Pháp : Sức mua của dân sụt giảm và "làn sương mù dày đặc" trước bầu cử tổng thống

Sức mua của dân Pháp sụt giảm mạnh. Chính giới Pháp đối mặt với viễn cảnh bất đồng sâu sắc khiến ngân sách năm tới 2027 khó được thông qua, trong bối cảnh nợ công chồng chất khiến việc lãi suất tiền vay tăng vọt. Trên đây là các chủ đề lớn trang nhất báo chí hôm nay, vào lúc chính phủ chính thức đệ trình dự thảo ngân sách tài chính.

Nâng cao "sức mua" là khẩu hiệu tranh cử của nhiều ứng cử viên tổng thống Pháp. Getty Images

Le Monde tóm lược những nét chính : Đây là năm thứ hai liên tiếp, sức mua của người Pháp sụt giảm, điều chỉ xảy ra hai lần kể từ năm 1960. Lần thứ nhất là xảy ra những năm 1983-1984, dưới thời chinh sách khắc khổ của Mitterrand, và lần thứ hai là vào năm 2010 – 2013, hệ quả của đại khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Cú sốc chưa từng có trong lịch sử gần đây 

Về tình hình hiện tại, theo Viện Pháp về Kinh tế (IFE), thu nhập của các gia đình người Pháp (hai vợ chồng, hai con) đã sụt giảm trung bình 1.200 euro kể từ năm 2024. Trong lúc lương thực tế sụt giảm, các khoản trợ cấp và thu nhập từ tài sản không đủ để bù lại các khoản thiếu hụt. Tầng lớp trung lưu ở ngoại ô và nông thôn, phụ thuộc nhiều vào ô tô trong việc đi lại, là bên chịu thiệt hại nặng nề trong bối cảnh lạm phát tăng vọt.

Theo viện INSEE, lần đầu tiên tại Pháp kể từ năm 1985, thu nhập thực tế của người Pháp sụt giảm. Tuy nhiên, Le Monde cũng nhấn mạnh tình hình là tương tự trong toàn bộ phương Tây nói chung : kể từ năm 2021, thu nhập thực tế của Ý giảm 6%, của Thụy Điển và Úc giảm 5%, Tây Ban Nha và khu vực đồng euro nói chung giảm 2%. Ngay cả Mỹ cũng giảm 1,5%.

Người Pháp buộc phải, thứ nhất chi tiêu tiết kiệm hơn, thứ hai, thay đổi thói quen tiêu thụ, đặc biệt với việc tầng lớp trung lưu chuyển mạnh sang mua hàng rẻ tại các siêu thị.

Viễn cảnh kinh tế ảm đạm sẽ kéo dài

Nhật báo kinh tế Les Echos cũng cùng nỗi lo với hàng tựa trang nhất "Sự sụt giảm đáng ngại của sức mua", nêu bật tác động của cú sốc năng lượng, khiến lạm phát tăng vọt đến 3% trong tháng 9 so với cùng kỳ năm ngoái. Les Echos nêu bật nguy cơ tình hình này sẽ kéo dài, dẫn lại dự báo của phó giám đốc Viện Pháp về Kinh tế Mathieu Plane là khả năng tăng lương trong năm 2027 rất hạn chế, do tình hình kinh tế nhìn chung không khả quan.

Kể từ hôm nay, Quốc hội Pháp bước vào giai đoạn thảo luận và bỏ phiếu ngân sách tài chính và ngân sách Quỹ an sinh xã hội cho năm tới, kéo dài đến cuối năm, trong bối cảnh chính phủ không có đa số tại Quốc Hội, và chỉ còn chưa đầy một năm nữa là bầu cử tổng thống. Tương tự như những năm trước, chính phủ Lecornu đứng trước nguy cơ rất lớn là không thông qua được ngân sách. Bên cạnh những bất đồng cao độ từ các đảng phái đối lập, tình hình càng thêm khó khăn hơn với việc giá xăng tăng vọt thúc đẩy lạm phát, và nợ công đạt mức lịch sử 3.600 tỉ euro, chưa kể đến phong trào phản kháng của giới học sinh trung học và các căng thẳng quốc tế.

"Làn sương mù dày đặc" và "cuộc tranh cử hiểm nghèo nhất"

Les Echos có bài xã luận "Báo động về nợ" cảnh báo tình hình đặc biệt nghiêm trọng với nước Pháp, khi lãi suất vay trái phiếu 10 năm - thường được coi là một chỉ số căn bản trong tín dụng – cao hơn nhiều so với nước Đức, với 1,2%, thậm chí có nguy cơ lên đến 2%.

Nhật báo kinh tế đưa ra hình ảnh ví von về tình hình nguy hiểm hiện nay như một màn sương mù dày đặc, không biết sau đó là gì, tương lai sẽ ra sao, và chỉ trích việc các các ứng cử viên tổng thống đã "không có hành động nào để xua tan mây mù, như thể họ không hề ý thức được về hiểm họa tài chính to lớn đang đè nặng lên nước Pháp". Nhật báo kinh tế khép lại với kết luận "cuộc tranh cử tổng thống lần này có thể là cuộc tranh cử hiểm nghèo nhất trong lịch sử đất nước".

Những người "tiếp quản" Macron và nguy cơ "một đất nước tan hoang"

Le Figaro cũng dành bài xã luận cho chủ đề ngân sách 2027 và hiểm họa tài chính với nước Pháp. "Sau bốn ngày thời gian như ngưng đọng" với chuyến tông du của giáo hoàng Leo XIV, "việc trở lại với thực tại thật sự là đau đớn", nhật báo thiên hữu lưu ý, cuộc tranh luận về ngân sách năm cuối cùng nhiệm kỳ tổng thống Macron hứa hẹn sẽ rất quyết liệt. "Từ cánh hữu đến cánh tả, các đảng đối lập — vốn đang dồn toàn bộ sự chú ý vào cuộc bầu cử tổng thống — liên tục vạch ra các "lằn ranh đỏ" và tìm mọi cách tránh dính líu đến bản ngân sách cuối cùng của chính quyền Macron. Cuộc tranh luận này hứa hẹn sẽ dẫn đến thế bế tắc kéo dài, làn sóng các đề xuất sửa đổi và những lời đe dọa về một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm ; tuy nhiên, chẳng có hy vọng nào cho sự thỏa hiệp về các biện pháp cần thiết để vực dậy tài chính công".

"Điều này sẽ chỉ càng tiếp thêm đà cho cỗ máy nợ nần đang leo thang chóng mặt và hiện đang vượt khỏi tầm kiểm soát". Le Figaro nhấn mạnh, đề xuất của thủ tướng Lecornu cắt giảm chi tiêu 54 tỉ euro, "cũng chỉ giúp kềm hãm mức thâm hụt ở con số 5% GDP, một mức thâm hụt thực sự ngoài vòng kiểm soát". Le Figaro cảnh báo, nếu các đối thủ của đảng Macron muốn "theo đuổi chiến lược đẩy tình hình đến mức tồi tệ nhất có thể, thì những người mong muốn kế nhiệm Emmanuel Macron sẽ phải tiếp quản một đất nước tan hoang và không còn dư địa nào để xoay xở".

Xã hội nhắm mắt trước "nạn dịch hạch"

Ngược lại với các báo Le Monde, Les Echos, nhật báo thiên tả Libération đề xuất một cách giải thích khác đối với tình hình sụt giảm sức mua của dân Pháp. Trong bài bình luận mang tựa đề "Nữ thần Tăng trưởng (Déesse croissance) đã chết, cánh tả cần phải lật đổ vị thần ấy", nhà báo Patrick Sabatier cho rằng những căn bệnh đang hoành hành nước Pháp — sức mua giảm, thất nghiệp, dịch vụ công xuống cấp, nợ công, khủng hoảng nhà ở và môi trường — chỉ là những triệu chứng của một "căn bệnh dịch hạch" vô cùng nghiêm trọng đe dọa sự tồn vong của xã hội, giống như bệnh dịch hạch tại thành phố Oran, mà văn hào Camus từng mô tả trong cuốn sách "La Peste" (Dịch hạch) cùng tên. Điều đáng nói là giới chức đã làm lơ.

Tại thành phố Oran trong tiểu thuyết của Camus, các quan chức "nhìn thấy xác chuột la liệt trên đường phố và những khối u hạch sưng tấy trên cơ thể người bệnh đang tràn ngập các phòng cấp cứu, vậy mà họ vẫn khăng khăng chối bỏ chẩn đoán thực tế. Họ quả quyết rằng dịch bệnh có thể được kiểm soát bằng các phương thức xưa cũ, họ không muốn nói cho người dân Oran biết sự thật". Theo Libération, tại nước Pháp hiện nay, "tất cả các ứng cử viên tổng thống đều cam đoan với người dân Pháp rằng họ nắm giữ phương thuốc để xoa dịu được những căn bệnh mà người dân đang phải gánh chịu : "sức mua" sụt giảm, bất bình đẳng gia tăng, thất nghiệp dai dẳng, dịch vụ công xuống cấp, khủng hoảng nhà ở, ô nhiễm tràn lan, sự tàn phá môi trường và đa dạng sinh học, cùng gánh nặng nợ nần ngày càng lớn".

"Nữ thần Tăng trưởng đã chết, cánh tả cần phải lật đổ vị thần ấy"

Libération nhấn mạnh sự phồn vinh của Pháp từng dựa trên "Nữ thần Tăng trưởng", được nuôi dưỡng suốt nhiều thế kỷ bởi ba sức mạnh chính, thứ nhất là sáng tạo công nghệ, thứ hai là khai thác năng lượng hóa thạch giá rẻ, và thứ ba là cướp bóc tài nguyên trên hành tinh với chủ nghĩa đế quốc và chế độ thuộc địa. Nhưng hai sức mạnh sau đã cạn kiệt hoặc bị lên án, và tăng trưởng nay bị hủy hoại bởi biến đổi khí hậu, sự kiệt quệ tài nguyên, sự tàn phá các hệ sinh thái, và một cuộc cách mạng công nghệ (AI, robot) với những viễn cảnh đầy bất trắc.

Các nhà chính trị hiện nay, giống như các giới chức thành Oran, từ chối nhìn nhận thực tại để đưa ra các chẩn đoán đúng, khiến các thành phần cử tri mà cuộc sống đang ngày càng trở nên khó khăn hơn và bất mãn, sẵn sàng ngả về phía các "lang băm". Thắng lợi của đảng cực hữu AfD tại một số bang nước Đức mới đây "là triệu chứng rõ ràng nhất".

Nói "sự thật" cho cử tri chắc chắn là đầy rủi ro, tuy nhiên, đây là cách duy nhất để đối phó với một đại dịch. "Mọi sự dối trá — dù chỉ là do cố tình bỏ sót thông tin — đều tạo ra lỗ hổng, mở đường cho những kẻ bịp bợm và để mặc cho dịch bệnh lây lan". Libération nhấn mạnh đã đến lúc phải nói cho người dân biết rằng "thiên đường hạnh phúc mà họ đã sống từ lúc lọt lòng", với vị nữ thần bảo hộ có tên là "tăng trưởng", đã đến hồi kết.

Nâng cao "năng lực sống tốt" thay vì nâng cao "sức mua"

Hứa hẹn hồi phục tăng trưởng là nói dối khi một kỷ nguyên "giảm tăng trưởng" (Décroissance) đã bắt đầu. Nhìn nhận thực tế này không đồng nghĩa với việc cổ vũ cho sự "suy tàn" hay quay về "thời đồ đá". Cần chủ động xây dựng một cương lĩnh hoàn toàn khác dựa trên việc nâng cao "pouvoir de vivre" (tạm dịch là "năng lực sống tốt"), vượt xa mục tiêu tăng "sức mua" (pouvoir d’achat), "đề cao các giá trị về sự chừng mực và công bằng thay vì thói quen tiêu dùng thái quá như một cơn nghiện". Cương lĩnh hành động mới lấy bảo vệ môi sinh, tiêu thụ tiết chế, kiểm soát công nghệ và hợp tác quốc tế không ngừng mở rộng, bắt đầu từ chính Châu Âu, làm trọng tâm.

Đây là "một dự án gian khó có thể ví sánh ngang với việc chinh phục không gian hay phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), một dự án biến điều không thể thành có thể". Nếu không làm như vậy, xu thế "giảm tăng trưởng vẫn sẽ áp đặt lên chúng ta thông qua hàng loạt khủng hoảng, đại dịch, nạn đói, làn sóng di cư, thiên tai và chiến tranh, những thảm họa sẽ không buông tha bất kỳ ai và cuốn phăng các nền dân chủ, vốn là nền tảng bảo đảm cho tự do, bình đẳng và bác ái".

Pháp – 10 năm phong trào MeToo : Đạo luật bảo vệ tốt hơn nạn nhân bạo lực tình dục

Dự luật lớn bảo vệ phụ nữ và trẻ em chống bạo lực tình dục và bạo lực giới là chủ đề chính của nhật báo công giáo La Croix hôm nay. Cho đến nay, theo chủ tịch ủy ban đặc biệt của Quốc Hội Pháp, phụ trách dự luật về giải quyết tình trạng bạo lực tình dục ở quy mô lớn đối với phụ nữ và trẻ em, có đến "94% các vụ án hiếp dâm bị đình chỉ mà không bị truy tố". Quốc hội chuẩn bị thông qua luật mới, hướng đến "đặt nạn nhân vào vị trí trung tâm trong các biện pháp ứng phó của hệ thống", và giải quyết mọi hình thức bạo lực, dù xảy ra tại gia đình, trường học, nơi làm việc, hay cơ sở y tế, không gian mạng.

Xã luận La Croix, mang tựa đề "Hy vọng", trước hết hoan nghênh Quốc Hội đưa ra dự luật "toàn diện" bảo vệ phụ nữ và trẻ em, dự luật được thúc đẩy mạnh mẽ sau vụ cưỡng hiếp và giết hại bé gái Lyhanna. La Croix coi đây là kết quả của nỗ lực lớn lao và bền bỉ hơn 10 năm kể từ khi phong trào #MeToo bùng phát, và hy vọng đạo luật luật lớn này "đánh dấu một bước ngoặt đối với nền dân chủ của chúng ta". La Croix xem nguồn tài chính, các nguồn lực được phân bổ để thực hiện là mấu chốt của vấn đề.

Trọng Thành