Iran rải thủy lôi ở Hormuz, "hành động tuyệt vọng của kẻ khốn cùng" ?

Cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran, các hành động rải thủy lôi ở eo biển Hormuz nhằm trả đũa của nước Cộng hòa Hồi giáo vẫn là chủ đề chính phủ bóng các nhật báo Pháp số ra hôm nay, 13/03/2026. Tuy nhiên, mỗi tờ báo lại nhìn hồ sơ này dưới những góc độ khác nhau.

Hình ảnh trên trang web Marinetraffic hiển thị lưu lượng tàu thương mại ở rìa Eo biển Hormuz gần bờ biển Iran, vào ngày 04/03/2026. AFP – Julien de Rosa

Phân tích việc Iran rải thuỷ lôi tại eo biển Hormuz, tờ Les Echos nhận định rằng đây là "hành động tuyệt vọng cuối cùng" của một "kẻ yếu" dường như đã bị dồn tới bước đường cùng. Trong bài "Iran gia tăng đe dọa sử dụng thủy lôi", nhật báo kinh tế liệt kê ra những mối lo của chính Tehran khi phải thực hiện hành động này. 

Dù theo một báo cáo năm 2025 của Quốc hội Mỹ, Iran được cho là có trong kho khoảng 6.000 quả thủy lôi hải quân, tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, Iran mới chỉ có thể thả xuống biển khoảng hơn chục quả thủy lôi của mình. Quốc gia này đang phô trương mối đe dọa, nhưng việc rải mìn phong tỏa hoàn toàn eo biển sẽ kéo theo những chi phí chính trị và kinh tế vô cùng lớn.

Iran đã do dự, bởi vì điều đó đặc biệt có thể khiến những khách hàng và đồng minh còn lại quay lưng lại với họ, trong đó đứng đầu là Trung Quốc, nước được Iran cung cấp dầu mỏ qua tuyến đường này. Ngoài ra, điều đó cũng sẽ xóa bỏ mọi cơ hội đối thoại với các nước láng giềng, kể cả Iraq, quốc gia mà nền kinh tế sẽ bị tê liệt, trong khi nước này được Iran sử dụng phần nào như một "hậu cứ" để lách các lệnh trừng phạt.

Phương Tây không đủ khả năng để đối phó với mối đe dọa này

Trong khi đó, nhật báo Le Monde lại quan tâm đến những mối nguy mà Mỹ và thế giới sẽ phải đối mặt khi Iran đặt mìn tại eo biển Hormuz. Kể từ khi Hoa Kỳ và Israel phát động cuộc chiến vào ngày 28/02, Tehran đã tấn công khoảng gần mười lăm tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và trong vịnh Ả Rập–Ba Tư. Ngày 10/03, Iran tuyên bố sẽ không cho phép "xuất khẩu dù chỉ một lít dầu nào từ khu vực sang phe đối địch và các đối tác của họ cho đến khi có thông báo mới".

Tại điểm hẹp nhất của eo biển này chỉ rộng 29 hải lý (54 km), khiến các con tàu và thủy thủ đoàn nằm trong tầm với của nhiều loại vũ khí của Iran. Tuy nhiên, mối nguy lớn nhất vẫn là thủy lôi hải quân. Việc vô hiệu hóa chúng, có thể mất nhiều tuần, đòi hỏi phải huy động tàu rà phá thủy lôi, drone dưới nước và các thợ lặn chuyên môn.

Chuyên gia Elie Tenenbaum, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu An ninh thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), giải thích : "Mối đe dọa mà Iran có thể gây ra đối với các tàu chở dầu này là rất lớn. Ngoài rủi ro khi đi qua eo biển, nó còn ảnh hưởng đến chi phí bảo hiểm (…). Nguy cơ này đã được xác nhận trong 24 giờ qua, với việc Iran triển khai thủy lôi hải quân, điều vốn luôn là một phần trong các kịch bản phòng thủ của Iran".

"Người ta ước tính Iran có thể có từ 5.000 đến 6.000 quả thủy lôi hải quân, trong đó có các loại thủy lôi trôi dạt cực kỳ khó đánh chặn, trong bối cảnh năng lực mà Hải quân Hoa Kỳ đang ở mức thấp nhất về số lượng tàu rà phá thủy lôi", ông Tenenbaum tiếp tục, đồng thời nhấn mạnh rằng năng lực của Châu Âu, dù tốt hơn của Mỹ, vẫn "hoàn toàn không đủ để đối phó với mối đe dọa này vào thời điểm hiện nay".

Vì vậy, hải quân Mỹ ưu tiên nhắm vào các tàu chuyên rải thủy lôi. Các cảng dân sự cũng có thể trở thành mục tiêu, lý giải rằng "các cảng dân sự được sử dụng cho mục đích quân sự sẽ mất quy chế là cảng được bảo vệ và trở thành mục tiêu quân sự hợp pháp theo luật pháp quốc tế". Quân đội Iran đáp trả rằng trong trường hợp bị tấn công, "tất cả các cảng và cầu cảng trong khu vực sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp".

Đóng cửa eo biển Hormuz là mở đường cho khủng hoảng lương thực 

Vẫn về việc đóng cửa eo biển Hormuz, nhật báo công giáo La Croix lại chú ý đến vấn đề khủng hoảng nhân đạo. Eo biển này không chỉ cho phép vận chuyển nhiên liệu cần thiết cho các nền kinh tế toàn cầu mà còn là tuyến đường mà 33% lưu lượng các yếu tố đầu vào của ngành nông nghiệp đi qua, những yếu tố bảo đảm năng suất cần thiết để nuôi sống dân số thế giới.

Liên Hiệp Quốc đã phát đi cảnh báo hôm thứ Tư, lo ngại về một sự cản trở nghiêm trọng đối với "việc tiếp cận phân bón của một số quốc gia nghèo nhất". Người tị nạn và người phải di dời, mà số lượng đã gia tăng — đặc biệt tại Lebanon — trong một khu vực vốn đã quá tải, là những nạn nhân đầu tiên của sự tắc nghẽn này. Bà Anne Schaefer, phó giám đốc phụ trách phản ứng nhân đạo của Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), cảnh báo : "Nếu chúng tôi không vận chuyển được các nguồn cung trong sáu đến tám tuần tới, việc tiếp cận các cộng đồng dân cư sẽ trở nên vô cùng khó khăn, đặc biệt là ở Darfur (miền tây Sudan)". Các trung tâm hậu cần nhân đạo được thiết lập tại Vùng Vịnh, vốn phục vụ đặc biệt cho khu vực Đông Phi, hiện đang bị cản trở hoạt động.

Trong lúc chờ đợi, việc vận chuyển viện trợ đã bị chậm từ 15 ngày đến ba tuần. Chương trình Lương thực Thế giới và Tổ chức Y tế Thế giới đã kích hoạt "các kế hoạch khẩn cấp" nhằm vượt qua điểm nghẽn ở eo biển Hormuz. Hiện nay, biển Ả Rập được ưu tiên thay cho Vịnh Ba Tư, thông qua trung tâm nhân đạo Salalah hoặc cảng Duqm ở Oman. Ngoài ra, cũng có thể đi qua Biển Đỏ, thông qua cảng Yanbu của Saudi Arabia. Tuyến đường bộ, như hành lang Thổ Nhĩ Kỳ – Iraq, hoặc đi xuyên qua Saudi Arabia, cũng là những lựa chọn thay thế. Các căn cứ của Liên Hiệp Quốc tại Brindisi (Ý) hoặc Nairobi (Kenya) có thể được sử dụng làm điểm xuất phát cho các chuyến hàng cứu trợ. Cuối cùng, còn có phương án vòng qua Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope) ngoài khơi Nam Phi… Nhưng tất cả các lựa chọn này đều tốn kém hơn rất nhiều.

Việc Mỹ tiêu diệt giáo chủ Iran có khiến Kim Jong-un lo sợ?

Nói về cuộc chiến ở Trung Đông nhưng nhìn từ phía Châu Á, Le Figaro hôm nay chạy tựa "Kim Jong-un lên án cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran để biện minh cho việc tiếp tục đẩy mạnh chương trình hạt nhân của mình". Năm 2003, cha của ông Kim Jong-un là Kim Jong-il đã biến mất khỏi công chúng trong nhiều tuần sau khi cựu tổng thống Mỹ George W. Bush phát động cuộc tấn công chống lại Saddam Hussein và "trục ma quỷ", trong đó Bình Nhưỡng cũng bị xếp vào. Hai mươi năm sau, người thừa kế của "dòng dõi núi Paektu" lại ưỡn ngực đầy tự tin. Kể từ cuộc tấn công chính xác đã tiêu diệt Ali Khamenei, Kim Jong-un liên tục xuất hiện trước công chúng như một dấu hiệu thách thức, được củng cố bởi liên minh đã được thiết lập với nước Nga của Vladimir Putin và bởi sự gia tăng sức mạnh của kho vũ khí của mình.

Bắc Triều Tiên đã lên án "hành động xâm lược bất hợp pháp" do Hoa Kỳ tiến hành, trong một thông cáo ngày 01/03, mô tả đây là "sự vi phạm hoàn toàn chủ quyền" của Iran, một đối tác lịch sử của chế độ tại Trung Đông. Bình Nhưỡng gọi Mỹ là một nhà nước "côn đồ" và "bá quyền".

Theo nhà phân tích Rachel Minyoung Lee trên trang Stimson Center, những từ ngữ này còn gay gắt hơn cả những lời lên án trước đây đối với hành động bắt giữ ông Nicolás Maduro của tổng thống Trump, bởi vì cuộc tấn công Mỹ–Israel vào Tehran đã đánh thức nỗi ám ảnh lâu đời về một đòn "chặt đầu rắn" nhắm vào tầng lãnh đạo của chế độ bị cô lập sau hàng rào thép gai kể từ Chiến tranh Liên Triều (1950–1953).

Những bất hạnh của Iran cũng xác nhận bài học rút ra từ Libya của Muammar Gaddafi, quốc gia đã từ bỏ chương trình vũ khí nhạy cảm của mình trước khi cuối cùng vẫn bị phương Tây ném bom. Bà Jenny Town, nhà nghiên cứu tại Stimson Center ở Washington, D.C., nhận định : "Kim không ngạc nhiên, bởi cuộc tấn công này phù hợp với lập trường thù địch mà Mỹ từng áp dụng đối với các nước như Iran, hay trước đây là Iraq. Sự khác biệt với các nước đó là Bắc Triều Tiên có vũ khí hạt nhân. Điều này làm tăng chi phí và rủi ro của một cuộc tấn công, đồng thời mang lại cho Bình Nhưỡng một mức độ tự tin nhất định".

Những bất an bên trong

Tuy nhiên, những tiến bộ được bộ máy tuyên truyền phô diễn, vốn không thể kiểm chứng, lại khiến các cơ quan ngoại giao hoài nghi, khi họ chỉ ra những thách thức công nghệ mà Bắc Triều Tiên vẫn phải vượt qua. "Tất cả điều này nhằm giúp Kim giữ thể diện, nhưng các chuyên gia vẫn hoài nghi về thực tế của những tiến bộ này", một nguồn ngoại giao nhận định. Tháng 5 năm ngoái, việc hạ thủy khu trục hạm Choe Hyon đã kết thúc trong thất bại, làm dấy lên nghi ngờ về tham vọng của quốc gia này trong việc sở hữu năng lực "tấn công trả đũa lần hai" (second strike capability).

Dựa vào hiệp ước phòng thủ ký kết với Điện Kremlin năm 2024, và dưới cái bóng của người bảo trợ lịch sử là Trung Quốc, Kim Jong-un tiếp tục theo đuổi con đường của mình dưới lá cờ tự cung tự cấp, trong bầu không khí của một "Chiến tranh Lạnh thứ hai". Tuy nhiên, việc Nga không hỗ trợ Syria, rồi sau đó là Iran, lại vang lên như một lời cảnh báo. Khác với Iran, Bắc Triều Tiên đã ký một hiệp ước phòng thủ chung với Moskva, nhưng họ vẫn phải đặt câu hỏi về độ tin cậy của sự hỗ trợ từ Nga trong trường hợp khủng hoảng. Bề ngoài, liên minh này có vẻ đang rất tốt đẹp, nhưng sự không chắc chắn vẫn tồn tại về quy mô thực sự của sự hỗ trợ của Nga đối với các chương trình chiến lược của Bắc Triều Tiên, từ vệ tinh cho đến tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân.  

Mỹ : Giới MAGA vẫn ủng hộ nhiệt thành tổng thống Trump

Về cuộc chiến tại Iran nhưng dưới góc nhìn của người Mỹ, tờ Libération hôm nay phân tích tại sao các cử tri Cộng hòa vẫn ủng hộ nhiệt thành chiến dịch mà tổng thống Trump phát động. Trong bài "Phe Cộng hòa đứng nghiêm tuân lệnh", tờ báo đã dẫn kết quả của ba cuộc khảo sát gần đây của YouGov, CNN và NBC. Theo đó, 77% cử tri Cộng hòa ủng hộ cuộc chiến này, và chỉ từ 15% đến 23% cử tri của đảng này phản đối. Cái gọi là "sự chia rẽ" thậm chí còn kém rõ rệt hơn trong hàng ngũ những người MAGA, tức hơn 6 trong số 10 cử tri Cộng hòa gắn bó cuồng nhiệt với cá nhân Donald Trump.

Từ 85% đến 90% trong số họ, chính những người từng vỗ tay tán thưởng các bài diễn văn tranh cử năm 2024 của Trump chống lại "những cuộc chiến bất tận của đảng Dân chủ", vẫn kiên quyết ủng hộ các cuộc ném bom do Nhà Trắng tiến hành. Chỉ khoảng 4% đến 5% phản đối.

Ông Trump, người từng tuyên bố năm 2016 rằng : "Tôi có thể bắn ai đó trên Đại lộ số 5 mà không mất một cử tri nào", đã lặp lại vào tháng 1 rằng : "MAGA chính là tôi. Họ yêu mọi thứ tôi làm, và tôi cũng yêu mọi thứ tôi làm". Trước sự sùng bái cá nhân này, những đảng viên Cộng hòa không theo MAGA, ít gắn bó với Trump hơn và thường bị coi là "thiếu nhiệt huyết", không tạo thành một lực lượng phản đối rõ ràng. Từ 54% đến 64% trong số họ vẫn ủng hộ chiến dịch quân sự ở Iran. Với một số người, điều đó xuất phát từ phản xạ chống lại chế độ Iran, vốn bị nhiều người yêu nước Mỹ căm ghét suốt 47 năm, kể từ Cách mạng Hồi giáo. 

Minh Phương