Đại chiến giữa các AI ở Hugging Face : Kịch bản "tận thế" đã bắt đầu ?

Từ vụ bầy tác nhân AI của OpenAI tự liên minh, xé rào internet để tấn công nền tảng Hugging Face, đến lời cảnh báo đáng sợ của chuyên gia Jacob Coxon khi rời bỏ Anthropic. Hồ sơ của Libération vạch trần một sự thật lạnh người : các đại tập đoàn công nghệ sẵn sàng hy sinh các tiêu chuẩn an toàn mạng để lao vào cuộc đua lợi nhuận, bất chấp việc chính các nhà nghiên cứu cũng không hiểu nổi "bộ não trung tâm ảo" của bầy đàn AI mà họ tạo ra.

Logo của OpenAI trên điện thoại di động, bên cạnh hình ảnh do ChatGPT tạo ra trên một màn hình máy tính ở Boston, ngày 08/12/2023. AP - Michael Dwyer

Lời cảnh báo của chuyên gia tuổi 27 và chiếc "hộp khóa" bị phá vỡ

Libération ngày 10/09/2026 dành hồ sơ cho "AI : Chiến lược hỗn loạn" với hình minh họa là các phím bấm trên máy tính vỡ tung vì một dòng thác lũ trào dâng. Nhật báo nói về tình hình các tập đoàn trí thông minh nhân tạo : các nhà nghiên cứu từ chức, cuộc đua tìm lợi nhuận… Sau vụ các tác nhân của OpenAI tấn công Hugging Face và báo cáo của các nhà điều tra sau đó, nỗi lo càng tăng lên.

"Những người phát triển AI tin chắc rằng nó có thể giết chết tất cả chúng ta từ nay đến cuối thập niên […] Không một hoạt động nào khác của con người lại mang mức độ nguy hiểm cao đến như vậy". Đó là phát biểu của Jacob Coxon khi rời bỏ Anthropic hôm qua 09/09. Hồi kết cho nhân loại chăng ? Có lẽ là không ? Nhưng những lời lẽ của chuyên gia 27 tuổi cũng từng làm việc cho Open AI phản ánh một sự bất an ngày càng tăng nơi các nhà nghiên cứu trí thông minh nhân tạo.

Đầu tháng 5, trong các phòng thí nghiệm của Open AI, hàng ngàn tác nhân AI được huấn luyện mà không có internet, các tác nhân này phát hiện một lỗ hổng và tạo ra một không gian thảo luận chung, hỗ trợ lẫn nhau. Những trao đổi tăng nhanh dẫn đến trục trặc kỹ thuật và ngày 04/07 các nhà nghiên cứu của Open AI phát hiện đã ngưng huấn luyện, nhận diện lỗ hổng để vá lại. Tuy vậy ba ngày sau họ lại cho thí nghiệm khả năng AI biến lỗ hổng thành tấn công mạng quy mô lớn.

48 giờ nghẹt thở : Trận chiến giữa các AI tại Hugging Face

Ngày 08/07 hàng mấy chục ngàn tác nhân lao vào làm nhiệm vụ, phát hiện một lỗ hổng mới, tìm cách vào được internet và tái tạo không gian thảo luận. Chỉ trong vài giờ, bất ngờ đã xảy ra. Một tác nhân bắt đầu điều phối tập thể, tự mình phân công nhiệm vụ cho các chương trình máy tính khác và xây dựng hai kế hoạch hành động.

Thứ nhất là lừa hệ thống chấm điểm bằng cách báo cáo đã tìm ra đáp án dù thực tế không truy cập được. Thứ hai là xóa dấu vết để không thể phát hiện ra là chúng đã gian lận. Các mô hình này không có ý thức như người, nhưng bắt chước quá giỏi các mánh khóe của con người trong kho dữ liệu văn bản mà chúng học được.

Tám giờ sáng ngày 10/07, một số tác nhân phát hiện Hugging Face, nền tảng hữu ích cho các AI nhưng không xâm nhập được. Chưa đầy 24 giờ sau, đêm 10 rạng 11/07, một tác nhân xuyên thủng được bức tường kỹ thuật số bảo vệ và Hugging Face chia sẻ với các AI khác, trên 500 tác nhân liền lao vào. Phía Hugging Face buộc lòng phải tung ra một mô hình AI để đối phó. Trận chiến giữa các AI diễn ra suốt hai ngày và đến 13/07 mới kết thúc. Ba ngày sau, Hugging Face ra thông cáo về vụ tin tặc.

Trong hậu trường, Clément Delangue, tổng giám đốc Hugging Face, đã bay sang San Francisco để gặp Sam Altman, đôi bên thỏa thuận không kiện ra tòa nhưng đổi lại là bồi thường và công khai sự việc. Một tuần sau, rốt cuộc OpenAI lộ diện, tiết lộ rằng các mô hình huấn luyện của họ chính là bên đứng sau "sự cố mạng chưa từng có" này. Thông báo trên có tác dụng như một quả bom, những tiếng nói bắt đầu cất lên về trách nhiệm của công ty. Người khổng lồ AI không có chọn lựa nào khác là khoác vào chiếc áo choàng trắng của hiệp sĩ. Sam Altman loan báo ngưng huấn luyện Astra, mô hình tương lai trong hai tuần.

Bí ẩn "Hộp đen" : Khi bầy đàn AI sở hữu bộ não trung tâm ảo

Nhưng câu chuyện không thể chấm dứt tại đây. Cuối tháng 7, ba nhà điều tra của các tổ chức phi chính phủ chuyên về AI là METR và RedWood Research đến trụ sở OpenAI. Trong suốt sáu ngày, bộ ba này đã rà soát toàn bộ dữ liệu mà OpenAI đành phải chuyển giao, bao gồm 70.000 cuộc hội thoại giữa các tác nhân AI và hơn 1.300 chuỗi suy nghĩ (tức là lịch sử ghi chép, cho phép theo dõi từng bước một cách thức mà một mô hình tạo ra câu trả lời). Ba ngày sau, báo cáo được công bố.

Chuyên gia về đạo đức kỹ thuật số Alexei Grinbaum nói với Libération là ban đầu ông không ngạc nhiên về vụ tấn công, nhưng sau khi đọc báo cáo kỹ thuật mới nhận ra tầm quan trọng. Với bầy tác nhân AI này, chúng ta đã chứng kiến một hiện tượng trỗi dậy tập thể, như đang tồn tại một cơ quan quyền lực trung ương ngay cả khi các tác nhân riêng lẻ bị ngắt kết nối. Ajeya Cotra, một trong ba nữ điều tra viên băn khoăn, liệu chúng ta có nên nhân cách hóa các mô hình AI này, ngay cả khi chúng chỉ là những chương trình máy tính không có ý thức ? Cách thức vận hành chuyên sâu bên trong của các mô hình này vẫn là một ẩn số khổng lồ.

"Việc đã rồi" và chiếc áo choàng ngụy trang của các đại tập đoàn

Ngay từ cuối tháng 7, hơn một ngàn nhà nghiên cứu AI, chủ yếu là nhân viên của OpenAI, Anthropic hoặc Google DeepMind, đã cùng nhau lên tiếng cảnh báo. Lá thư tập thể chỉ ra rằng mọi công ty và mọi quốc gia đều đang chịu áp lực cạnh tranh gay gắt, nên họ không đơn phương kềm chế, đồng thời kêu gọi Nhà Trắng ủng hộ việc quản lý chặt chẽ công nghệ.

Tuy nhiên các đại tập đoàn AI vẫn ưu tiên cho tài chánh. OpenAI trình làng Astra, mô hình mới "được định hướng an toàn nhất thế giới", là "đồng minh lớn nhất của an ninh mạng". Greg Brockman, giám đốc công ty còn ca ngợi đó là đại diện đầu tiên của AGI (trí tuệ nhân tạo tổng hợp), khôn khéo đưa tranh luận về hướng "Liệu nhân loại đã chính thức bước vào kỷ nguyên Siêu trí tuệ hay chưa ?".

Chuyên gia Lê Nguyên Hoàng của Télécom Paris phân tích, nhiều năm qua OpenAI dùng chiến lược việc đã rồi. Trước khi ChatGPT ra đời năm 2022, nhiều tập đoàn lớn như Google dành thời gian để thử nghiệm mô hình. OpenAI không đủ nguồn lực nên quyết định nhanh chóng tung ra ChatGPT để chiếm lĩnh thị trường, và các công ty khác bèn lao theo để không bị qua mặt. OpenAI đã làm giảm các tiêu chí về an ninh mạng, và như vậy vấn đề an toàn đã bị hy sinh.

Canh bạc leo thang ở Hormuz : Khi Tehran "tiên hạ thủ vi cường"

Chiến trường ảo ác liệt, chiến trường Trung Đông bắt đầu dậy sóng trở lại. Le Figaro phân tích "Tại Iran, chính quyền chơi trò leo thang với Donald Trump". Tehran gia tăng tấn công vào các mục tiêu Mỹ trong khu vực, nhằm đánh lạc hướng tình trạng khủng hoảng kinh tế và gây khó cho ông Trump khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Hôm qua 09/09 Vệ binh Cách mạng loan báo tấn công một căn cứ quân sự của Hoa Kỳ ở Jordan và khoảng 20 tàu Mỹ, để trả đũa việc tấn công tàu dầu Iran. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố kỷ nguyên đáp trả tương xứng đã kết thúc, nay Tehran sẽ trả đũa "nhanh hơn, mạnh hơn và dữ dội hơn". Như vậy sau một tháng tương đối yên ổn, xung đột đã tái diễn từ 30/08 khi Mỹ oanh tạc eo biển Hormuz và miền nam Iran, và gia tăng trừng phạt Iran. Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, Kuwait, Iraq, Jordan liền bị Tehran oanh kích đủ kiểu.

Iran dường như quyết tâm "tiên hạ thủ vi cường" để giành lợi thế. Các mạng lưới tay sai được kích hoạt, nhất là ở Yemen. Hôm thứ Ba 08/09 phe Houthi tấn công nhiều mục tiêu ở Saudi Arabia gồm phi trường quốc tế, căn cứ không quân, cơ sở dầu khí làm 73 thường dân bị thương. Theo Le Figaro, việc leo thang có lẽ mang hai mục đích : làm bớt chú ý đến kinh tế Iran đang bên bờ vực và buộc ông Trump phải thỏa hiệp. Những khuôn mặt lãnh đạo mới cũng hiếu chiến hơn, như tướng Ali Abdollahi của Vệ binh Cách mạng thành tổng tham mưu trưởng quân đội có vẻ muốn chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài.

Các nhà ly khai Iran thường xuyên cảnh báo về khả năng Tehran tung ra chiến dịch ám sát ở nước ngoài. Nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi của Crisis Group lo ngại khi đôi bên bắt đầu thử thách giới hạn của mình, nguy cơ tính toán sai lầm sẽ tăng lên. Một cuộc tấn công của Iran gây tổn thất đáng kể cho Mỹ, hoặc một cuộc trả đũa của Mỹ vượt qua một trong những ranh giới do Tehran đặt ra, có thể nhanh chóng biến cuộc đối đầu thành một chiến tranh toàn diện.

Theo Le Monde, về lâu về dài, con bài chủ của Iran là eo biển Hormuz tuy mang tính chiến lược nhưng sẽ không còn là độc đạo. Các nước vùng Vịnh đã tìm ra những con đường khác để tránh bị bắt chẹt, tiêu thụ khí hóa lỏng giảm xuống nhờ năng lượng tái tạo, Trung Quốc quay sang mua dầu của Mỹ.

Dưới bóng trừng phạt : Đống tro tàn kinh tế và tia lửa chực chờ trên đường phố Iran

Trong khi đó chính người dân Iran mới khốn đốn nhất. Theo Le Figaro, đã bị chế độ đàn áp, kinh tế khủng hoảng, nay cuộc sống dân chúng Iran lại càng tệ hại với các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ. Lạm phát tháng 7 là 66%, diễn ra trên mọi lãnh vực giao thông, giải trí, địa ốc… Và trong tháng Tám các thực phẩm thiết yếu tăng giá chóng mặt. Dầu ăn tăng trên 350%, gạo nhập khẩu tăng 211%.

Một số chuyên gia đánh giá gần phân nửa người Iran trong độ tuổi lao động đang thất nghiệp. Báo Donya-e Eqtesad cảnh báo dân chúng phải dành đến 74,5% thu nhập để mua thức ăn. Một giáo viên nói với Le Figaro là đã lâu không dám mua thịt. Một video nghiệp dư cách đây vài ngày cho thấy những người bán hàng trên đường phố mỏi mắt chờ đợi khách mua. Một số dược phẩm bắt đầu thiếu.

Một số cuộc biểu tình đã nổ ra ở Tehran và cả những thành phố khác như Ispahan, Chiraz, Hamedan, Kermanchah, Sanandaj. Phát ngôn viên chính phủ Fatemeh Mohajerani vẫn từ chối công bố con số người Iran sống dưới ngưỡng nghèo khó "vì lý do an ninh". Chính quyền đang lo sợ phong trào phản kháng quy mô như hồi 2019 vì tăng xăng giá, vì gần đến dịp kỷ niệm cái chết của cô gái Jina Mahsa Amini ngày 16/09/2022, chỉ cần một tia lửa nhỏ cũng đủ để đánh thức đường phố.

Sáu thập niên sau cơn cuồng nhiệt : Nỗi cay đắng muộn màng của những "quân cờ" Hồng vệ binh

Tại Châu Á, tiếp tục loạt bài về Mao Trạch Đông, Le Monde nói về "Nỗi cay đắng của các cựu Hồng vệ binh" sau sáu thập niên. Thông tín viên của nhật báo tại Bắc Kinh đã gặp Đinh Học Lương (Ding Xueliang), là một trong những người trẻ nhất ở thành phố Tuyên Thành (Xuancheng) tỉnh An Huy (Anhui) bị lôi vào cơn sốt Cách mạng văn hóa năm 1966, lúc chưa đầy 13 tuổi.

Mao Trạch Đông đang thất thế trong Đảng cộng sản Trung Quốc sau khi chính sách Đại nhảy vọt gây ra nạn đói khủng khiếp từ 1958 đến 1961. Mao bèn huy động giới trẻ, nói rằng Công xã Paris đã thất bại, Cách mạng Nga đã thành xét lại, Trung Quốc phải giương cao ngọn cờ đỏ. Học sinh sinh viên đã nổi dậy ở thủ đô từ tháng 5/1966 nhưng vài tuần sau mới lan đến các tỉnh. Một giáo viên chính trị trường trung học Tuyên Thành là bà Zhang (cô giáo Trương), đảng viên phải làm tự kiểm nhưng vẫn không thoát. Trong hồi ký xuất bản tháng 4/2026, Đinh Học Lương có kể lại những hình phạt vào thời đó để hành hạ, lăng nhục các nạn nhân.

Trước đó một cựu Hồng vệ binh khác là Lưu Bá Cần (Liu Boqin) đã viết lá thư xin lỗi đăng trên tờ báo cấp tiến Viêm Hoàng Xuân Thu (Yanhuang Chunqiu), còn Trương Hồng Binh (Zhang Hongbing) thú nhận hồi 1970 có tố cáo mẹ và người mẹ bị hành quyết hai tháng sau. Đầu năm 2014, Tống Bân Bân (Song Binbin), nổi tiếng vì đứng cạnh Mao trong một tấm ảnh trên quảng trường Thiên An Môn trong một đại hội Hồng vệ binh, xin lỗi vì cái chết của bà hiệu trưởng Biện Trọng Vân (Bian Zhongyun) : bị Hồng vệ binh đổ mực, tạt nước sôi, đánh bằng gậy đinh, buộc lau chùi nhà vệ sinh và uống nước dơ trong xô rồi bỏ mặc cho đến chết. Các cựu Hồng vệ binh tỏ ra hối hận và cay đắng khi tuổi trẻ của họ bị lợi dụng cho tham vọng của một con người.

Thụy My