bầu cử năm 2021. Thủ hiến Sven Schulze gọi đây là "một ngày đen tối cho Sachsen-Anhalt". Mọi chú ý đang dồn vào BSW, đảng duy nhất nói rằng có thể hợp tác với AfD. Nhưng AfD vẫn có thể điều hành mà không có đa số, với sự ủng hộ của một số dân biểu các đảng khác tùy theo chủ đề.

Libération chạy tít trang nhất "Cú sốc phát-xít ở Đức". Nếu nắm quyền Ulrich Siegmund hứa sẽ trục xuất ồ ạt người nước ngoài, thay đổi chương trình lịch sử trong sách giáo khoa – được cho là quá tập trung vào việc kết tội Đệ tam Quốc xã… Nhật báo thiên tả cho biết, trên quảng trường giáo đường Magdeburg, vào lúc 18 giờ hôm qua, sau khi chiến thắng của AfD được loan báo, một tập thể nghệ sĩ đã đứng im lặng suốt 10 phút, như dành một phút mặc niệm khi cực hữu đã đứng trước ngưỡng cửa quyền lực. Đám đông gồm các gia đình, nghiệp đoàn, các tập thể, Greenpeace, "Những người đàn bà chống cực hữu". Họ hô lên "Hãy cấm AfD hoạt động !", "Tất cả cùng nhau chống phát-xít !"

Đối với Fabien Koch, một nhà hoạt động nghiệp đoàn thuộc tập thể "Chống phát-xít Magdeburg" kết quả bầu cử là một "sự sỉ nhục đối với nền dân chủ". Ông nói : "Đây là nơi khởi đầu cuộc cách mạng năm 1989 (chống lại chế độ độc tài cộng sản). Một trận chiến mới cho nền dân chủ bắt đầu hôm nay".

Ulrich Siegmund : Ngôi sao TikTok của cực hữu Đức

Les Echos nói về "Ulrich Siegmund, sự thăng tiến thần tốc nơi một trong những khuôn mặt hàng đầu của cực hữu Đức". Năm nay 35 tuổi, vào đảng CDU lúc mới 18 tuổi rồi gia nhập AfD năm 2014, cựu nhà buôn này đã xuất hiện khắp nơi trong suốt mùa hè. Với gần 600.000 người theo dõi trên Instagram và hơn 700.000 trên TikTok, nhà lãnh đạo này nổi tiếng như là một ngôi sao nhạc pop.

Ulrich Siegmund thu hút đông người trong những cuộc mít-tinh, người ta xếp hàng dài để chụp hình chung hoặc xin chữ ký. Lấy ý tưởng từ Björn Höcke, lãnh đạo cánh cứng rắn của AfD, Ulrich Siegmund rong ruổi trên chiếc xe gắn máy Simson màu xanh quen thuộc với người Đông Đức. Người sáng lập Simson nay ở Mỹ tỏ ra phẫn nộ vì thương hiệu bị lợi dụng cho mục đích chính trị.

Tờ báo "Der Spiegel" coi Siegmund là "người nguy hiểm nhất nước Đức", và ông ta dùng ngay "danh hiệu" này để tuyên truyền. Ngược với các thủ lãnh cực hữu khác, Ulrich Siegmund phát biểu ôn hòa hơn, tỏ ra lạc quan nhưng cũng rất thận trọng. Ông ta không bao giờ đi vào chi tiết về một chương trình, chỉ phát biểu chung chung trên truyền hình dù chi nhánh Sachsen-Anhalt thuộc loại cực đoan nhất trong AfD. Nhà chính trị học Ulrich Eith, đại học Fribourg cho rằng Ulrich Siegmund trình ra một khuôn mặt dễ mến của đảng, nhưng không nói gì về ý đồ trong chính sách nhập cư, văn hóa, giáo dục.

Tối hôm qua cũng vậy, nhà lãnh đạo tỏ ra nhập nhằng khi được hỏi : "Tôi chìa tay cho tất cả những lực lượng muốn cùng với chúng tôi làm nên bước ngoặt chính trị căn bản trong bang". Tuy nhiên ông cho biết sẽ không thỏa hiệp về nguyên tắc. Ulrich Siegmund đã bác bỏ đề nghị của đảng thân Nga và chống nhập cư là BSW – bổ nhiệm một thủ hiến không thuộc đảng nào.

Trump "chơi bi-da" với Châu Âu

Về quan hệ giữa đôi bờ Đại Tây Dương, xã luận của Les Echos ví von "Trump chơi bi-da với Châu Âu". Khi khuyến khích Argentina yêu sách quần đảo Falkland (tiếng Anh hay Malvinas trong tiếng Tây Ban Nha), Donald Trump không chỉ tiếp tay cho ông bạn Javier Milei, mà đang gián tiếp tấn công vào Châu Âu – như một đường bi-da lắt léo.

Tổng thống Mỹ đã chơi xỏ Anh quốc, từ lâu vốn là bạn đồng minh thân cận nhất. Nước Anh vẫn đang quản trị quần đảo, gần nửa thế kỷ sau cuộc chiến tranh với Argentina làm gần 1.000 người chết. Đây không phải là lần đầu tiên Donald Trump mượn tay kẻ khác để đối đầu một quốc gia Châu Âu. Khi muốn sáp nhập Greenland, cũng nằm gần duyên hải nước Mỹ nhưng là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, Trump đã thách thức phạm vi ảnh hưởng của cựu lục địa.

Bằng cách ngăn cản các công ty lớn của Mỹ tham gia hội nghị thượng đỉnh về không gian do Pháp và Đức tổ chức tuần này, Trump đang gửi đi một tín hiệu thù địch khác. Bằng việc bật đèn xanh cho Bộ Tài chánh Mỹ can thiệp vào thị trường ngoại hối vào cuối tháng 7 để hỗ trợ đồng yen bằng cách dùng euro để mua vào mà không thông báo cho Ngân hàng Trung ương Châu Âu, Nhà Trắng đang phá bỏ hàng thập niên hợp tác tiền tệ xuyên Đại Tây Dương. Chưa nói đến hồ sơ Ukraine, mà Hoa Kỳ thường xuyên qua mặt Châu Âu để đàm phán với Nga.

Trong thời Chiến tranh Lạnh, Washington và Moskva đối đầu với nhau thông qua vệ tinh. Hoa Kỳ không trong tình trạng Chiến tranh Lạnh với Châu Âu, nhưng sự lạnh nhạt trong quan hệ là chưa từng có kể từ đầu thế kỷ 20. Nhật báo kinh tế Pháp cho rằng đã đến lúc Châu Âu cần nhận ra thực tế này.

Thụy My