Ukraine đối mặt với một "kế hoạch hòa bình" phảng phất mùi tiền

Cuộc đàm phán hòa bình về Ukraine theo kế hoạch của Mỹ sẽ đi đến đâu ? Hoài nghi là tâm trạng chung của báo chí Paris hôm nay 02/12/2025, bên cạnh các vấn đề nội bộ Pháp như thuế khóa, cực hữu, thất nghiệp vì trí thông minh nhân tạo, hay những trục trặc của Airbus, thiên tai ở Đông Nam Á.

Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Ukraine, Rustem Umerov chờ đợi cuộc gặp ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, đặc sứ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể tổng thống Donald Trump tại Hallandale Beach, Florida, Hoa Kỳ ngày 30/11/2025. Reuters - Eva Marie Uzcategui

Các tài phiệt thân cận đã thương lượng với Nga ngay trước khi Trump quay lại Nhà Trắng  

Le Figaro nêu ra các tiết lộ của tờ Wall Street Journal, theo đó việc thương lượng với Nga thực ra đã bắt đầu ngay trước khi Trump quay lại cầm quyền, cố tình gạt Ukraine và Châu Âu ra ngoài. Các đại diện giới doanh nhân Nga đã bí mật gặp gỡ các công ty Mỹ, đặc biệt là những khuôn mặt thân cận Donald Trump, đưa ra viễn cảnh các hợp đồng khai thác khoáng sản, dầu khí một khi cấm vận được dỡ bỏ.

Theo nhật báo Mỹ, các tài phiệt Saint-Petersburg thân thiết với Kremlin, như Gennady Timchenko và Yury Kovalchuk, muốn trao cho người Mỹ các mỏ khí ở biển Okhotsk hay mỏ đất hiếm tại Siberria. ExxonMobil hồi đầu năm đã bàn bạc về khả năng cùng khai thác khí thiên nhiên ở Sakhalin, thuộc vùng Viễn Đông. Gentry Beach, bạn học thời đại học và là nhân chứng trong đám cưới của Donald Trump Junior, có công ty đặt tên là compagnie "America First Global", đã tiếp xúc với các đối tác Nga trong dự án khai thác khí đốt tại Bắc Cực. Beach còn muốn mua lại ống dẫn khí Nord Stream II, đã bị phá hoại vào đầu cuộc xâm lăng Ukraine.

Một doanh nhân khác cũng muốn mua Nord Stream II là Stephen Lynch, có nhiều năm sống ở Moskva, là nhà tài trợ cho chiến dịch tranh cử của Donald Trump. Quỹ đầu tư Elliott đang thương lượng mua lại một phần ống dẫn khí TurkStream, tuyến cuối cùng đưa khí đốt Nga sang Châu Âu. Thay vì tiến hành song song với đàm phán ngoại giao về chiến tranh Ukraine, ngay từ đầu các vụ bàn bạc làm ăn đã là trungt tâm những cuộc tiếp xúc giữa Washington và Moskva, trực tiếp giữa Steve Witkoff và Kirill Dmitriev.

"Cặp bài trùng" Witkoff-Dmitriev : Đối ngoại dựa trên việc làm ăn

Steve Witkoff, từng nhìn nhận đã khắc phục việc thiếu kinh nghiệm ngoại giao bằng cách xem các phim tài liệu lịch sử trên Netflix, coi Kirill Dmitriev là đối tác lý tưởng. Dù Dmitriev bị cấm nhập cảnh từ 2022 vì vai trò giám đốc quỹ đầu tư Nhà nước Nga, ông ta vẫn được tiếp ở Nhà Trắng hôm 02/04 với danh sách hợp tác đầu tư nhiều tỉ đô la. Sau đó Witkoff một mình sang gặp Putin, dựa vào người phiên dịch của Kremlin. Thời điểm các cuộc gặp gỡ và điện đàm giữa Witkoff và Dmitriev thường xuyên trùng hợp với những lần đổi ý của Donald Trump thuận lợi cho Nga. Chuyến đi Moskva lần này của Witkoff là lần thứ sáu, trong khi nhà đàm phán đặc biệt của Trump chưa bao giờ đến Ukraine.

Sự thiên vị Nga càng thấy rõ sau khi công bố kế hoạch hòa bình 28 điểm được bí mật thương thảo giữa Jared Kushner và Dmitriev, hầu như toàn bộ là yêu sách của Moskva. Tiết lộ sau đó của Bloomberg về việc Witkoff mách nước cho Yuri Ushakov, cố vấn chính trị của Kremlin cách thao túng Trump trước khi Zelensky đến, gây xôn xao khi ngoại trưởng Marco Rubio bị đứng ngoài. Cuộc đàm thoại này khiến các dân biểu Cộng Hòa vốn thù nghịch với Nga hơn chính quyền Trump, không còn có thể giữ im lặng.

Dân biểu Mike Turner, thành viên Ủy ban Quân lực Hạ Viện nói : "Tôi nghĩ mọi người hiểu rằng không thể vừa America First lại vừa thân Nga, vì Nga là đối thủ được tuyên bố của Hoa Kỳ. Việc lắng nghe tổng thống Nga Vladimir Putin trước tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky là rất đáng lo ngại".

Don Bacon, dân biểu Cộng Hòa của Nebraska thẳng thừng hơn : "Chúng ta phải tỏ rõ đạo đức trong quan hệ với Putin… Nhiều người thân cận với tổng thống hy vọng kiếm được nhiều tỉ đô la nhờ Nga, nếu đạt được một thỏa thuận có lợi về Ukraine. Điều này khiến tôi hết sức lo ngại. Tôi muốn thấy Hoa Kỳ đóng vai trò người hướng đạo của thế giới tự do, không muốn một chính sách đối ngoại dựa trên lòng tham mà trên công lý".

Ukraine và Châu Âu : Nỗ lực kết thúc chiến tranh trong danh dự

Trong khi đó "Zelensky và Châu Âu cùng đứng chung một mặt trận để sửa đổi kế hoạch hòa bình Mỹ". Le Figaro nhận xét, trong lần viếng thăm Paris thứ mười, Volodymyr Zelensky tìm kiếm sự ủng hộ của đồng minh duy nhất còn lại là Châu Âu. Vladimir Putin luôn coi Zelensky là tổng thống "bất hợp pháp", Donald Trump gọi tổng thống Ukraine "kẻ phá đám", vì không chịu đầu hàng khiến không thể nhanh chóng ký các hợp đồng thương mại với Nga.

Châu Âu và Ukraine có cùng mục tiêu : Cứu vãn những gì còn cứu được, tránh bị Donald Trump áp đặt một hòa bình tệ hại với kế hoạch 28 điểm tặng không nạn nhân cho kẻ xâm lăng Nga. Tại Paris thông điệp rất rõ : Pháp và Châu Âu không bỏ rơi Ukraine. Để chứng tỏ, sau buổi ăn trưa làm việc giữa hai tổng thống là các cuộc điện đàm với các nhà lãnh đạo chủ chốt của Châu Âu như thủ tướng Đức Mertz, thủ tướng Anh Starmer…

Libération ghi nhận, chuyến thăm thứ mười của Volodymyr Zelensky không có những loan báo lớn lao hay ký kết các hợp đồng vũ khí giữa Paris và Kiev, mà điều cần nhất là sự hỗ trợ của Châu Âu. Như đại diện ngoại giao EU Kaja Kallas dự đoán, Nga và Mỹ sẽ gây áp lực lên Ukraine, tức "bên yếu nhất, vì Kiev đầu hàng là cách dễ nhất để kết thúc chiến tranh".

Emmanuel Macron và Volodymyr Zelensky cũng trao đổi với đặc sứ Mỹ Steve Witkoff và nhà đàm phán Ukraine, Rustem Umerov, trở về từ Florida. Chuyến đi Paris diễn ra vào một thời điểm quan trọng cho Ukraine. Tổng thống Zelensky nhìn nhận : "Chúng tôi đang sống trong những ngày đặc biệt". Nhiệm vụ của Volodymyr Zelensky vừa khó khăn vừa tế nhị. Ông không thể nói không với người Mỹ vì cần được hỗ trợ, nhưng cũng không thể chấp nhận đầu hàng. Volodymyr Zelensky tuyên bố : "Chúng tôi cố gắng toàn lực để chấm dứt chiến tranh, nhưng kết thúc một cách danh dự".

Cuộc đàm phán ở Miami bị tắc ở hai điểm chính - không làm ai ngạc nhiên. Ukraine từ chối không nhượng lại Donbass mà Nga vẫn chưa chiếm được toàn bộ, và vấn đề bảo đảm an ninh - như Zelensky đã nói, phải tránh bị Nga xâm lăng lần thứ ba. Hôm qua Emmanuel Macron hứa rằng đồng minh sẽ cung cấp những bảo đảm "vững như bàn thạch". Hai tổng thống khẳng định tiến trình hòa bình chỉ có thể hoàn chỉnh nếu Châu Âu và Ukraine có mặt trên bàn đàm phán.

Ngưng bắn : Giải pháp đỡ tệ hại nhất cho cả Nga và Ukraine  

Đối với tác giả Renaud Giraud trên Le Figaro, ngưng bắn là giải pháp ít tệ hại nhất cho cả đôi bên. Có bao nhiêu thanh niên Nga và Ukraine đã thiệt mạng, nửa triệu hoặc hơn ? Ngoài số lính tử trận, cuộc xâm lăng còn tước mất bốn thế mạnh của Nga : ảnh hưởng lớn tại Ukraine, thương mại rất có lợi với Châu Âu, nền kinh tế thịnh vượng cần phát triển ở Siberria, một NATO "chết não" ở bên kia biên giới.

Mục tiêu chiến lược của Putin là biến Ukraine thành chư hầu như Belarus. Nhưng tổng thống Nga đã thất bại : Không chiếm được Kiev trong một tuần lễ mà chỉ tăng cường tính chiến đấu và ý hướng tự do độc lập của người Ukraine. Vladimir Putin phải hiểu rằng ông ta có thể khiến người Ukraine chịu đau khổ trong cuộc chiến tiêu hao, nhưng không bao giờ khuất phục được họ.

Putin rất có lợi nếu chấp nhận kế hoạch ngưng bắn của Trump : được bỏ cấm vận, ân xá cho mọi tội ác đã phạm, quay lại thị trường dầu khí… đồng thời tuyên truyền rằng chiến dịch quân sự đặc biệt đã thành công. Gặm nhấm dần đất đai của Ukraine phải trả giá rất đắt bằng mạng người, và tiến hết sức chậm. Các chuyên gia quân sự ước tính số quân Nga tử trận cao gấp ba Ukraine, và với tốc độ rùa bò hiện nay thì Putin phải mất nửa thế kỷ nữa mới chiếm được toàn bộ Ukraine !

Về phía Kiev, người dân đã mệt mỏi, nhiều người trẻ chạy khỏi đất nước – có đến 600.000 thanh niên ở lứa tuổi chiến đấu đang sống ở nước ngoài, việc tái chiếm các lãnh thổ bị Nga cướp đoạt từ 2014 khó thể nghĩ đến. Ngưng bắn mang lại một nền hòa bình rất có lợi cho Ukraine, với điều kiện có được bảo đảm an ninh. Kiev sẽ khai thác đất hiếm cùng với các nhà đầu tư Mỹ, chống tham nhũng, củng cố các định chế để đẩy nhanh tiến trình hội nhập Liên Hiệp Châu Âu. Zelensky có thể tuyên bố chiến thắng vì đã chống lại được một trong những quân đội hùng hậu nhất thế giới trong suốt bốn năm, cứu vãn được tự do độc lập của đất nước.

Đành rằng với kế hoạch Trump, công lý không đạt được. Nga không trả lại các vùng đất đã chiếm bằng vũ lực, giao nộp các tội phạm chiến tranh cho Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), bồi thường chiến phí cho Ukraine. Nhưng luật pháp quốc tế chỉ có thể thực hiện khi một bên hoàn toàn chiến thắng, như các phiên tòa Nuremberg và Tokyo sau Đệ nhị Thế chiến, hay Tòa án quốc tế về Rwanda.

Yermak ra đi : Cơ hội cải tổ cho Zelensky ?

Cũng liên quan đến Ukraine, Libération có một góc nhìn khác : "Phải chăng việc Andriy Yermak từ chức là cơ hội cho tổng thống ?". Bị chấn động vì chánh văn phòng vốn là cánh tay mặt của mình buộc phải ra đi, Volodymyr Zelensky nhân dịp này có thể xem xét lại cung cách quản trị. Việc cách chức nhân vật có ảnh hưởng vô song này là một "trận động đất chính trị, một cuộc cách mạng mini", theo nhà chính trị học Volodymyr Fesenko của Trung tâm nghiên cứu Penta.

Sự thất sủng của Yermak đã kết thúc cách điều hành được cá nhân hóa, quản lý Nhà nước một cách "thủ công", dựa trên sự trung thành mà mối liên hệ chặt chẽ với tổng thống. Nhà nghiên cứu Oleksiy Haran cho rằng cần dựa vào nhân dân chứ không phải một nhóm nhỏ lãnh đạo, còn Fesenko nhấn mạnh việc Yermak từ chức không ảnh hưởng đến quan hệ với các đối tác quốc tế mà ngược lại sẽ giúp cải thiện.

Nguy cơ mất việc vì trí thông minh nhân tạo

Libération dành hồ sơ cho hiện tượng trí thông minh nhân tạo (AI) bắt đầu giành mất việc làm của một số người tại Pháp. Nhật báo thiên tả đăng lời kể của năm người Pháp đã bị AI bất ngờ làm họ bị giảm thu nhập, phải tìm chỗ làm khác hoặc đổi nghề. Họ là biên tập viên, nhà tạo mẫu, họa sĩ, phiên dịch… đành phải làm công việc khác với những gì đào tạo, từ bỏ nghề nghiệp yêu thích vì AI. Cũng có những công ty lấy cớ tinh giảm vì đã có trí thông minh nhân tạo, nhưng thực ra là sa thải trá hình.

Thụy My