Chia rẽ trong đảng Cộng Hòa : "Israel trên hết" hay "Nước Mỹ trên hết" ?

Sự chia rẽ trong nội bộ đảng Cộng Hòa về việc tiếp tục ủng hộ Israel, các nỗ lực của Nhà nước Do Thái để không bị cô lập trên trường quốc tế, cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo nhanh nhưng thiếu tính bền vững của Trung Quốc, những tranh cãi xung quanh ngôi sao màn bạc Brigitte Bardot qua đời hôm qua. Đó là những chủ đề được các báo Pháp số ra hôm nay, 29/12/2025, quan tâm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Sân bay Quốc tế Ben Gurion gần Tel-Aviv, Israel, ngày 13/10/2025. AP - Evan Vucci

Về cuộc gặp giữa tổng thống Mỹ Donald Trump và thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hôm nay tại Miami, Florida, các nhật báo Pháp tập trung khai thác những khía cạnh khác nhau. Les Echos nhận định mối quan tâm chính của Netanyahu vẫn là cuộc chiến ở Dải Gaza, mối đe dọa từ Iran, cũng như nguy cơ chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của nước này được tái khởi động. Trong khi đó, Le Monde phân tích về sự chia rẽ trong nội bộ đảng Cộng Hòa về câu hỏi Washington có nên tiếp tục ủng hộ đồng minh Tel-Aviv hay không.

Theo Le Monde, đã từng có một thời mà việc ủng hộ Israel là một chủ đề đồng thuận rất cao giữa hai đảng của Hoa Kỳ, nhưng bây giờ thời đó đã qua. Ngay trong đảng Cộng Hòa và đặc biệt là trong giới những người theo phong trào MAGA (Make America Great Again), ngày càng có nhiều người phản đối việc tiếp tục viện trợ quân sự cho Israel.

Trong một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Pew, được công bố đầu tháng 10, một phần ba người dân Mỹ cho rằng nước họ đang tài trợ quá mức cho Israel. Vào tháng Tám, một cuộc thăm dò dư luận của YouGov/The Economist cho thấy 43% người Mỹ nhận định cuộc chiến của Israel tại Dải Gaza là một "cuộc diệt chủng". Đây là một sự đảo lộn mang tính lịch sử. Ông Steve Bannon, một trong những nhà tư tưởng của phong trào MAGA, đồng thời là cựu cố vấn của Donald Trump, đã dựng lên một sự đối lập giữa "Israel trên hết" và "Nước Mỹ trên hết", khế ước nguyên thủy của chủ nghĩa Trump. Ông nói : "Israel cần tự chủ. Israel cần phải độc lập. Nếu Israel muốn tấn công Syria thì họ cứ làm. Nếu Israel muốn tiến vào Lebanon thì họ cứ làm, nhưng đừng lôi kéo Hoa Kỳ vào một cuộc chiến bất tận khác".

Trong nội bộ phong trào MAGA, nỗi ám ảnh về Israel được nuôi dưỡng bởi sự bảo trợ ngoại giao và quân sự vô điều kiện mà Hoa Kỳ dành cho quốc gia này suốt nhiều thập niên qua. Israel là minh họa cho một cuộc tranh luận rộng lớn hơn giữa những người ủng hộ việc nước Mỹ thu mình lại, tập trung vào các lợi ích riêng của mình, và những người chú trọng hơn đến việc đối phó với các kẻ thù Hồi Giáo cực đoan chung.

Israel : Hợp tác quân sự để tránh bị cô lập ngoại giao

Vẫn về Israel, tờ Le Figaro phân tích về chiến lược thúc đẩy các hoạt động hợp tác quân sự của Nhà nước Do Thái để tránh bị cô lập trên trường quốc tế và duy trì sự ủng hộ từ các đồng minh truyền thống. Họ nhắm tới các quân đội, vì các đánh giá kỹ thuật của lực lượng này thường có trọng lượng lớn hơn các bài phát biểu trên truyền thông trong các quyết định chính trị.

Israel đã nhiều lần tổ chức các buổi buổi hội thảo kỹ thuật về chiến tranh đô thị, cứu hộ chiến đấu hay hậu cần. Giữa các buổi hội thảo, quân đội Israel đã lồng ghép thêm hoạt động tham quan kibbutz (hợp tác xã nông nghiệp Do Thái) Kfar Aza và khu vực tổ chức lễ hội Nova, nơi Hamas thực hiện các vụ thảm sát trong các cuộc tấn công ngày 07/10. Các quân nhân được mời cũng đã nghe lời khai của con tin Shlomi Ziv, được giải cứu vào ngày 08/06/2024 trong một chiến dịch do lực lượng Israel thực hiện.

Một nguồn tin ngoại giao nhận định : "Điều này chứng tỏ mục tiêu trước hết (của Israel) là truyền tải một câu chuyện, về một cuộc chiến tự vệ (…). Cuộc chiến ở Gaza đã khiến quốc gia này thực sự bị cô lập trên trường quốc tế, và đối với họ, hoạt động này là nhằm chống lại hiện tượng đó".

Trung Quốc thực sự có thể qua mặt Hoa Kỳ trong cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo ?

Chuyển sang thời sự Châu Á, tờ Le Monde hôm nay đặt câu hỏi liệu Trung Quốc thực sự có thể qua mặt Hoa Kỳ trong cuộc cách mạng về trí tuệ nhân tạo hay không ? Theo bài viết của hai nhà nghiên cứu Di Guo và Chenggang Xu, Đại học Stanford, trí tuệ nhân tạo (AI) được coi là trung tâm của một cuộc cách mạng công nghiệp đang hình thành, nhiều khả năng sẽ biến đổi mọi khía cạnh của nền kinh tế toàn cầu. Tác động của AI đối với khoa học, đổi mới sáng tạo, quân sự và địa chính trị đã trở nên rõ rệt, càng củng cố cảm nhận rằng cuộc chạy đua giành quyền thống trị AI cũng đồng thời là cuộc chạy đua giành quyền thống trị toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc công ty khởi nghiệp Trung Quốc DeepSeek tung ra một chatbot có năng lực cạnh tranh rất cao đã gây chấn động vào đầu năm 2025. Được mệnh danh là "khoảnh khắc DeepSeek", sự kiện này ngay lập tức khiến người ta liên tưởng đến việc Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik vào không gian năm 1957. Nhưng liệu những màn trình diễn như vậy có thực sự cho thấy Trung Quốc đang bắt kịp phương Tây ?

Giống như các cuộc cách mạng trước đó, cuộc cách mạng công nghiệp dựa trên AI đòi hỏi những thể chế vững mạnh nhằm bảo đảm an toàn cho quyền sở hữu tài sản, khả năng thực thi hợp đồng, năng lực thu hút và phát huy nhân tài, phân bổ hiệu quả các nguồn lực và, quan trọng hơn cả, một nhu cầu bền vững. Yếu tố cuối cùng này thường bị bỏ qua trong các phân tích về những tiến bộ của Trung Quốc trong lĩnh vực AI.

Nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa được thành lập trên nguyên tắc Đảng cộng sản Trung Quốc "lãnh đạo mọi thứ". Đến hiện nay, điều này vẫn đúng. Đảng cộng sản Trung Quốc kiểm soát hệ thống tư pháp, thị trường, ngân hàng, các trường đại học và truyền thông ; thậm chí còn chỉ đạo các doanh nghiệp tư nhân. Dưới một chế độ quyền lực như vậy, nhà nước có thể huy động những nguồn lực rất lớn và tạo ra những "ngôi sao sáng" như DeepSeek. Nhưng cần phải nhấn mạnh rằng một cuộc cách mạng công nghiệp không chỉ dựa vào những bước tiến riêng lẻ ; nó đòi hỏi một chuỗi các đổi mới mang tính đột phá trong lĩnh vực công nghệ, mô hình kinh doanh và thể chế, những yếu tố bổ trợ và củng cố lẫn nhau.

Để hiểu Trung Quốc đang ở đâu trong cuộc đua AI, cần xem xét một số thực tế. Về mặt kỹ thuật, tiến bộ của AI dựa trên ba yếu tố : năng lực tính toán, thuật toán và dữ liệu. Khoảng cách về năng lực tính toán giữa các mô hình của Mỹ và Trung Quốc là rất đáng kinh ngạc. Ở cấp độ quốc gia, Hoa Kỳ kiểm soát khoảng 75% năng lực tính toán AI toàn cầu, trong khi Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 15%. Khoảng cách này vẫn tiếp tục nới rộng khi năng lực tính toán AI tại Mỹ tăng theo cấp số nhân, còn của Trung Quốc thì bị kìm hãm mạnh bởi các lệnh cấm vận xuất khẩu và tình trạng thiếu nguồn vốn. Về dữ liệu, Hoa Kỳ nắm giữ một lợi thế lớn nhờ có sự dồi dào về các công trình xuất bản khoa học, công nghệ và nội dung trực tuyến, chủ yếu bằng tiếng Anh. Để đạt được những đột phá mang tầm thế giới, điều thiết yếu là phải có các tập dữ liệu đa phương thức chất lượng cao (về y tế, công nghiệp và thế giới vật lý), và Hoa Kỳ đang chiếm ưu thế trong lĩnh vực này. Hơn nữa, việc tạo ra và xử lý dữ liệu bổ sung phụ thuộc rất nhiều vào năng lực tính toán, điều này càng củng cố lợi thế của Hoa Kỳ.

Cuộc cách mạng không bền vững của Bắc Kinh

Ngược lại, nền kinh tế Trung Quốc đang mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn do nhu cầu thấp, công suất dư thừa, thất nghiệp cao và giảm phát kéo dài, vốn về cơ bản không tương thích với bất kỳ cuộc cách mạng công nghiệp nào. Việc tự động hóa nhờ AI không mang lại giải pháp nào cho những vấn đề này, vốn có nguồn gốc từ các nền tảng thể chế của quốc gia. Các khoản vay khổng lồ mà chính phủ Trung Quốc huy động để tài trợ cho mục tiêu thống trị AI và ngành chip điện tử chỉ làm tăng thêm những lo ngại về gánh nặng nợ công đã nặng nề và các hạn chế ngân sách kéo dài.

Các mô hình AI hàng đầu của Trung Quốc – Ernie Bot của Baidu, Qwen của Alibaba và DeepSeek – cho đến nay mới chỉ thu hút từ 10 triệu đến 150 triệu người dùng hoạt động hàng tháng cho mỗi mô hình, chủ yếu trên thị trường nội địa, và thường với mức giá rất thấp hoặc thậm chí miễn phí. Các hạn chế về năng lực tính toán sẽ vẫn là trở ngại lớn đối với các mô hình AI Trung Quốc khi tìm cách chinh phục cơ sở người dùng toàn cầu, đặc biệt khi tính đến các vấn đề khác như thiếu niềm tin, thiếu nguồn vốn và các ràng buộc địa chính trị. Nếu một "khoảnh khắc DeepSeek" có thể thu hút sự chú ý của chúng ta, thì việc đạt được năng lực cạnh tranh lâu dài và thúc đẩy một cuộc cách mạng công nghiệp thực sự lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Brigitte Bardot, ngôi sao màn bạc gây nhiều tranh cãi

Sự ra đi của Brigitte Bardot là chủ đề nóng được các báo chí Pháp dành nhiều trang. Le Figaro nhắc tới bà như một ngôi sao đã dành cả đời để đấu tranh cho quyền của động vật. Cuộc chiến đầu tiên của nữ diễn viên vì động vật bắt đầu từ năm 1962. Brigitte Bardot vận động cho việc sử dụng súng gây chết không đau trong các lò mổ. Bà trở thành người ăn chay. Bà được tiếp đón tại Điện Élysée và cuối cùng đã đạt được việc áp dụng "gây choáng động vật trước khi giết mổ".

Trong cuốn sách Larmes de combat (Những giọt nước mắt trong cuộc chiến, Nhà xuất bản Plon, 2018), Bardot đã viết : "Nếu một ngày nào đó, người ta đề nghị với tôi một giao ước, chẳng hạn như : Brigitte Bardot, hãy hiến mạng sống của mình và từ nay sẽ không còn con ngựa nào bị giết thịt, hoặc sẽ không còn săn bắn động vật hoang dã, thì tôi sẵn sàng quỳ xuống để bị hành quyết mà không hề oán trách gì".

Bà thường xuyên nhắc đến sức mạnh mà tình yêu dành cho động vật mang lại cho mình. "Tôi không thuộc về loài người. Tôi không muốn thuộc về loài người. Tôi cảm thấy mình khác biệt, gần như là bất thường. Chừng nào động vật còn bị coi là một loài thấp kém, thì tôi sẽ không thuộc về chủng loài ngạo mạn và khát máu mà người ta gọi là loài người ấy", bà lặp lại trong tác phẩm của mình. 

Ngược lại, trong mục xã luận, tờ Libération lại nhấn mạnh tới tư tưởng cực hữu, bài ngoại của nữ diễn viên kiêm ca sĩ này. Tờ báo ca ngợi Bardot nhà hoạt động vì quyền động vật, không ngừng lên tiếng tố cáo cả việc bỏ rơi thú cưng lẫn bê bối buôn lậu ngà voi, chống cuộc thảm sát hải cẩu con, kịch liệt lên án săn bắn và giết mổ động vật mà không gây choáng trước. Ở điểm này, Bardot đi trước thời đại của mình. Bà đã đưa các loài vật vào phạm vi của sự sống cần được tôn trọng.

Nhưng niềm đam mê bảo vệ động vật, tự thân là đáng trân trọng, đã nhanh chóng bộc lộ một mặt trái mang tính bài nhân loại và phân biệt chủng tộc ngày càng ồn ào, nơi người phụ nữ ấy thích tự mô tả mình là "một kẻ bên lề và phản động".

Libération nhận xét, trong suốt các cuộc phỏng vấn, trong cuốn tự truyện Initiales BB hay Un cri dans le silence, Bardot sôi sục hằn thù. Bà gọi những người khuyết tật là "những kẻ đáng thương, dị dạng" ; người đồng tính là "bọn ẻo lả hạ đẳng" ; người Pháp là một "chủng tộc suy đồi, bị rượu chè làm cho biến dạng" ; trường học là "trung tâm của sự băng hoại". Bà rùng mình trước những việc người thất nghiệp được giúp đỡ quá nhiều, trước những người Hồi giáo đang "thuộc địa hóa" nước Pháp, trước những lời ca tụng sự lai tạp chủng tộc...

Minh Phương