Iran : Kẻ bại trận thật sự là người dân

Người dân Iran bị thiệt thòi nhất khi Washington và Tehran ký thỏa thuận khung. Le Figaro ngày 25/06/2026 nhấn mạnh sự tương phản khi từ chiến tranh sang hòa bình, Iran càng ngạo mạn với tương quan lực lượng mới. Tại Ukraine, Kherson tiếp tục là nạn nhân của drone Nga. Ở St Petersburg, ông trùm mafia thân cận với Putin bị bắt. Nắng nóng cực đoan tiếp tục hoành hàn tại Pháp và trên toàn Châu Âu.

Một video đăng trên mạng xã hội ngày 23/02/2026 cho thấy sinh viên đại học Alzahra biểu tình chống chế độ cầm quyền ở Tehran. AFP - -

Dân tộc Iran : Tự do vẫn ngoài tầm với

Le Figaro chạy tít trang nhất "Dân tộc Iran, kẻ bại trận nặng nề trong cuộc chiến của Trump", bị bỏ mặc trong tay chế độ Hồi giáo tàn ác. Ngay hôm 18/06, trong khi ống kính báo chí quốc tế tập trung vào việc ký kết bản ghi nhớ 14 điểm, tại thánh địa Qom, tòa hình sự phạt nữ ca sĩ Parastoo Ahmadi và bảy nghệ sĩ khác 74 gậy vì "thiếu đứng đắn", "coi thường các chuẩn mực pháp luật và tôn giáo".

Hồi tháng 12/2024, ca sĩ này lột khăn choàng và mặc chiếc áo đầm bó sát, trong một video chỉ vài ngày đã thu hút nhiều triệu lượt xem. Bản án cho thấy bản chất luôn thô bạo của chế độ Tehran. Ali, sinh viên 22 tuổi ở Tehran giận dữ nói, người dân Iran bị quên lãng, phải chịu đựng một cuộc chiến tranh vô ích và bị phớt lờ trong một thỏa thuận thờ ơ với nhân quyền. Ngày 28/02 khi những quả bom đầu tiên rơi xuống, anh và bạn bè ngỡ rằng giờ phút tự do đã đến, vì họ không thể chiến đấu bằng đôi bàn tay không.

Đất nước vẫn đầy mùi tử khí sau đợt đàn áp đẫm máu, hàng ngàn gia đình đang tìm kiếm người thân bị bắt hay bị sát hại. Ali nghĩ đến những người láng giềng phải trả tiền viên đạn đã giết chết con mình mới được nhận xác. Anh nhớ lại khuôn mặt tươi cười rạng rỡ của nữ sinh viên Raha Bohloulipour, 23 tuổi, ngã xuống dưới lằn đạn của dân quân ; nhớ đến một người biểu tình bị bắt ngay trước mắt mình khi hô "Khamenei hãy chết đi !". Ngay khi có tin đồn đại giáo chủ đã bị tiêu diệt, anh leo lên nóc nhà hô to "Azadi ! Azadi !" (Tự do !), tin rằng một chương mới sắp được lật qua.

Đàn áp tiếp diễn, ngọn lửa phản kháng chưa tắt

Theo tổ chức phi chính phủ Human Rights Activists News Agency (Hrana) ở Hoa Kỳ, ít nhất 4.023 người đã bị bắt liên quan đến cuộc chiến tranh từ 28/02 đến 09/05, 40 người bị hành quyết kể từ đầu năm. Một nhà hoạt động liên lạc qua Starlink cho biết đang sống với nỗi sợ hãi bị bắt. Chỉ riêng việc sở hữu thiết bị này là có thể bị cáo buộc làm gián điệp, hợp tác với Israel và Hoa Kỳ ; hay đăng lên mạng xã hội hình ảnh, video các địa điểm bị thiệt hại vì oanh tạc. Hy vọng duy nhất là kinh tế hồi phục. Lạm phát vượt quá 70%, trên 60% người Iran sống dưới ngưỡng nghèo khó, gần 4 triệu người mất việc vì nhà máy bị oanh tạc và internet bị cắt hơn 90 ngày.

Không có gì cấm cản chế độ tham nhũng dùng số tiền tái thiết để đổ vào kỹ nghệ vũ khí. Một công nhân nhấn mạnh, chính quyền đang ngự trên một núi lửa có thể thức giấc bất kỳ lúc nào. Cách đây vài ngày, những cuộc biểu tình làm rung chuyển làng Pashmouki ở tỉnh Kerman, chống khai thác mỏ chromite. Hai tuần trước đó, một số trường trung học ở Tehran, Machhad, Chiraz, Ispahan, Qom xuống đường. Một cư dân mạng viết "Chúng tôi sẽ không tha thứ. Chúng tôi không quên…".

Tehran ngạo nghễ trước Mỹ và láng giềng khu vực

Trong bài xã luận "Trump và Iran mới", Le Figaro nhận định từ chiến tranh đi đến hòa bình, chưa bao giờ tương phản đến như vậy. Sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ trong suốt 40 ngày không kích vào Iran rốt cuộc mang đến một chiến lược yếu kém khó tin trên bàn đàm phán.

Vừa ra khỏi nơi ẩn nấp, chế độ tội phạm của Vệ binh Cách mạng, kẻ tra tấn chính dân tộc mình, tỏ ra hung hăng, ngạo mạn và thích trả thù hơn bao giờ hết. Israel, người khởi chiến luôn trên tuyến đầu, bị loại ra khỏi quá trình thương lượng. Các vương quốc vùng Vịnh trông cậy vào sự bảo hộ của Mỹ, phải tìm sự hỗ trợ ở nơi khác và thỏa hiệp với Iran. Lebanon dù mong bình thường hóa quan hệ với Nhà nước Do Thái, vẫn là con tin của Hezbollah và ông chủ Tehran. Sau một chuỗi sự kiện, Trung Đông nhanh chóng rơi vào một tương quan lực lượng mới, trong đó Vệ binh Cách mạng khống chế khu vực.

Sống sót sau trận đấu, họ không còn sợ đòn sấm sét của Hoa Kỳ và Israel. Đại diện của họ thích thú nói ngược với Nhà Trắng về các thanh tra Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (AIEA) hay về khoản tiền được hoàn trả. Họ khẳng định "mục tiêu chiến lược" là lực lượng Mỹ phải rút khỏi khu vực, và bất chấp những cảnh cáo, chuẩn bị với Oman việc thu phí ở eo biển Hormuz. Họ không ngần ngại khiêu khích Donald Trump : Trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf nói rằng thỏa thuận khung vừa ký chẳng khác nào "tuyên bố thất bại của Mỹ".

Thực tế đơn giản là Trump không còn muốn chiến đấu – một cuộc chiến quá bất định và nhất là quá tốn kém về kinh tế cũng như chính trị. Nếu ra lệnh đánh tiếp, ông sẽ được gì thêm ? Chỉ còn cách cứu vãn thể diện, bằng một thỏa thuận hạt nhân không quá tệ so với văn bản mà ông đã xé bỏ năm 2018. Đây là một viễn cảnh ảm đạm, dù áp lực đè nặng lên phó tổng thống JD Vance, người phụ trách nhiệm vụ hầu như bất khả thi này. Bởi vì Trump, bội ước với người dân Iran, đã hòa hoãn với một bè nhóm lãnh đạo được cho là "biết điều và dễ mến", nhưng cũng tàn bạo như những người tiền nhiệm, chỉ thiếu có lớp vẹc-ni tôn giáo.

Kherson dưới bóng drone Nga : "Chúng tôi không có ngày mai"

Bom đạn tạm thời ngưng ở Trung Đông, nhưng tại Ukraine, "Kherson bị drone Nga thường xuyên đe dọa". Le Monde cho biết trên trời, drone nhìn thấy tất cả ; những vụ nổ liên tiếp xảy ra cứ mỗi năm phút. Sau khi quân đội Ukraine giải phóng thành phố ngày 11/11/2022, quân Nga rút chạy sang bên kia sông Dniepr và chiến tranh hầu như chỉ còn bằng drone.

Thiếu tá Mykola Stavytsky, chỉ huy lữ đoàn thủy quân lục chiến 34 cho biết đơn vị ông truy lùng địch đến 35 kilomet cách xa tiền tuyến, chấp nhận rủi ro khi đóng ngay bờ sông. Điểm mạnh của quân đội Ukraine, theo ông là "hệ thống gây nhiễu và chiến tranh điện tử, giúp tiêu diệt 95% drone địch". Còn các drone sợi quang không bị nhiễu, được các nhóm cơ động trang bị đại bác bắn hạ. Nếu kể thêm đại pháo và bom lượn đáng sợ, hỏa lực Nga vẫn mạnh hơn. Thế nên ưu tiên của lữ đoàn là định vị và hủy diệt các vị trí của những người điều khiển drone Nga, "phòng bệnh hơn chữa bệnh".

Do chỉ cách địch một con sông chứ không phải "kill zone" (tử địa) rộng lớn như những nơi khác, Kherson bị khủng bố liên tục, hàng ngày đều có thường dân bị thương. Thiếu tá Serhi Kozachynsky tố cáo "Nga chủ yếu giết người già vì họ không thể chạy". Mỗi tuần Nga phóng sang Kherson đến 5.000 drone. Các đường phố giăng mắc lưới chống drone nhưng không thể bảo vệ hết 60.000 dân. Mới đây hai mẹ con đã bị thương nặng, một nam hành khách thiệt mạng khi xe buýt bị drone Nga tấn công. Một người nói : "Tại đây, sống được ngày nào hay ngày ấy, giống như các chiến binh trên tiền tuyến. Chúng tôi không có ngày mai".

Trùm mafia St Petersburg sa lưới vì biết quá nhiều về Putin ?

Liên quan đến Nga, Le Monde nói về "Những trở ngại của Ilia Traber, mafia chịu ơn của Putin". Nổi tiếng là bất khả xâm phạm vì mối quan hệ với tổng thống Nga, người mang biệt danh "nhà buôn đồ cổ" trong giới tội phạm, vừa bị khởi tố vì tội sát nhân có tổ chức và buôn vũ khí. Ilia Traber, ông trùm mafia 75 tuổi ở St Petersburg bị FSB bắt hôm 17/06 và giải về Moskva, tạm giam hai tháng.

Về mặt chính thức thì đó là vì chủ mưu trong vụ một tay súng thiện xạ bắn chết doanh nhân kiêm chính khách Alexander Petrov, đối tác làm ăn của ông ta, vào năm 2020. Cuộc điều tra bế tắc suốt 5 năm bỗng có bước ngoặt bất ngờ, và điều chắc chắn là có bàn tay của Vladimir Putin. Kirill Rogov, nhà nghiên cứu ở Vienna nghi ngờ Putin đang trong giai đoạn khó khăn, lo ngại trước các nhân vật biết quá nhiều về quá khứ của mình – những người không có lý do gì để phản bội khi Putin còn đầy uy lực.

Chuyên gia người Nga lưu vong Olga Romanova cho biết năm 2016, Traber được mời dự sinh nhật Putin, và năm 2021 một công ty của ông trùm có được tài trợ công, như vậy mọi chuyện diễn biến quá nhanh. Putin và Traber quen biết từ thập niên 90. Cựu thủy thủ tàu ngầm Liên Xô sau khi từ chức đã làm việc trong một quán bia ở St Petersburg rồi chuyển sang bán đồ cổ, được tòa thị chính cho độc quyền.

Liên can đến tổ chức mafia Tambovskaya-Malyshevskaya, ông ta muốn giành lấy cảng dầu St Petersburg. Những vụ thanh toán đẫm máu bằng kalashnikov diễn ra, trong số nạn nhân có cả giám đốc hải quan. Từ 1997, nhóm mafia nắm trọn quyền kiểm soát hải cảng và các cơ sở, dầu lửa, tài chánh, thương mại, dưới danh nghĩa công ty OBIP đặt tại Liechtenstein, sở hữu chủ là Alexey Miller (tổng giám đốc Gazprom), Ilya Traber và Vladimir Yakunin, một người thân cận của tổng thống Nga.

Vào thời đó thị trưởng St Petersburg là Anatoly Sobshak giao cho người phó là Vladimir Putin phụ trách thương mại, và cựu KGB nhanh chóng thân thiết với Traber. Số tài sản của trùm mafia này có thể bị quốc hữu hóa, vì Kremlin muốn nắm lại quyền kiểm soát các cảng ở tây bắc, thiết yếu để xuất khẩu dầu thô và cho đoàn tàu ma, từ khi bị drone Ukraine thường xuyên tấn công.

Armenia : Dấu chấm hết cho Thượng Karabakh, quê hương đánh mất

Tại Armenia, quốc gia thuộc Liên Xô cũ đang quay sang phương Tây, những vết tích cuối cùng của Thượng Karabakh đã biến mất. Le Monde cho biết việc đóng cửa cơ quan đại diện của nước Cộng hòa tự tuyên bố ở Erevan là phát súng ân huệ đối với người tị nạn. Sau khi vùng đất ly khai bị Azerbaijan chiếm tháng 9/2023, khoảng mười mấy nhân viên vẫn tiếp tục làm việc không công tại "đại sứ quán" này để đại diện cho tiếng nói của 120.000 người tị nạn Thượng Karabakh và duy trì ký ức của vùng đất nay bị Baku kiểm soát.

Nhưng hôm 22/06, biểu tượng cuối cùng này cũng không còn vì chính quyền Armenia muốn lật sang trang để hòa giải với Azerbaijan. Chân dung các nhà lãnh đạo bị bắt và giam giữ ở Baku bị gỡ xuống, cờ và các biểu tượng bị tháo gỡ. Kết thúc lịch sử ngàn năm của Thượng Karabakh, được coi là chiếc nôi của Armenia. Những người tị nạn chỉ còn lại hình ảnh, chìa khóa ngôi nhà cũ và những viên đá nhặt trên đường chạy loạn để làm kỷ niệm về một quê hương đánh mất.

Nắng nóng lịch sử : Nước Pháp những đêm dài nhiệt đới

Nắng nóng là chủ đề được tất cả các báo đề cập trên nhiều góc độ. Libération suốt năm ngày liên tiếp dành trang bìa cho hiện tượng thời tiết cực đoan này, với màu đỏ cam làm nền, tít chính hôm nay là "Nắng nóng : Những đêm dài nhất của chúng ta" và bài xã luận đưa ra câu hỏi "Cho đến bao giờ ?". Những đêm nóng bức cực độ không thể nghỉ ngơi, và những ngày mồ hôi đầm đìa có thể kéo dài đến bao lâu ? Sáng qua, bộ trưởng bộ chuyển đổi khí hậu Monique Barbut nhìn nhận tuần tới có thể ít nóng hơn đôi chút, nhưng không loại trừ khả năng nắng nóng quay lại sau đó không lâu. Nước Pháp chịu ảnh hưởng của hai hiện tượng cùng lúc : giảm áp ngoài khơi Bồ Đào Nha và vòm nóng thời gian dài ở Pháp, tạo sự khác biệt áp suất lớn. Xoáy nghịch nén lại không khí nóng ở mặt đất, thế nên đêm thứ Ba rạng sáng thứ Tư là nóng nhất trong lịch sử nước Pháp.

Nóng nực suốt đêm rất đáng ngại vì cơ thể không thể hồi phục sau một ngày bị nung nóng, đặc biệt là người già. Từ nay đến cuối thế kỷ, mỗi năm có thể đến 40-50 đêm nóng bức thậm chí cả trăm đêm ở những khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất. Những "đêm nhiệt đới" tiếp diễn khiến đã có 25 trường hợp ngưng tim tại Paris trong 24 giờ qua, tỉ lệ tử vong tăng lên tại thủ đô nước Pháp, 85.000 gia đình bị cúp điện trong cả nước. Hệ thống điều hòa nhiệt độ của mấy chục tòa nhà chọc trời ở khu kinh doanh La Défense nổi tiếng ngưng hoạt động từ thứ Hai vì một trong các nhà máy làm đá quá tải.

Chỉ riêng trong ngày thứ Hai, đã có đến 30.000 quạt máy và máy lạnh được chuỗi siêu thị Carrefour bán ra, gấp 1.000 lần so với bình thường. Số kem bán ra tăng 50%, trái cây cũng vậy, ngược lại các nhà hàng mất 60-80% khách. Máy lạnh "cháy hàng", hiện không thể tìm ra. Fred, một người cha trẻ tuổi, con nhỏ khóc suốt đêm phải chạy hàng trăm cây số để mua được một chiếc máy lạnh do khách hàng trả lại. Người dân phải xoay sở bằng mọi cách. Người thì cố gắng che chắn ánh nắng, cho drap vào tủ đông lạnh trước giờ ngủ, dùng thảm chống nóng cho chó lót nệm trẻ em ; người ngủ dưới tầng hầm hay ngoài vườn, đi "tị nạn" ở vùng núi… Các khách sạn có máy lạnh không còn chỗ, giá tăng vọt.

Le Monde nêu ra các hệ quả : Công nhân viên kiệt lực, trường học rối loạn, những chuyến tàu bị hủy, công trường ngưng làm việc… nắng nóng cực đoan gây nhiều hậu quả cho đời sống hàng ngày và cho hoạt động kinh tế trong trung hạn. Trước mắt, nông nghiệp, điện, và xây dựng là ba lãnh vực bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Châu Âu dưới những vòm nhiệt

Trên toàn Châu Âu, hơn 100 triệu người hôm nay phải chịu đựng nhiệt độ trên 35 độ C. Le Monde dẫn lời nhà nghiên cứu Davide Faranda giải thích, Châu Âu bị hâm nóng nhanh gấp đôi những khu vực khác vì tính chất địa lý : nằm gần Địa Trung Hải rất nóng và không xa Greenland, nơi băng tan nhanh. Luồng gió bị kẹt ở giữa, tạo thành những vòm nóng. La Croix đưa độc giả đi thăm một vòng "Châu Âu nắng nóng cao độ" một cách bất thường, nhắc nhở rằng Châu lục đặc biệt bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu, và thích ứng kém với tình hình mới.

Tại Anh vốn ít bị nóng, chính quyền bị lên án là quản lý kém. Met Office, cơ quan giám sát thời tiết từ 1861 đưa ra cảnh báo đỏ hiếm hoi, nhiệt độ trên 40°C nguy hiểm cả đối với người khỏe mạnh. Ở Đức cũng hiếm khi đối mặt với nóng bức, kỷ lục 41,2°C có thể bị phá trong vài ngày tới. Các trường học được tự do áp dụng "Hitzefrei", tức "giải phóng khỏi cái nóng", cho nghỉ học buổi chiều tùy nơi. Ngược lại, có quy định thống nhất cho nhân viên.

Từ 26 độ giới chủ buộc phải có biện pháp làm mát văn phòng và trên 30 độ phải mở quạt máy từ sáng sớm, linh động giờ giấc, cung cấp nước uống giải nhiệt… Về cách ăn mặc, được miễn mặc đồ vét, cho phép mặc quần short, bermuda ; và trên 35 độ nếu không có biện pháp thích hợp, nhân viên có quyền về nhà. Còn tại Tây Ban Nha vốn đã quen với nóng bức, người dân thích ứng rất nhanh. Từ lâu chính quyền đã có biện pháp đối phó, không gian công cộng đều có hệ thống điều hòa nhiệt độ. Năm 2024, Tây Ban Nha là nước đầu tiên áp dụng bốn ngày nghỉ có lương trong trường hợp cảnh báo tối đa.

Thụy My