Cảnh tượng đốt phá giữa đường phố của học sinh trung học biểu tình phản kháng tại thành phố Lille, miền bắc nước Pháp, ngày 01/10/2026. AP Photo/Jean-Francois Badias - Jean-Francois Badias

Có thể thấy không khí căng thẳng qua các tựa lớn trang nhất các báo : La Croix chạy tựa lớn "Bạo lực bùng phát" với ghi nhận phong trào phản kháng của học sinh trung học đã diễn ra ở hơn 900 trường ngày thứ Năm và đang lan sang các trường Đại học. Các vụ xô xát bạo lực đã xảy ra ở nhiều nơi. Nhật báo thiên tả Libération và nhật báo kinh tế Les Echos cùng ghi nhận nỗi phẫn nộ của học sinh đã dấy lên thành "làn sóng bạo lực quanh các trường trung học", ban đầu khởi phát từ khu vực ngoại ô Paris giờ đang lan ra khắp cả nước, ở nhiều nơi biến thành các vụ bạo động dữ dội. Lực lượng an ninh được cho là đã bắt giữ khoảng 2.000 người, và đã có gần 300 người bị thương. Khoảng 400 trường bị chính quyền đóng cửa hôm nay, học sinh chuyển sang học từ xa, sau các vụ bạo lực hôm thứ Năm. Các tổ chức kêu gọi tiếp tục phong tỏa và chuẩn bị một cuộc biểu tình lớn vào thứ Ba 6/10.

Làn sóng phản đối của học sinh lan rộng

Trong bài phân tích : "Trường trung học bị phong tỏa : nỗi bất mãn của giới trẻ trầm trọng hơn do bạo lực". La Croix cho biết phong trào bắt đầu từ ngày 21/9, với cuộc phong tỏa của học sinh tại trường Antoine de Saint-Exupéry ở Créteil (tỉnh Val-de-Marne, nam Paris). Hiện nay, các lý do khiến học sinh xuống đường khá đa dạng, từ tình trạng xuống cấp của cơ sở vật chất trường học, tình trạng thiếu nguồn lực nói chung, cho đến những khó khăn liên quan đến nền tảng tuyển sinh đại học. Ngoài ra, thời khóa biểu quá tải, thời gian ăn trưa, sinh hoạt tại trường cũng như quyền tự do lựa chọn trang phục cũng trở thành những vấn đề khiến học sinh phản đối.

Được thúc đẩy mạnh trên mạng xã hội, đặc biệt là TikTok và Snapchat, phong trào hiện quy tụ nhiều nhóm người phản đối khác nhau, từ các khu ngoại ô cho đến các thành phố nhỏ, vừa và lớn. Các tổ chức công đoàn cũng lên tiếng ủng hộ, thậm chí hướng dẫn "phong tỏa trường đại học hoặc trường trung học" theo "5 bước". Phong trào dường như đang vượt khỏi sự kiểm soát, tờ báo nhận định.

Chính quyền đau đầu đối phó học sinh trung học

Ở một góc độ khác, nhật báo công giáo đề cập đến thế khó của chính quyền với bài viết : "Thách thức duy trì trật tự trước phong trào học sinh trung học".

La Croix phân tích thách thức mà chính quyền Pháp đang phải đối mặt trước làn sóng phong tỏa, biểu tình của học sinh: vừa phải duy trì trật tự, vừa tránh sử dụng vũ lực quá mức có thể khiến phong trào căng thẳng hơn.

Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nuñez yêu cầu lực lượng an ninh can thiệp khi các trường bị phong tỏa hoàn toàn, nhưng nhấn mạnh việc sử dụng vũ lực phải "nghiêm ngặt và tương xứng", nhất là khi phần lớn người bị bắt là trẻ vị thành niên.

Trong bối cảnh đó, Cơ quan Thanh tra chung của Cảnh sát quốc gia, IGPN, đã mở ba cuộc điều tra về những trường hợp nghi sử dụng vũ lực không chính đáng. Tại thành phố Tours, một học sinh bị thương ở mắt và đầu, với tổn thương được cho là có thể liên quan đến đạn cao su của cảnh sát.

Việc sử dụng đạn cao su LBD và hơi cay đặc biệt nhạy cảm khi đối tượng là học sinh. Cảnh sát cho rằng đây là những phương tiện chỉ được sử dụng khi thực sự cần thiết, trong khi một bộ phận giới trẻ ngày càng thể hiện sự phản đối dữ dội trước sự trấn áp của cảnh sát.

Bài báo cho rằng đằng sau vấn đề duy trì trật tự là khoảng cách ngày càng lớn giữa cảnh sát và một bộ phận giới trẻ. Chính quyền vì thế phải tìm cách kiểm soát tình hình mà không làm trầm trọng thêm sự mất lòng tin và đối đầu với học sinh.

Vai trò của đảng cực tả Nước Pháp Bất Khuất (LFI) ?

Nhật báo Le Figaro thì nhìn sự việc dưới góc độ khác, quy trách nhiệm chính trị cho một đảng cụ thể : "Các trường trung học: đằng sau bạo lực là bóng dáng của LFI".

Tờ báo có bài mang tựa đề : "Phong tỏa các trường trung học : báo cáo của an ninh chỉ ra vai trò then chốt của LFI"

Le Figaro có được một báo cáo nội bộ của bộ phận an ninh thuộc Sở Cảnh sát Paris, ghi nhận "các hành động của học sinh ở Seine Saint-Denis : một phong trào có diện mạo chưa từng có". Cảnh sát cho rằng nguồn gốc phong trào "rõ ràng" nằm ở việc các tổ chức công đoàn sinh viên và nhóm chính trị gần cực tả đã lợi dụng học sinh. Các tổ chức được nêu tên gồm nhiều phong trào cực tả trong đó có đảng Nước Pháp Bất khuất (LFI). Thủ tướng Lecornu cũng khẳng định LFI và "các tổ chức vệ tinh" đứng sau, và ghi nhận khoảng hai mươi nghị sĩ LFI tham gia các cuộc phản kháng của học sinh trung học hôm 29/9.

Chính phủ lúng túng

Tuy nhiên trong một bài viết khác "Phong trào học sinh trung học leo thang, làm chao đảo chính quyền", Le Figaro ghi nhận, tình hình đang dần vượt khỏi tầm kiểm soát. Ba ngày sau cuộc huy động toàn quốc đầu tiên của học sinh trung học, lời kêu gọi phong tỏa ngày 1/10, mà sinh viên cũng tham gia, đã chứng kiến bạo lực tăng thêm một nấc, với nhiều vụ hỏa hoạn trước các cơ sở giáo dục, các cuộc xô xát với lực lượng an ninh, cũng như học sinh và nhân viên giáo dục bị thương. 

Trong khi đó nhật báo Libération có bài "Phong trào Học sinh trung học : Loay hoay tìm chiến lược, chính phủ nhắm vào LFI".

Tờ báo phân tích việc chính phủ Pháp đang lúng túng trước làn sóng phản kháng của học sinh. Thay vì chỉ tập trung giải quyết các yêu sách chính đáng của học sinh, chính phủ cáo buộc LFI và các lực lượng cực tả kích động phong trào và bạo lực, trong khi LFI bác bỏ. Trước sức ép, chính phủ vừa tăng cường biện pháp giữ gìn trật tự và xử lý hình sự, vừa mở đối thoại với các tổ chức học sinh. Tuy nhiên, ngay trong nội bộ chính phủ cũng có nghi ngờ rằng chiến lược tập trung công kích LFI có thể khiến tình hình căng thẳng hơn thay vì làm dịu phong trào.

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ trong vụ máy bay Flydubai

Chuyển sang một thời sự khác đang được nhiều người chú ý đặc biệt từ hai ngày qua : Vụ chuyến bay FZ 1073 của Flydubai bay từ Dubai đến Tel Aviv ngày 30/9 đã gặp sự cố hy hữu và thoát được thảm họa trong gang tấc.

Le Figaro chạy tựa bài viết "Flydubai : Sau vụ giải cứu anh hùng, động cơ của cơ phó vẫn còn là một bí ẩn". Le Monde có bài "Những thắc mắc xung quanh chuyến bay Dubai-Tel Aviv"

Hai tờ báo cùng đề cập đến sự việc đã được truyền thông khắp thế giới đưa tin : Sáng 30/9, chiếc Boeing 737 của Flydubai chở 174 người, phần lớn là công dân Israel, đang bay qua Jordan và chuẩn bị tiếp cận không phận Israel thì đột ngột xảy ra sự cố. Theo Flightradar24, máy bay lao xuống khoảng 4.600 mét trong chưa đầy 30 giây ; hành khách hoảng loạn. Tiếng la hét vang lên : phó cơ trưởng đã dùng dao đâm cơ trưởng trong buồng lái. Sau nhiều phút mất liên lạc, máy bay hạ cánh khẩn cấp an toàn lúc 8g45 tại Tabuk, Saudi Arabia.

Nguyên nhân được cho là cơ phó đâm cơ trưởng ngay trong khoang lái. Dù bị thương nặng, cơ trưởng người Ấn Độ vẫn mở được cửa buồng lái, một nhóm hành khách Israel xông vào khống chế được kẻ tấn công, rồi hai phi công có mặt trên chuyến bay tiếp quản việc hạ cánh. Hành khách sau đó về Tel Aviv bằng một chuyến bay khác.

Le Figaro đều tập trung vào khía cạnh nhiều câu hỏi còn bỏ ngỏ sau vụ việc. Về động cơ, các nhà chức trách Israel nghiêng về giả thuyết khủng bố : Thủ tướng Netanyahu nói nghi phạm, người Oman, bị tiêm nhiễm tư tưởng Hồi giáo cực đoan có ý định cướp máy bay lao đầu xuống đất tự sát. Tuy nhiên, chưa có mục đích nào được cơ quan điều tra xác nhận, và giả thuyết hành động điên loạn hoặc tự sát cũng đang được xem xét. Flydubai chỉ nói đây là một vụ xô xát không rõ nguyên nhân và đã ngừng các chuyến bay đến Israel.

Nghi phạm đang bị Saudi Arabia thẩm vấn và có thể bị chuyển sang UAE, nơi Viện Công tố đã mở điều tra. Cơ quan tình báo Israel Mossad cũng xác minh xem hắn hành động một mình hay theo chỉ đạo. Trong khi đó, đối lập Israel cáo buộc Netanyahu lợi dụng sự việc để phục vụ mục đích chính trị trước thềm bầu cử.

Ukraine xin thêm tiền viện trợ, Bruxelles không mấy hào hứng

Về thời sự quốc tế liên quan đến Ukraine, báo Le Monde có bài viết "Chiến tranh Ukraine : Yêu cầu viện trợ tài chính mới gặp khó khăn ở Bruxelles".

Ngày 29/9, các nhà tài trợ chính của Ukraine gồm EU, một số nước G7, Na Uy, Hàn Quốc cùng IMF họp tại Bruxelles để đánh giá nhu cầu tài chính của Kiev. Ukraine tiếp tục đề nghị được hỗ trợ thêm, trong bối cảnh EU mới bắt đầu giải ngân khoản vay chung 90 tỷ euro cho giai đoạn 2026-2027.

Theo Le Monde, Kiev hồi tháng 8 ước tính ngân sách năm 2026 thiếu 23 tỷ euro. Dù đã tìm cách thu hẹp khoản thiếu hụt, Ukraine dự kiến vẫn cần tới 69 tỷ euro trong năm 2027, trong đó khoảng 40 tỷ dành cho quốc phòng và 29 tỷ cho hoạt động của Nhà nước. Các cuộc không kích của Nga làm giảm nguồn thu thuế, trong khi xuất khẩu nông sản cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, các nước hậu thuẫn Ukraine đang ngày càng thận trọng và ngần ngại về khả năng tiếp tục chi tiền. Ngân sách EU đang chịu nhiều sức ép, trong khi một số nước muốn cắt giảm chi tiêu dài hạn. Năm 2027 cũng diễn ra nhiều cuộc bầu cử quan trọng tại Châu Âu, khiến vấn đề viện trợ Ukraine trở nên nhạy cảm hơn.

Một trở ngại khác là 15 tỷ euro đã được dành cho ngân sách Ukraine nhưng chưa thể giải ngân, do Kiev phải thực hiện một loạt cải cách, đặc biệt trong lĩnh vực chống tham nhũng. EU tiếp tục yêu cầu Ukraine thực hiện các cam kết này.

Để tìm nguồn tài chính mới, EU đang cân nhắc nhiều phương án: sử dụng khoảng 20 tỷ euro chưa phân bổ trong một khoản vay 150 tỷ euro cho tái vũ trang, khai thác 6,6 tỷ euro từ Quỹ Hòa bình Châu Âu, hoặc sử dụng 210 tỷ euro tài sản Nga bị phong tỏa. Tuy nhiên, phương án cuối cùng là dùng tài sản của Nga vấp phải những lo ngại pháp lý, đặc biệt từ Bỉ, nơi giữ phần lớn số tài sản này.

Vấn đề dự kiến được các bộ trưởng tài chính EU bàn vào ngày 9/10 hoặc tại Hội Đồng Châu Âu giữa tháng 10. Theo chuyên gia Fabian Zuleeg, ngay cả việc sử dụng tài sản Nga cũng chỉ là giải pháp tạm thời, bởi Ukraine sẽ còn cần nguồn tài chính rất lớn cho cả chiến tranh lẫn công cuộc tái thiết sau này.

EU và NATO bất đồng về đối phó với mối đe dọa Nga

Vẫn về vấn đề địa chính trị ở Châu Âu, Le Figaro có bài đề cập đến việc EU và NATO bất đồng về cách đối phó các cuộc tấn công hỗn hợp của Nga

Bài báo phân tích những bất đồng ngày càng rõ giữa EU và NATO về cách ứng phó với các hoạt động "chiến tranh hỗn hợp" của Nga, như phá hoại, tấn công mạng, xâm nhập drone hay các vụ việc gọi là dưới ngưỡng chiến tranh.

Chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen đề xuất một "quy trình phản ứng khẩn cấp" và một cơ chế tham vấn an ninh của EU, nhằm giúp các nước thành viên phản ứng nhanh hơn trước những cuộc tấn công không đủ mức để kích hoạt cơ chế phòng thủ tập thể của NATO. Tuy nhiên, tư lệnh tối cao lực lượng đồng minh tại Châu Âu, tướng Mỹ Alexus Grynkewich, cảnh báo EU không nên xây dựng những cơ chế trùng lặp hoặc cạnh tranh với NATO.

Theo NATO, liên minh này nên tập trung vào năng lực quân sự và răn đe, trong khi EU có thể đảm nhiệm các lĩnh vực như khả năng chống chịu, an ninh, chia sẻ tình báo và hỗ trợ ngành công nghiệp quốc phòng. Một số nước Châu Âu lại cho rằng NATO vẫn còn những khoảng trống trong việc xử lý các hoạt động lai dưới ngưỡng xung đột vũ trang.

Bài báo cũng nhấn mạnh một nghịch lý đối với EU

: dù muốn tăng cường khả năng tự chủ quốc phòng, kế hoạch tái vũ trang của EU đang chậm tiến độ. Một báo cáo của Cơ quan Quốc phòng Châu Âu cho rằng các khoản đầu tư gia tăng vẫn chưa tạo ra đủ năng lực quân sự có tính sẵn sàng, bền vững và khả năng phối hợp.

Vì vậy, vấn đề đặt ra không phải là EU hay NATO sẽ thay thế nhau, mà là phân chia vai trò và phối hợp như thế nào để đối phó hiệu quả với các hoạt động hỗn hợp của Nga, trong khi vẫn củng cố được năng lực quốc phòng Châu Âu.

Anh Vũ