Thế giới trước lằn ranh đỏ, từ lửa đạn Kiev đến mặt trận bóng tối

Những trận mưa bom đang ập xuống thủ đô Kiev trước thềm mùa đông chiến tranh thứ năm, cuộc đối đầu tại các eo biển huyết mạch Trung Đông đang căng thẳng…Thế nhưng, cuộc chiến không chỉ diễn ra ngoài mặt trận bằng drone hay hỏa tiễn. Ngay trong bóng tối của không gian mạng, sự trỗi dậy của thế hệ "lính đánh thuê công nghệ" với các chiến dịch tin giả "chìa khóa trao tay" cùng bóng ma "tận thế AI" đang đe dọa an ninh thế giới.

Lính cứu hỏa đang chữa cháy tại hiện trường ở Kiev sau đợt tấn công bằng drone và hỏa tiễn của Nga, ngày 08/09/2026. Reuters - Valentyn Ogirenko

Kiev : Cuộc sống bất khuất dưới mưa bom

La Croix ngày 04/09/2026 chạy tít trang nhất "Tại Kiev, cuộc sống bất chấp mưa bom". Những tuần lễ gần đây Moskva gia tăng oanh tạc thủ đô Ukraine, nhưng không có việc lùi bước trước quân xâm lược. Trong bài Moskva nhất quyết hạ gục sự kháng cự của Ukraine", đặc phái viên La Croix nhận xét, Kiev sống dưới bom đạn từ 2022 nhưng chưa bao giờ căng thẳng đến thế. Các thành phố miền đông Zaporizhzhia, Dnipro, Kharkiv đã mất nhiều trạm xăng, còn tại thủ đô có ít nhất 4 trạm bị phá hủy kể từ 10/09. Ngoài các cơ sở hạ tầng quân sự, khu dân cư, nay quân Nga nhắm thẳng vào các nhà kho, cửa hàng, trụ sở… và ngay cả tổng hành dinh cơ quan an ninh SBU.

Cảnh báo cả ngày lẫn đêm, gây rối loạn việc học và giao thông công cộng. Xe lửa bị trễ và hủy chuyến thường xuyên, siêu thị Auchan đã phải giới hạn số lượng đồ hộp, dầu ăn… bán ra, McDonald’s thu gọn thực đơn. Có doanh nghiệp cho biết sẵn sàng đối phó với mùa đông sắp tới, đô trưởng Vitali Klitschko khẳng định có đủ dầu diesel chạy máy phát điện và bố trí thêm 50 nơi trú ẩn cơ động gần các trạm xe buýt.

Tổng thống Volodymyr Zelensky hứa hẹn nếu Kremlin tìm cách nhấn chìm Ukraine trong bóng tối, sẽ tấn công vào các nhà máy điện tại Nga tuy lâu nay chủ yếu nhắm vào các mục tiêu quân sự. Bên cạnh đó là các địa điểm phóng drone và hỏa tiễn của Nga, kể cả các chiến hạm trên Hắc Hải. Vấn đề là Kiev vẫn đang trong thế tiến thoái lưỡng nan, thiếu hụt trầm trọng các phương tiện đánh chặn. Maryna Bezkorovaina, người sáng lập cơ quan tư vấn Le sixième domaine chuyên về công nghệ thông tin trong quốc phòng, cho rằng mỗi công dân đều có thể đóng một vai trò, đã tình nguyện gia nhập một đơn vị phòng không.

Cơn ác mộng 1.000 drone và vụ tấn công đoàn tàu đi Warszawa

Le Figaro ghi nhận câu hỏi phổ biến giữa những người dân Kiev là mùa đông này phải làm gì. Chỉ riêng trong ngày 13/09 đã có hơn 1.000 drone Nga tấn công, tiếng nổ của đạn phòng không rền vang mọi lúc. Những người thận trọng lao vào métro hay bãi xe, đa số đã quá chán ngán vẫn tiếp tục công việc.

Anastasia tự ấn định một lằn ranh đỏ là nếu đạn không rơi xuống gần 500 mét thì vẫn ở lại, nhưng việc này đã xảy ra. Cô đành đưa con nhỏ 2 tuổi về vùng xa và làm việc tại nhà, người chồng vẫn ở lại vì "nếu mọi người đều ra đi thì ai lao động, ai hỗ trợ quân đội ?". 

Những người già, người khuyết tật nếu cúp điện kéo dài sẽ được đưa đến nơi khác trú ngụ, nhưng đa số chọn cách hỗ trợ tại nhà. Mùa đông năm ngoái 600.000 trên tổng số 3 triệu dân thủ đô phải sơ tán. Tại Lviv và các thành phố lớn miền tây, giá thuê nhà tăng lên. Người ta lo mua bình điện, biến áp, gạch sưởi ấm giường và lớp bảo vệ cửa sổ, chuẩn bị đối phó với mùa đông chiến tranh thứ năm.

Sự kiện gây chú ý nhất là vụ một đoàn tàu đi Warszawa bị drone Nga đánh trúng hôm qua ở cách biên giới Ukraine và Ba Lan chỉ 2 kilomet. Công ty đường sắt Ukrzaliznytsia tố cáo đây là vụ tấn công có hệ thống, tổng thống Zelensky nhấn mạnh yếu tố "cố tình". Bộ trưởng Nội vụ Ba Lan Marcin Kierwinski cho biết sẽ xem xét kỹ lưỡng vụ này, còn ngoại trưởng Radoslaw Sikorski tố cáo Moskva "leo thang". Đồng nhiệm Ukraine Andrii Sybiha nhấn mạnh, bạo lực Nga đang ở ngay ngưỡng cửa Liên Hiệp Châu Âu và NATO. Tuy cả 206 hành khách đều vô sự, nhưng vấn đề là chỉ vài phút trước đó, chuyến tàu có cựu thủ tướng Anh Boris Johnson, cựu giám đốc CIA David Petraeus và nhiều viên chức Châu Âu vừa đi qua.

Bab el-Mandeb, "cánh cửa nước mắt" của thế giới thất thủ

Trong khi Ukraine rực lửa, Trung Đông tiếp tục sôi sục. Các báo đều chú ý đến việc phe Houthi kiểm soát được eo biển chiến lược Bab el-Mandeb ở ngõ vào Hồng Hải. Quân chính phủ Yemen được quốc tế công nhận đã thất bại trước cuộc tấn công chớp nhoáng, phá vỡ nguyên trạng từ hơn 10 năm qua.

Les Echos cho biết sau khi chiếm được thành phố cảng Mokha trên Hồng Hải thứ Năm tuần trước, dân quân thân Iran tràn xuống dọc vùng duyên hải đến thành phố Dubad, chiếm lấy hòn đảo nhỏ Perim. Đảo này chia đôi hai trục của eo biển ở nơi hẹp nhất (rộng 32 kilomet). Iran gọi đây là "chiến thắng vang dội" trước quân chính phủ được Saudi Arabia ủng hộ. Vài giờ sau đó, Riyad buộc lòng phải thông báo đóng cửa tạm thời đường ống chiến lược Đông Tây giúp tránh được eo biển Hormuz, vì dân quân thân Iran từ Iraq tấn công bằng drone.

Bab el-Mandeb, có nghĩa là "cánh cửa của nước mắt", là con đường hàng hải quan trọng cùng với eo biển Hormuz, vận chuyển dầu lửa và hàng hóa từ vùng Vịnh sang Địa Trung Hải, chiếm khoảng 12 % lượng hàng container. Từ sau vụ khủng bố ngày 07/10/2023, Houthi thường nhắm vào Hồng Hải và hàng trăm tàu bị cho là có quan hệ với Israel. Nhưng lần này với sự trợ giúp của Tehran, Houthi tấn công trực tiếp Saudi Arabia. Hôm qua Chủ nhật, phe này đánh vào một căn cứ quân sự.

Iran đang ở thế mạnh khi nắm giữ eo biển Hormuz, còn Houthi với khẩu hiệu "Thượng đế vĩ đại nhất, đả đảo nước Mỹ, đả đảo Israel, nguyền rủa người Do Thái, chiến thắng thuộc về Hồi giáo" thậm chí không còn cần đến drone hay hỏa tiễn để làm gián đoạn hoạt động hàng hải quốc tế nữa. Vài người lính đóng trên đảo Perim hay dọc bờ biển, với vài khẩu rốc-kết giá rẻ đủ để đe dọa các tàu đi qua.

Theo báo Mỹ Axios, tổng thống Donald Trump từ chối đề nghị của thái tử Mohammed ben Salmane là cùng phối hợp oanh kích Houthi ở Yemen, dù đã hai lần kêu gọi. Saudi Arabia, lãnh đạo liên minh quốc tế chống Houthi đang cô đơn, sau khi Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất rút lực lượng khỏi Yemen. Quân đội Yemen thực chất là một lực lượng ô hợp gồm nhiều phe phái : thân Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, thân Saudi Arabia, địa phương, bộ tộc, thân al Qaeda hay Huynh đệ Hồi giáo dù được Riyad viện trợ hàng năm 80 tỉ đô la, chỉ chiến đấu lấy lệ.

Israel : Từ "cuộc chiến bóng tối" đến vị thế khán giả ở eo biển Hormuz

Về phía Nhà nước Do Thái, Le Figaro phân tích "Israel bị đưa xuống hạng hai trong cuộc chiến tranh chống Iran". Cuộc xung đột quanh eo biển Hormuz hoàn toàn do người Mỹ đảm nhiệm. Kể từ cuộc cách mạng Hồi giáo 1979, Iran luôn là tâm điểm quan ngại của Israel - "Tiểu Satan", đối với đại giáo chủ Khomeini, là "khối ung thư" cần phải tiêu diệt và "xóa sổ trên bản đồ". Còn với Israel, chương trình nguyên tử Iran là mối đe dọa tồn vong. Vụ thảm sát ngày 07/10/2023 của Hamas càng làm sống dậy nỗi sợ bị diệt vong.

Trong suốt 30 năm, Nhà nước Do Thái tiến hành cuộc chiến trong bóng tối để làm chậm lại tiến triển của quả bom nguyên tử Iran. Nhờ Donald Trump, tổng thống Mỹ đầu tiên chấp nhận thực hiện chiến dịch quân sự chung chống Iran, cuộc chiến trở thành công khai, quy mô hơn và có hiệu quả. Tháng 6/2025, "cuộc chiến tranh 12 ngày" đã phá hủy được nhiều cơ sở hạ tầng hạt nhân Iran. Sau cuộc chiến "Cơn thịnh nộ kinh hoàng" của Hoa Kỳ và "Sư tử gầm vang" phía Israel vào tháng 2/2026, nhân tố Israel bỗng chìm nghỉm, trở thành khán giả, Hoa Kỳ một mình chiến đấu.

Một viên chức Israel lý giải, Iran luôn là "vấn đề quốc tế". Tehran đã thay đổi chiến lược, hủy diệt Israel không còn là ưu tiên trước mắt, vì đã nắm được eo biển Hormuz, gót chân Achille của cộng đồng quốc tế để gây rối loạn kinh tế thế giới. Điểm mới : Iran không còn là mối đe dọa tồn vong cho Israel. Trong cuộc chiến 12 ngày, Mỹ và Israel đã nhắm đến tất cả những gì liên quan đến nguyên tử : các trung tâm làm giàu uranium, các nhà khoa học, nhiều tầng chỉ huy khác nhau, các nhà máy vũ khí. Cuộc chiến tranh thứ hai nhắm vào phần còn lại của chương trình làm giàu uranium.

Nhưng nhìn chung, chương trình nguyên tử Iran đã thụt lùi nhiều năm, và như vậy là một chiến thắng cho Israel. Ngày nào Tehran bắt đầu lại, Israel sẽ chiến đấu tiếp dù có Mỹ bên cạnh hay không. Liệu khủng hoảng kinh tế ở Iran có làm dấy lên lại các cuộc biểu tình và chế độ lại đàn áp hay không ? Trong khi chờ đợi, cuộc đối đầu Iran-Israel có thể thông qua các lực lượng ủy nhiệm của Tehran dù đã yếu đi, nhất là sau khi quân đội Israel phá hủy tổng hành dinh Hezbollah và các đường hầm chiến lược ở Nam Lebanon. Từ nhiều tuần qua, Tehran không còn khiêu khích quân sự với Israel, nhưng Vệ binh Cách mạng cảnh báo sẽ coi mọi cuộc tấn công quy mô là lý do để tuyên chiến. Quân đội hai nước thù địch đều đang sẵn sàng bấm cò.

Tin giả "đo ni đóng giày" và đội ngũ lính đánh thuê trên mạng

Chiến tranh không chỉ diễn ra ngoài mặt trận. Les Echos cảnh báo về tình trạng nở rộ "lính đánh thuê trên mạng", tin giả giờ đây có thể được mua bán theo yêu cầu. Báo cáo của Liên Hiệp Quốc trình bày tại Genève cho biết lực lượng này dựa vào trí thông minh nhân tạo (AI) và công nghệ mới để chuyển hướng sang một lãnh vực đang bùng nổ. Các cuộc tấn công dưới ngưỡng chiến tranh đang trở nên tinh vi hơn, đặc biệt là vào thời điểm nhiều nước Châu Âu như Pháp, Ý, Ba Lan sắp có các cuộc bầu cử quan trọng.

Các chuyên gia nhận thấy rất nhiều công ty tư nhân đề nghị "các dịch vụ mũi nhọn" cạnh tranh được với các Nhà nước trong lãnh vực liên quan đến quân đội, an ninh, tình báo ; và ngày càng có nhiều nước tìm đến. Các công ty này chuyển từ việc tuyển mộ lính đánh thuê sang cung cấp các phần mềm giám sát, nhận diện khuôn mặt, phân tích dữ liệu, bóp méo thông tin để lũng đoạn.

Một viên chức của cơ quan chống xâm nhập kỹ thuật số mô tả cho Les Echos về "một dịch vụ can thiệp kỹ thuật số chìa khóa trao tay" từ nước ngoài với mức độ an ninh tuyệt hảo. Họ có thể tạo ra một chiến dịch thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về những điểm yếu trong tranh luận công khai ở Pháp. Nhiều cuộc khủng hoảng ở Châu Âu có bàn tay của các công ty này, nhất là vụ Ceuta ở Tây Ban Nha. Điều tra sơ khởi cho thấy hàng mấy chục ngàn người vượt qua biên giới từ Maroc giữa tháng Tám là do mạng xã hội chia sẻ rộng rãi hình ảnh, sau đó được Nga mở rộng quy mô. Tin giả giờ đây được "đo ni đóng giày".

Kịch bản "tận thế AI" và cuộc đua nghẹt thở giữa các đại gia công nghệ

Trên lãnh vực trí thông minh nhân tạo, tít chính của Les Echos nói về việc "Các đại gia công nghệ sẵn sàng kìm lại đà phát triển AI". Dario Amodei của Anthropic, Sam Altman của OpenAI và Elon Musk đều cảnh báo về an ninh mạng. Le Monde cho biết vấn đề hệ trọng đến nỗi nhà báo Victor Derbyshire của BBC đã phải sững sờ khi phỏng vấn chuyên gia trí thông minh nhân tạo Geoffrey Hinton về "Tận thế AI". Giải Nobel vật lý 2024 cho rằng 10% khả năng AI có thể tiêu diệt loài người trong một thập niên tới là "không có gì quá đáng".

Nhật báo kinh tế băn khoăn, các đại gia AI có thể cùng đồng ý rằng phải giảm rủi ro. Nhưng họ lại có lợi ích thương mại mâu thuẫn nhau, các nhà đầu tư đã được hứa hẹn tốc độ tăng trưởng khủng khiếp, và phải cạnh tranh địa chính trị với Trung Quốc. Về lý thuyết, chính phủ có quyền tạo một khung pháp lý đủ mạnh để buộc ngành phải giảm tốc hoặc tuân thủ những chuẩn an toàn nhất định. Tuy vậy không thể đạt đồng thuận trong việc quản lý trí thông minh nhân tạo, Donald Trump phản đối với lý do Trung Quốc cạnh tranh. Trước mắt, OpenAI loan báo ngưng niêm yết trên thị trường chứng khoán dù sự kiện này rất được chờ đợi.

Thụy My