Israel-Hamas : Hưu chiến và hy vọng

Ngoại trừ Le Monde xuất bản từ chiều hôm trước, các báo ra ngày 16/01/2025 đều đặc biệt quan tâm đến thỏa thuận ngưng bắn giữa Israel và Hamas. Trang nhất Libération đăng hai tấm ảnh người dân ở Israel và Dải Gaza đều vui mừng trước tin này. Sau 15 tháng chiến tranh với bao tàn phá và khổ đau, ít nhất trong 6 tuần lễ tới oanh tạc sẽ ngưng lại, con tin được thả từ từ.

Những người ủng hộ việc trả tự do cho các con tin Israel bị bắt cóc ngày 07/10/2023 vui mừng trước tin hưu chiến. Ảnh chụp tại Tel Aviv ngày 15/01/2025 Reuters - Ronen Zvulun

Dưới áp lực mạnh của Trump, hai bên đều phải nhượng bộ

Le Figaro nhắc lại, lần ngưng bắn trước đây vào cuối 2023 đã giúp trả tự do cho 105 thường dân Israel trong số 251 người bị bắt cóc ngày 07/10. Từ đó trở đi, những con tin giành lại được đều bằng vũ lực, khiến Hamas ra lệnh sát hại những người kém may mắn này nếu các quân nhân Israel tiến gần. Từ cuối tháng Tám, 6 con tin đã bị giết chết. Les Echos cho biết hưu chiến kéo dài 42 ngày, 33 con tin Israel sẽ được thả trong đó 3 người được tự do vào Chủ nhật tới, một ngày trước khi ông Donald Trump tuyên thệ nhậm chức.

Theo đa số nhà bình luận, áp lực từ tổng thống sắp quay lại Nhà Trắng cũng như những đe dọa nếu cuộc thương lượng do Qatar làm trung gian không thành công, đã thuyết phục Benyamin Netanyahou và Hamas phải nhượng bộ, trong khi nhiều tháng qua việc đàm phán vẫn trong ngõ cụt. Les Echos ghi nhận Donald Trump thậm chí còn không đợi đến lúc chính thức là tổng thống, đã là người đầu tiên lên tiếng. Còn tổng thống đương nhiệm Joe Biden cho biết đã làm việc song song với người kế nhiệm. "Những ngày gần đây, chúng tôi nói chuyện như cùng một ê-kíp".

Cụ thể, quân đội Israel sẽ giảm bớt lực lượng tại Dải Gaza, nhưng vẫn kiểm soát một khu vực an toàn có bề rộng 1 kilomet chạy dọc theo dải đất này, nhằm tránh rốc-kết bắn vào lãnh thổ Israel. Bên cạnh việc rút bớt quân đóng dọc biên giới Gaza và Ai Cập, Israel cũng rút khỏi "hành lang" đang cắt làm đôi Gaza, nhờ đó cả triệu người Palestine bị buộc phải di tản những tháng gần đây có thể quay về.

Để đổi lấy 33 con tin gồm phụ nữ, trẻ em và nam giới trên 50 tuổi, Israel sẽ thả 1.000 người Palestine trong đó 250 người mang án chung thân. Libération cho biết Nhà nước Do Thái cam đoan cứ một thường dân được thả, sẽ trả tự do cho 30 người Palestine, tỉ lệ này sẽ là 50 nếu con tin là quân nhân. Tuy nhiên không một tù nhân nào từng tham gia vụ thảm sát ở Israel ngày 07/10 làm 1.200 người thiệt mạng, được thả.

Hai tổng thống Mỹ cùng lúc vào cuộc : Điều chưa từng thấy !

Trang nhất Libération "Hưu chiến và hy vọng". Sau 15 tháng chiến tranh với bao tàn phá và đau khổ, ít nhất trong 6 tuần lễ tới oanh tạc sẽ ngưng lại, con tin được thả từ từ.Hãy còn nhiều điểm phải giải quyết, và hy vọng có thể bị dập tắt bất cứ lúc nào vì các nhân vật cực đoan của cả hai phía không muốn ngừng đấu tranh. Nhưng lối thoát chính trị lần này rất độc đáo : để đạt đến thỏa thuận, cần có sức mạnh thuyết phục của hai tổng thống Mỹ - ông Joe Biden sắp mãn nhiệm và ông Trump sắp nhậm chức. Cả hai đều tự ấn định mục tiêu đạt được thỏa thuận ngưng bắn trước ngày 20/01. Biden muốn có một bản thành tích hoàn chỉnh, Trump muốn chứng tỏ những lời đe dọa của mình mang lại kết quả.

Tổng thống tân cử đã hứa hẹn địa ngục ở Gaza nếu các con tin không được thả trước thứ Hai - làm như người Palestine chưa hề biết đến địa ngục, Libération mỉa mai. Đây mới chỉ là sự tạm ngưng so găng giữa Israel và Hamas, nhưng mỗi một ngày trôi qua không tiếng súng ở Gaza, mỗi con tin Israel còn sống trở về với gia đình, đã là thành công rất lớn. Trong gần 15 tháng, ít nhất 46.000 người Palestine đã thiệt mạng vì bom, điều kiện sống trong mùa đông vô cùng khắc nghiệt. Về phần các con tin, 30 người đã chết và người ta chẳng dám nghĩ đến tình trạng của những người còn sống sót. Thỏa thuận này nếu được thực hiện sẽ là một sự an ủi lớn lao.

Nhưng một khi những tuần lễ hưu chiến trôi qua, không có gì bảo đảm bom đạn sẽ không lên tiếng trở lại, như hồi tháng 11/2023 sau một tuần ngưng bắn. Và nhất là tương lai của Gaza vẫn chưa được giải quyết. Ai sẽ quản trị vùng đất này ? Nhật báo thiên tả cho rằng những phản ứng đầu tiên của ông Donald Trump là rất đáng lo lắng. Tổng thống tân cử Mỹ hoan nghênh việc trả tự do cho các con tin, và người Palestine chỉ được nhắc đến khi ông khẳng định sẽ không để Gaza trở thành "nơi trú ẩn của những kẻ khủng bố".

Trung Quốc dòm ngó thị trường xây dựng Syria…

Cũng tại vùng Trung Đông, Le Monde cho biết ngoại giao Trung Quốc đối với nước Syria mới bị ảnh hưởng bởi sự hiện diện của các chiến binh người Duy Ngô Nhĩ. Tờ báo nhận xét, Trung Quốc luôn luôn có mặt mỗi khi có vấn đề tái thiết, và đã đưa ra đề nghị tham gia xây dựng ở Syria ; cho dù nhà độc tài Bachar al-Assad được Bắc Kinh tiếp đón trước đó một năm đã bị lật đổ. Khác với hai đồng minh Nga và Iran, Trung Quốc không can thiệp vào cuộc chiến nên tương đối thuận lợi, và nhà lãnh đạo mới Ahmed al-Charaa, cũng tỏ ra thực dụng.

Trung Quốc luôn đả kích những cuộc cách mạng màu, "Mùa Xuân Ả Rập" và mọi cuộc nổi dậy lật đổ chính quyền. Bắc Kinh đã 8 lần dùng quyền phủ quyết tại Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc để bảo vệ Bachar al-Assad trong cuộc nội chiến. Nhưng cũng có thể nhấn mạnh rằng luôn chống đối trừng phạt, vào lúc ông al-Charaa đòi hỏi Hoa Kỳ và Liên Hiệp Châu Âu dỡ bỏ những biện pháp hạn chế lâu nay để có thể vực dậy đất nước.

…Nhưng vấp phải vấn đề Duy Ngô Nhĩ

Tuy vậy có một trở ngại : vùng Idlib, căn cứ của các tay súng Hayat Tahrir al-Sham (HTS) đã giải phóng đất nước, có những chiến binh người Duy Ngô Nhĩ.Nhóm PIT (đảng Hồi giáo Đông Thổ) chiến đấu dưới tổ chức Front al-Nosra trước đây thuộc mạng lưới al-Qaeda, cũng là xuất thân của HTS. Lực lượng này nhận trách nhiệm về những vụ tấn công như vào các xe buýt ở Côn Minh rồi Thượng Hải, trong những tuần lễ trước Thế vận hội Bắc Kinh 2008, và ở nhà ga Urumqi ngày 30/04/2014 khi Tập Cận Bình vừa kết thúc chuyến thăm thủ phủ Tân Cương.

Tờ báo nhắc lại, Trung Quốc đã tống 1 triệu trong số 11 triệu người Duy Ngô Nhĩ vào trại cải tạo, tiến hành chương trình tẩy não, cưỡng bức phá thai, với cớ diệt trừ khủng bố Duy Ngô Nhĩ. Ngày 08/12, PIT công bố một video, với những chiến binh ở Damascus hứa sẽ tiếp tục chiến đấu "tại Urumqi, Aksu, Kachgar trong tương lai". Le Monde ghi nhận ngày 29/12/2024, khi chính quyền mới Syria thăng cấp một số sĩ quan, có ba người Duy Ngô Nhĩ trong số đó.

Tuy quan hệ với Trung Quốc không phải là ưu tiên hiện nay, nhưng HTS cũng cần sự hỗ trợ từ nhiều nơi. Chuyên gia Yun Sun, thuộc Centre Stimson ở Washington nhận định, Trung Quốc sẽ đặt vấn đề người Duy Ngô Nhĩ làm điều kiện tiên quyết cho mọi sự ủng hộ về ngoại giao và kinh tế. Ông Ahmed al-Charaa cần phải quyết định cách xử sự với những đồng đội cũ.

Tổng thống Yoon Suk-yeol ra hàng để "tránh biển máu"

Tại Châu Á, tổng thống Hàn Quốc chịu nộp mình để "tránh đổ máu", theo Le Monde. La Croix nói về "Sự sụp đổ không thể tránh khỏi của tổng thống Yoon Suk-yeol", Le Figaro thuật lại việc "tổng thống Yoon ra hàng cảnh sát". Sáng sớm hôm qua, lực lượng an ninh đã tiến vào nơi cư ngụ đã biến thành "pháo đài" của tổng thống Yoon Suk-yeol. Đây là lần đầu tiên một tổng thống đương nhiệm bị cảnh sát bắt giữ.

Cảnh sát phải dùng thang để leo vào biệt thự của ông Yoon, nằm trên một ngọn đồi giữa trung tâm Seoul, được bảo vệ bằng các hàng rào kẽm gai như một boong-ke. Phải vượt qua đám đông hàng ngàn người ủng hộ vị tổng thống mất ngôi, tụ tập xung quanh tư gia ông ở Hannam-dong, làm thành một bức tường người, trong không khí hỗn loạn. Sau một tháng rưỡi khủng hoảng chính trị từ khi lệnh thiết quân luật ngắn ngủi được đưa ra ngày 03/12/2024, một giai đoạn mới mở ra về tư pháp, nhưng không bảo đảm rằng chính trường sẽ nhanh chóng được ổn định.

Ông Yoon Suk-yeol trong một video loan báo quyết định trả lời trước văn phòng điều tra tham nhũng, nhấn mạnh ông không nhìn nhận tính chính danh của cuộc điều tra nhưng chấp nhận "để tránh biển máu". Bị Quốc Hội ngưng chức vài ngày sau lệnh thiết quân luật và bị truy bắt vì "nổi dậy" - một tội danh có khung hình phạt đến tử hình, nhà lãnh đạo bảo thủ cho đến nay vẫn từ chối lý giải khiến các biện lý phải dùng đến lệnh bắt giữ.

Chính trường Hàn Quốc tiếp tục bất ổn

Đây là "bước đầu tiên hướng về trật tự hiến pháp, dân chủ và nhà nước pháp trị" - theo Park Chan-dae, thủ lãnh đảng Dân Chủ ở Quốc Hội, lực lượng đối lập chính. Nhưng đối với một nhà báo Hàn Quốc độc lập, đất nước vẫn bất ổn vì các lực lượng chính trị vẫn quyết tâm chống đối nhau.

Số phận của vị tổng thống bị bắt giữ vẫn chưa được quyết định. Phiên tòa truất phế của Tòa Bảo hiến sẽ mở ra vào ngày 14/01. Tòa án có 80 ngày kể từ 14/12/2024, có nghĩa là từ đầu tháng 6, để ra phán quyết, hoặc hạ bệ Yoon Suk-yeol, hoặc tái lập các chức trách của tổng thống. Hiện chưa thể biết ông Yoon có ra trình diện trước tòa hay không. Các cựu tổng thống trong trường hợp tương tự, bà Park Geun Hye (bị phế truất năm 2017 và bị tống giam), ông Roh Moo Hyun (trở lại làm tổng thống năm 2004), chưa bao giờ dự phiên tòa xử mình.

Cần hai phần ba trong số 9 thẩm phán Tòa Bảo hiến đồng ý mới có thể truất phế, nhưng hiện có 1 ghế trống. Trong 8 thẩm phán, 3 người được cho là thiên tả, số còn lại được báo chí coi là cánh trung hay bảo thủ. Nếu ông Yoon Suk-yeol bị cách chức, sẽ phải tổ chức bầu cử tổng thống trong 60 ngày tiếp theo, còn trong trường hợp ngược lại, các chuyên gia dự báo sẽ xảy ra hỗn loạn.

Hỏa hoạn Los Angeles : Tác phẩm nghệ thuật, những tài sản không thể khôi phục

Nhìn sang Hoa Kỳ, Le Monde tiếc nuối về việc những tác phẩm nghệ thuật bị biến thành tro bụi trong vụ hỏa hoạn ở Los Angeles. Trận cháy khủng khiếp đã tiêu hủy nhà ở cũng như xưởng vẽ, các bộ sưu tập của nhiều nghệ sĩ. Trong lúc trận hỏa hoạn kinh khiếp nhất lịch sử Los Angeles vẫn chưa khống chế nổi, cư dân khóc cho những người thiệt mạng, những tòa nhà bị xóa sổ trên bản đồ, những phong cảnh xinh đẹp trở thành đống tro tàn. Nhưng thiệt hại không thể nào cứu vãn là các tác phẩm nghệ thuật, dù lâu nay Los Angeles không nổi tiếng bằng New York.

Trong khu vực các ngôi sao Hollywood cư ngụ, các bộ sưu tập không tránh khỏi ngọn lửa hung dữ. Có những nghệ sĩ bị mất hẳn kho tư liệu và tranh ảnh lưu giữ trong nhiều năm trời, hay những tác phẩm đang thực hiện, mà họ khó có can đảm bắt đầu trở lại từ con số không. Nhà của các nhà văn Benedict (1919-2012) và Nancy Freedman (1920-2010) chỉ còn là đống tro tàn. Danh sách của hiệp hội Los Angeles Conservancy ghi nhận vài chục công trình của các kiến trúc sư nổi tiếng bị thiêu rụi, những di sản ghi đậm dấu ấn lịch sử của vùng đất này, những địa điểm từng là bối cảnh cho phim Hollywood.

Thụy My