Liên Âu muốn tăng cường khả năng tự vệ, Canada trở thành đối tác then chốt

Liên Hiệp Châu Âu (EU) tìm cách xích lại gần Canada, bầu cử Quốc hội ở Nga là những chủ đề khiến báo chí Pháp tốn nhiều giấy mực hôm nay 18/09/2026.

Thủ tướng Canada Mark Carney họp báo tại Nghị Viện Châu Âu ở Strasbourg, Pháp, ngày 17/09/2026. Reuters - Yves Herman

Ba bài xã luận của Le Monde, Libération và La Croix cùng tập trung vào một diễn biến nổi bật trong tuần : Liên Âu muốn củng cố khả năng tự vệ và mở rộng liên minh với các quốc gia dân chủ trước một môi trường quốc tế ngày càng bất ổn. Điểm nhấn của sáng kiến này là đề xuất của chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen về việc thành lập một "Hội đồng An ninh Châu Âu", đồng thời kết nạp Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU.

Theo nhật báo Le Monde, trong bài phát biểu của Ursula von der Leyen tại Nghị Viện Châu Âu ở Strasbourg ngày 16/09, thông điệp nổi bật là Châu Âu phải chủ động hành động để tự vệ. Nga và Trung Quốc được xác định rõ là những đối thủ của Châu Âu, trong khi Mỹ dưới thời Donald Trump không được nêu đích danh. Tuy nhiên, việc Washington quay lưng với các đồng minh Liên Âu đang vô tình thúc đẩy các nước thành viên xích lại gần nhau hơn.

Đây không phải là một thay đổi đột ngột. Trong khoảng 5 năm qua, EU đã bắt đầu suy nghĩ lại về vấn đề an ninh và chủ quyền, từ công nghiệp, lương thực đến quốc phòng. Giờ đây, Bruxelles muốn đẩy nhanh quá trình này nhằm giảm sự phụ thuộc vào những thế lực bên ngoài và tránh để các nền dân chủ Châu Âu bị suy yếu bởi những lực lượng hậu thuẫn cho các chế độ chuyên quyền.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là khôi phục ý tưởng về một "Hội đồng An ninh Châu Âu", từng được Pháp và Đức thúc đẩy từ khoảng một thập niên trước. Cơ chế này có thể quy tụ không chỉ các nước EU mà cả Anh, Canada và Na Uy. Theo Le Monde, mục tiêu là tạo ra một cơ chế tham vấn khẩn cấp khi một quốc gia cho rằng chủ quyền lãnh thổ hoặc độc lập chính trị bị đe dọa, qua đó tạo thuận lợi cho việc đưa ra một phản ứng tập thể chung, tương tự tinh thần điều 4 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Canada và Mark Carney : Mắt xích mới của Châu Âu

Le Monde chú trọng vào cấu trúc an ninh mới mà Châu Âu đang tìm kiếm, thì tờ Libération đặc biệt nhấn mạnh vai trò của thủ tướng Canada Mark Carney. Nhật báo thiên tả coi sự hưởng ứng nhanh chóng của ông đối với đề xuất xích lại gần của Bruxelles là một tín hiệu tích cực trong bối cảnh quốc tế hiện nay.

Ngày 17/09, phát biểu trước Nghị Viện Châu Âu, thủ tướng Carney ủng hộ đề xuất của Ursula von der Leyen về một "liên minh cho tương lai" giữa Canada và EU, phản ứng tích cực với lời đề nghị mà Bruxelles đưa ra chỉ một ngày trước đó.

Điểm đáng chú ý nằm ở sự kết hợp giữa những nguồn lực của hai bên : sức mạnh của thị trường Châu Âu với nguồn năng lượng và khoáng sản quan trọng của Canada. Trong bối cảnh các nước ngày càng quan tâm tới an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và nguyên liệu chiến lược, sự hợp tác này có thể vượt ra ngoài mối quan hệ thương mại truyền thống.

Libération cũng đặt Mark Carney vào thế đối lập với Donald Trump. Tờ báo cho rằng thủ tướng Canada đang thể hiện thái độ cứng rắn khi từ chối chịu lép vế trước Washington, đồng thời đưa ra một hướng hợp tác khác với Châu Âu. Tuy nhiên, tờ báo cũng nhận xét sáng kiến này vẫn còn thiếu những nội dung cụ thể và việc biến các tuyên bố chính trị thành một cơ chế hoạt động thực tế sẽ không đơn giản.

"Các cường quốc tầm trung" có thể tạo thành một cực thứ ba

Trong khi đó, tờ La Croix phân tích tình hình trong một bối cảnh rộng hơn : sự trỗi dậy của "các cường quốc tầm trung". Nhật báo công giáo nhắc lại bài phát biểu của Mark Carney tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos cách đây 8 tháng khi ông kêu gọi các nền dân chủ thuộc nhóm này cùng nhau chống lại tình trạng hỗn loạn của thế giới.

Theo La Croix, Canada và Liên Âu đang tìm cách tăng cường hợp tác không chỉ để đối phó với chính sách thương mại hay ngoại giao của Mỹ, mà còn để giảm sức ép từ Nga và Trung Quốc. Tờ báo cho rằng quan hệ hợp tác quốc tế trong những năm gần đây ngày càng có nguy cơ biến thành công cụ để các cường quốc gây sức ép và tạo sự phụ thuộc. Vì vậy, những nền dân chủ theo mô hình kinh tế thị trường như Canada, Liên Âu, Nhật Bản, Úc hay Anh đều nhận thấy tầm quan trọng của việc tăng cường liên kết nhằm bảo vệ chủ quyền và các giá trị chung.

La Croix nhìn nhận EU có tiềm năng đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành một "con đường thứ ba" giữa các cường quốc và một trật tự quốc tế đang bị đảo lộn. Với quy mô kinh tế lớn và các nguyên tắc như Nhà nước pháp quyền, nhân quyền, thương mại tự do và đoàn kết, EU có thể trở thành một điểm tựa cho sự ổn định và hòa bình quốc tế.

Tuy nhiên, vấn đề của Châu Âu, theo La Croix, là khoảng cách giữa tiềm năng và khả năng hành động. Các nước thành viên thường gặp khó khăn trong việc đưa ra quyết định chung và theo đuổi một chính sách thống nhất. Tờ báo dẫn ví dụ về Hiệp định thương mại tự do EU – Canada (CETA) : dù một phần thỏa thuận đã có hiệu lực từ năm 2017, Pháp vẫn chưa phê chuẩn đầy đủ, qua đó cho thấy những trở ngại nội bộ có thể cản trở tham vọng tăng cường quan hệ với Canada.

Bầu cử Quốc hội Nga : Cuộc bỏ phiếu nhằm củng cố quyền lực của Putin

Từ hôm nay 18/09 đến Chủ nhật 20/09, cử tri Nga đi bỏ phiếu bầu lại 450 dân biểu tại Hạ Viện (Duma), đồng thời bầu một số thống đốc và nghị sĩ cấp khu vực, địa phương. Đây là cuộc bầu cử lập pháp đầu tiên kể từ khi Nga phát động cuộc chiến tại Ukraine vào tháng 02/2022. Tuy nhiên, theo Le Figaro và Les Echos, kết quả tại Duma gần như sẽ không mang lại bất ngờ nào : đảng Nước Nga Thống nhất của tổng thống Vladimir Putin được dự đoán tiếp tục chiếm ưu thế. Vì vậy, trọng tâm của cuộc bầu cử không nằm ở việc đảng nào sẽ giành quyền kiểm soát nghị viện, mà ở tỷ lệ cử tri đi bầu và mức độ ủng hộ mà điện Kremlin có thể tuyên bố sau cuộc bỏ phiếu.

Nhật báo thiên hữu Le Figaro mô tả đây là một chiến dịch tranh cử khá mờ nhạt : rất ít áp phích trên đường phố, chỉ có một số cuộc tranh luận trên truyền hình với lượng khán giả hạn chế, trong khi phần lớn dân chúng tỏ ra thờ ơ. Tình trạng này diễn ra trong bối cảnh người dân phải đối mặt với những khó khăn kinh tế, sự bất ổn liên quan đến chiến tranh và tâm lý lo ngại về khả năng tiếp tục động viên quân.

Theo tờ Les Echos, việc tổ chức bầu cử trong ba ngày cũng tạo điều kiện cho chính quyền tiếp tục vận động những cử tri chưa đi bỏ phiếu. Đảng Nước Nga Thống nhất hiện kiểm soát phần lớn Duma và nắm đủ số ghế để duy trì đa số. Với việc quá trình tranh cử được kiểm soát chặt, nhật báo kinh tế cho rằng Duma nhiệm kỳ mới sẽ tiếp tục ủng hộ đường lối của Putin trong những năm tới.

Tỷ lệ tham gia quan trọng hơn sự cạnh tranh giữa các đảng

Nếu kết quả cuộc bầu cử gần như đã được dự báo trước, thì tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu trở thành một trong những số liệu được Kremlin quan tâm nhất.

Le Figaro cho biết chính quyền đặt ra các mục tiêu theo từng khu vực, nhìn chung hướng tới khoảng 50% số phiếu cho Nước Nga Thống nhất và tỷ lệ tham gia khoảng 50–55%, tương đương năm 2021. Tổng thống Putin cũng trực tiếp kêu gọi người dân đi bỏ phiếu, nhấn mạnh rằng "mỗi lá phiếu đều quan trọng" và khuyến khích cử tri ủng hộ những người mà ông gọi là "những người thực sự yêu nước Nga".

Theo các nhà phân tích được Le Figaro dẫn lời, vấn đề đối với Kremlin không nhất thiết là giành một chiến thắng áp đảo bởi chính quyền vốn không đứng trước nguy cơ mất quyền kiểm soát Duma. Điều quan trọng hơn là tạo ra hình ảnh đất nước vẫn vận hành bình thường và chính quyền vẫn nhận được sự ủng hộ của xã hội, bất chấp chiến tranh và những khó khăn kinh tế.

Les Echos nhấn mạnh rằng kết quả bầu cử có thể được sử dụng như một thông điệp hướng ra bên ngoài. Theo cách diễn giải này, một tỷ lệ tham gia và kết quả thuận lợi cho Nước Nga Thống nhất sẽ cho phép Kremlin tuyên bố rằng xã hội Nga vẫn đoàn kết, ủng hộ quân đội và không bị chiến tranh cùng các trừng phạt của phương Tây làm suy yếu.

Không gian dành cho phe đối lập ngày càng thu hẹp

Hai tờ báo cũng nhấn mạnh rằng cử tri Nga ngày càng có ít lựa chọn thực chất trong cuộc bầu cử.

Le Figaro chú ý đến trường hợp Yabloko, đảng duy nhất trong số các lực lượng chính trị có tiếng nói công khai phản đối chiến tranh. Ban đầu, Yabloko được phép tham gia bầu cử, nhưng sau khi một số cuộc thăm dò cho thấy đảng này có khả năng vượt ngưỡng 5% để vào Duma, chính quyền cáo buộc đảng nhận "tài trợ nước ngoài" và loại khỏi cuộc bầu cử. Một trong những lãnh đạo của đảng, Lev Schlosberg, sau đó bị kết án 11 năm tù với các cáo buộc liên quan đến việc "làm mất uy tín quân đội" và "phát tán thông tin sai lệch".

Như vậy, ngoài Nước Nga Thống nhất, cử tri chủ yếu chỉ còn lựa chọn giữa các đảng được Le Figaro gọi là "phe đối lập trong hệ thống", tức là những lực lượng vẫn hoạt động trong khuôn khổ được chính quyền chấp nhận. Đảng cộng sản vẫn có khả năng chỉ trích chính quyền, nhưng không được xem là mối đe dọa lớn đối với Kremlin. Đáng chú ý hơn là đảng Những Con người Mới (Novye Lioudi), một lực lượng có khuynh hướng tự do và từng phản đối một số hạn chế về Internet, có thể hưởng lợi từ việc Yabloko bị loại, nhưng lãnh đạo của họ vẫn nhấn mạnh nhu cầu "thỏa hiệp" với chính quyền.

Les Echos cũng ghi nhận nhiều ứng viên đối lập đã bị loại, trong khi không có quan sát viên quốc tế được mời theo dõi cuộc bỏ phiếu. Tổ chức An ninh và Hợp tác Châu Âu (OSCE) trước đó đã chỉ trích xu hướng siết chặt kiểm soát kể từ cuộc bầu cử năm 2021.

Những vùng lãnh thổ Ukraine do Nga kiểm soát cũng tham gia bỏ phiếu

Một điểm đặc biệt của cuộc bầu cử lần này là cử tri tại bán đảo Crimea và các khu vực Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia và Kherson do Nga kiểm soát cũng tổ chức bỏ phiếu. Le Figaro lưu ý đây là lần đầu tiên các vùng lãnh thổ Ukraine bị Nga tuyên bố sáp nhập tham gia một cuộc bầu cử Quốc hội Nga.

Theo Les Echos, các điểm bỏ phiếu tại những khu vực này sẽ thu hút sự chú ý, nhưng hoạt động bỏ phiếu diễn ra với sự hiện diện của lực lượng quân sự. Điều này càng khiến các kết quả tại đây khó có thể được đánh giá độc lập.

Phan Minh