Kiev tái chiếm nhiều vùng đất nhờ Nga mất Starlink, thường dân Ukraine vẫn sống dưới bom pháo

Sắp bước vào năm thứ tư chiến tranh, Ukraine vẫn bền bỉ chống lại các cuộc tấn công dồn dập của Nga. Khi quân Nga bị ngắt Starlink và hạn chế mạng xã hội, lực lượng Ukraine tranh thủ tái chiếm nhiều làng và khu vực chiến lược. Hậu phương và đường sắt quốc gia tiếp tục duy trì nhịp sống, bất chấp bom đạn và khủng bố tinh thần từ Moskva. Về Trung Đông, tổng thống Mỹ Donald Trump đang ở thế lưỡng nan trong hồ sơ Iran.

Lực lượng cứu hỏa Ukraine chữa cháy tại một cơ sở hạ tầng đường sắt bị drone Nga tấn công suốt đêm ở Odessa, ngày 15/02/2026. via Reuters – State Emergency Service of Ukraine

Starlink bị cắt, quân Nga rối loạn

Le Monde ngày 19/02/2026 cho biết "Không còn Starlink, quân Nga gánh chịu thiệt hại trên mặt trận". Từ ngày 10/02, lực lượng Ukraine đã tiến hành thành công các chiến dịch truy quét quân địch trên nhiều khu vực của 1.100 kilomet tiền tuyến. Kiev tranh thủ lúc Nga bị rối loạn liên lạc do các thiết bị Starlink bị ngắt kết nối, và Moskva hạn chế sử dụng mạng xã hội.

Các đơn vị xung kích Ukraine với sự hỗ trợ của drone tấn công chiến thuật và đôi khi có cả cơ giới, đã chiếm lại 11 làng và 200 kilomet vuông chỉ trong vòng một tuần lễ, chủ yếu ở phía đông thành phố Zaporizhzhia, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh. Nhà phân tích quân sự Oleksandr Kovalenko không coi đây là chiến dịch phản công, mà chỉ nhằm bình định : diệt trừ, bắt giữ, đẩy lùi các nhóm bộ binh Nga xâm nhập các "vùng xám" mà cả hai bên đều không kiểm soát được.

Thiếu phương tiện, Ukraine không thể phản công quy mô 

Theo nhà phân tích Konstantin Mashovets, quân đội Ukraine không đủ lực lượng, phương tiện kỹ thuật lẫn ưu thế trên không để tiến xa hơn nữa. Truyền thông Ukraine tập trung chú ý vào khu vực rộng 40 kilomet thuộc Zaporizhzhia và Dnipropetrovsk. Tình hình một số nơi khác cũng được cải thiện như Pokrovsk, Lyman và Kupiansk. Blogger Nga nhiều ảnh hưởng Rybar (1,5 triệu người theo dõi) nhìn nhận "tình hình khó khăn", nêu ra danh sách nhiều địa phương đã bị Ukraine tái chiếm.

Từ đầu tháng 2, SpaceX theo yêu cầu của Kiev đã ngắt kết nối các thiết bị Starlink mà quân Nga mua được trên thị trường chợ đen và trang bị rộng rãi suốt hai năm qua. Các thiết bị này kết nối tốc độ cao rất ổn định và không thể bị gây nhiễu, thế nên từ giữa tháng 12/2025, Starlink được quân Nga gắn vào các drone tầm xa để tấn công chính xác các mục tiêu đang di chuyển như xe lửa và xe buýt chở thường dân ở bất kỳ địa điểm nào của Ukraine.

Ngoài mặt trận, những nhóm bộ binh xâm nhập không còn liên lạc được với người điều khiển drone. Bên cạnh đó mạng xã hội Telegram và Discord bị chính quyền chặn vì lý do chính trị, làm liên lạc giữa các đơn vị Nga bị chậm hẳn lại. Hiện phía Nga chưa có giải pháp thay thế Starlink, nhà cung cấp liên lạc vệ tinh Nga Gazprom Space Systems đang bị Châu Âu trừng phạt.

Đường sắt Ukraine chống chọi với bom pháo và drone Nga

Đặc phái viên Le Monde tại Odessa mô tả ngành đường sắt Ukraine đã thích ứng với việc Nga tấn công dồn dập ra sao. Leonid Loboïko, giám đốc một nhà ga kiêm kho hàng xe lửa với 1.300 nhân viên, cho biết từ mùa thu 2025, mỗi đêm là một cơn ác mộng. Đường sắt cũng là mục tiêu ưu tiên của hỏa tiễn và drone của Moskva, chẳng khác nào tiền tuyến.

Oleksandr Pertsovskyi, giám đốc công ty đường sắt quốc gia Ukraine Ukrzaliznytsia không hề ảo tưởng về tương lai : "Trong năm 2025, Nga đã tấn công 1.199 lần vào các nhà ga, cầu, trạm điện, toa xe và đầu máy… của chúng tôi, hơn cả hai năm 2023 và 2024 cộng lại". Mục đích không phải là quân sự là nhằm gieo rắc sợ hãi trên khắp cả nước, làm yếu đi nền kinh tế. Đường sắt Ukraine vốn thiết yếu cho sự sống còn của đất nước. Ngoài gần 15.000 nhân viên đã được huy động ra mặt trận và công ty vẫn trả lương, trên 200 kỹ thuật viên tham gia tu sửa các nhà máy điện bị Nga phá hoại trên cả nước.

Những đoàn tàu đúng giờ và hành khách kiên cường

Từ cuối 2025, mỗi chuyến tàu đều kết nối với một trung tâm xử lý khủng hoảng, được thông báo về các vụ tấn công đang diễn ra và đổi hướng nếu cần. Các đầu máy đã được bọc thép nhưng chỉ chịu được các drone loại nhẹ. Xe lửa chuyên chở một lượng lớn các quân nhân về phép, thương binh. Alla Lopata, phó giám đốc nhà ga Odessa thổ lộ, lúc còn làm việc ở ga Kherson năm 2022 tất cả phải chui xuống lòng đất : văn phòng, sảnh chờ… vì mặt trận sát bên.

Tại Odessa dù có còi báo động, xe lửa vẫn khởi hành đúng giờ và để giảm thiểu rủi ro, đa số chuyến tàu đường dài nay chạy ban đêm. Nhưng không chỉ drone mà Nga dùng cả bom : ga Fastiv, cách Kiev một tiếng rưỡi đồng hồ, cuối 2025 đã bị đánh bom ba đêm liên tiếp. Natalia Timoshenko, trưởng ga nói : "Người dân can đảm đến khó tin. Các tòa nhà đang bốc cháy, hành khách vẫn hỏi chuyến tàu của mình đang đậu ở đâu. Cần phải tỏ ra xứng tầm, những người lính chiến đấu ở tiền phương thì chúng tôi ở đây cũng vậy".

Trí thức Pháp kêu gọi lập lá chắn trên không cho Ukraine

Trên trang Diễn đàn của Le Monde, một tập thể trí thức kêu gọi : "Nếu chúng ta không muốn chứng kiến điều giống như một cuộc chiến diệt chủng chống lại thường dân, cần nhanh chóng cứu trợ nhân dân Ukraine". "Liên minh tình nguyện" nên thiết lập một lá chắn không trung có thể bảo vệ các thành phố Ukraine, áp đặt một khuôn khổ nhân đạo làm điều kiện tiên quyết trước mọi đàm phán với Moskva. Kiến nghị viết, sau bốn năm chiến tranh, quân Nga pháo kích có hệ thống vào cơ sở hạ tầng dân sự Ukraine – nhà dân, bệnh viện, nhà hộ sinh, đại học, thư viện – và mỗi mùa đông lại đánh vào năng lượng. Rõ ràng Putin nhất quyết tiêu diệt toàn bộ cuộc sống thường nhật của người dân, khủng bố để họ suy sụp tinh thần.

"Tội ác" của những người láng giềng bị Kremlin chối bỏ sự hiện hữu và toàn bộ lịch sử là gì ? Đó là vì họ đã dám chọn lựa tự do, không muốn làm chư hầu như đế quốc Nga đã áp đặt trong nhiều thế kỷ. Nga hoàn toàn chẳng cần có thêm đất mới. Tài nguyên từ những vùng đất mênh mông của Liên bang vẫn chưa được khai thác hết, làng mạc ngày càng thưa dân, đường sá không được duy tu…

"People First" và chống Nga hóa cư dân vùng chiếm đóng

Việc xâm lăng chỉ nhằm xóa bỏ sự hiện hữu của dân tộc Ukraine và Nga hóa họ. Gần 20.000 trẻ em bị tách rời khỏi tổ quốc, chỉ có 1/10 trở về được. Hàng trăm ngàn trẻ vị thành niên lớn lên ở các vùng chiếm đóng, từ mẫu giáo đã bị tẩy não để sau này thành lính chiến của kẻ thù. Ít nhất 16.000 thường dân bị bắt cóc, giam giữ bất hợp pháp dưới lòng đất Nga. Tra tấn, bạo lực tình dục, sát nhân : luật pháp quốc tế bị vi phạm nghiêm trọng. Ba triệu người đang sống trong những vùng bị Nga chiếm giữ bị buộc phải nhận hộ chiếu Nga, nếu không sẽ bị mất mọi quyền lợi ; nhà bị chiếm để thực dân Nga di cư sang ở…

Tổ chức phi chính phủ Price of Freedom đã nghiên cứu về một khu vực bảo vệ không phận mang tên "Skyshield", chặn hỏa tiễn, bom dẫn đường, drone Nga, được mấy trăm chuyên gia và sĩ quan cao cấp nhìn nhận. Giải Nobel Hòa bình 2022, bà Oleksandra Matviichuk người Ukraine và ông Oleg Orlov người Nga tung ra chương trình "People First", để một phái đoàn Hồng thập tự Quốc tế tiếp xúc được những người bị giam giữ và trẻ em bị bắt cóc, yêu cầu trả tự do cho thường dân, hồi hương tù binh, chấm dứt nạn cưỡng bức Nga hóa.

Kéo dài đàm phán : Iran là bậc thầy trong nghệ thuật câu giờ

Về hồ sơ Trung Đông, Le Figaro phân tích "Trump buộc phải chọn lựa giữa một thỏa thuận tối thiểu và can thiệp quân sự". Tại Iran cũng như Ukraine, Donald Trump hứa sẽ chấm dứt chiến tranh. Nhưng với Cộng Hòa Hồi giáo của các giáo sĩ cũng như nước Nga của Putin, việc này không hề dễ dàng. Về mặt chính thức, trong cuộc đàm phán gián tiếp, các quan chức Iran đã đề cập đến việc tạm dừng làm giàu uranium từ một đến ba năm, các dự án kinh tế với Hoa Kỳ trong dầu khí và khai thác mỏ, nối lại các cuộc thanh tra của IAEA (Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế).

Nhưng khi nói đến vấn đề hạt nhân của Iran, lập trường của hai bên vẫn cách xa nhau đến mức khó thể hình dung ra một thỏa thuận. Tại Washington, ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố : "Chúng ta đang đối phó với các nhà lãnh đạo tôn giáo Shia, những người đưa ra quyết định dựa trên thần học chứ không phải địa chính trị". Trong khi đó, sự bế tắc vẫn tiếp diễn ở cấp độ quân sự. Hoa Kỳ đã triển khai một phần ba hạm đội trong khu vực, Iran đóng cửa một phần eo biển Ormuz để gia tăng áp lực lên chính quyền Mỹ.

Được tôi luyện qua hơn hai mươi năm đàm phán với phương Tây kể từ khi chương trình nguyên tử quân sự bị phát hiện vào năm 2003, Iran đã trở thành bậc thầy câu giờ. Họ đang lặp lại với Mỹ chiến lược từng sử dụng với Châu Âu, đỉnh điểm là ký kết thỏa thuận JCPOA sau mười hai năm. Mục tiêu là nhượng bộ càng ít càng tốt để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giúp chế độ củng cố quyền lực và trì hoãn cho đến khi Donald Trump rời nhiệm sở.

Chế độ Hồi giáo có thể tạm dừng làm giàu uranium, vì các cơ sở hạt nhân đã bị thiệt hại nghiêm trọng do cuộc "Chiến tranh 12 ngày" tháng 6/2025. Họ cũng có thể nhượng bộ về 400 ký uranium được làm giàu, vì có thể bổ sung sau đó. Nhưng nếu chấp nhận những lằn ranh đỏ của Mỹ - ngưng làm giàu uranium, hạn chế hỏa tiễn đạn đạo, chấm dứt hỗ trợ các nhóm khủng bố Hamas và Hezbollah - bị coi như đầu hàng. Trước hôm đàm phán, giáo chủ Khamenei, người duy nhất có quyền, đã bác bỏ những yêu cầu này.

Thỏa thuận tối thiểu hay can thiệp quân sự ?

Như vậy ông Donald Trump sẽ phải quyết định, hoặc một thỏa thuận hạn chế, hoặc chiến tranh. Loại bỏ vấn đề hỏa tiễn đạn đạo và mạng lưới ủy nhiệm sẽ là chiến thắng cho chế độ Hồi giáo, nhưng là thất bại cho những người đối lập bị đàn áp đẫm máu, và cho Israel, vốn coi Iran là mối đe dọa tồn vong. Với chọn lựa này, Donald Trump sẽ ký vào một hiệp định gần như giống y JCPOA mà ông đã đơn phương rút khỏi năm 2018, để cho Israel tự quyết định về khả năng can thiệp quân sự. Khả năng thứ hai là tấn công, có thể là một chiến dịch quy mô để buộc Iran thay đổi đường lối chiến lược.

Liệu ông Trump có thể tự bằng lòng với một hiệp định mà ông từng chế giễu trong nhiệm kỳ đầu ? Đã hứa với người biểu tình Iran là sẽ trợ giúp, Trump có chấp nhận bị so sánh với Barack Obama, đã bỏ rơi đồng minh và người dân Syria năm 2013 dù Assad đã vượt lằn ranh đỏ, dùng vũ khí hóa học giết dân ?

Nguy cơ chiến tranh khó tránh khỏi

Chuyên gia Farid Vahid của Fondation Jean Jaurès cho rằng : "Một lần nữa, chiến tranh dường như khó tránh được. Chế độ Iran không bao giờ nhượng bộ về chương trình đạn đạo hay các lực lượng ủy nhiệm. Và Donald Trump sẽ không chấp nhận một thỏa thuận chỉ về nguyên tử như JCPOA, mà ông đã xé bỏ năm 2018".

Raz Zimmt, chuyên gia của INSS (Viện nghiên cứu an ninh quốc gia Tel-Aviv), nhận định : "Hoa Kỳ tin rằng Iran quá yếu, không thể đối đầu quân sự, như vậy sẽ nhượng bộ về nguyên tử và đạn đạo. Iran nghĩ rằng Hoa Kỳ không thể thay đổi chế độ và họ khả năng biến cuộc can thiệp quân sự của Washington thành một cuộc chiến lâu dài và tốn kém".

Chiến lược của Tehran là tận dụng lúc tổng thống Mỹ đang do dự để câu giờ bằng các cuộc đàm phán kéo dài, trong khi vẫn giữ vững lằn ranh đỏ của đại giáo chủ, còn Washington cho rằng Iran cuối cùng sẽ buộc phải nhượng bộ dưới áp lực kinh tế và đe dọa quân sự. Chuyên gia Dennis Citrinowicz của Atlantic Council cảnh báo : "Khi cả hai bên đều tin rằng thời gian đang đứng về phía mình, ngoại giao trở nên phức tạp hơn và nguy cơ phán đoán sai tăng lên".

Thụy My