Được ân xá hoặc khoan hồng : Lợi ích của việc ủng hộ Donald Trump

Đâu là những tội danh thường được tổng thống Mỹ "ưu ái" cho ân xá ? Những gương mặt thân cận với nguyên thủ Ukraine đang bị cơ quan chống tham nhũng "sờ gáy" ra sao ? Bao giờ Pháp mới thoát khỏi những nguy hiểm rình rập từ khủng bố thánh chiến ? Vì sao tình trạng giết vợ lại phổ biến ở Châu Phi ? Trên đây là những câu hỏi được các báo Pháp số ra hôm nay, 12/11/2025, quan tâm. 

Tổng thống Donald Trump phát biểu trong lễ kỷ niệm Ngày Cựu Chiến binh tại Nghĩa trang Quốc gia Arlington, Mỹ ngày 11/11/2025. AP - Evan Vucci

Tờ Le Figaro hôm nay chạy tựa bài viết về việc "Tổng thống Trump tăng cường ân xá cho bạn hữu chính trị". Từ khi trở lại nắm quyền, tức là chưa đầy một năm, Donald Trump đã ban hành gần hai ngàn lệnh ân xá tổng thống. Đương nhiên, trước Trump, tất cả các tổng thống Mỹ đều đã từng sử dụng quyền ân xá, phần lớn vào cuối nhiệm kỳ để tránh gây tranh cãi. Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, Joe Biden đang nắm kỷ lục với 4.245 quyết định khoan hồng, so với 238 của Donald Trump trong nhiệm kỳ đầu. Joe Biden đã ân xá cho con trai mình, Hunter, và Bill Clinton từng ân xá cho Marc Rich, một nhà tài chính có vợ là nhà tài trợ lớn cho đảng Dân Chủ, người đã đóng góp vào chiến dịch của Hillary Clinton.

Tuy nhiên, Donald Trump lại biến việc ân xá thành một thông lệ. Trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, ngoài 1.500 kẻ bạo loạn tại Điện Capitol và hàng chục đồng minh dính líu đến việc thao túng cuộc bầu cử 2020, ông còn ân xá hoặc giảm án cho 79 người Mỹ chỉ trong vòng 11 tháng.

Đâu là những tội danh thường được tổng thống Mỹ "ưu ái" cho ân xá ?

Những đối tượng dễ thấy nhất là những chính trị gia ủng hộ ông Trump và đảng Cộng Hòa nhiệt thành. Trong số đó những người được hưởng ân xá có các luật sư bị buộc tội dàn xếp đủ loại mưu đồ nhằm giữ ông Trump lại Nhà Trắng hồi năm 2021 cùng với hàng tá đảng viên Cộng Hòa tại các bang then chốt, những người đã tự xưng là đại cử tri để thay đổi kết quả bầu cử. Phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố : "Những người Mỹ vĩ đại này đã bị đàn áp và phải sống trong địa ngục dưới chính quyền Biden chỉ vì dám đặt nghi vấn về một cuộc bầu cử". Qua đây cũng có thể thấy đương kim tổng thống Mỹ bị ám ảnh ra sao về thất bại bầu cử hồi năm 2020. 

Nhóm đối tượng thứ hai là những chính khách bị cáo buộc tham nhũng, như khi ông ân xá cho Scott Jenkins, cựu cảnh sát trưởng bang Virginia, bị kết án 10 năm tù vì nhận hối lộ, Rod Blagojevich, cựu thống đốc Đảng Dân chủ bang Illinois, bị bỏ tù vì cố gắng bán một ghế trong Thượng viện, và một nữ thành viên hội đồng thành phố Las Vegas đã biển thủ tiền quyên góp dành cho đài tưởng niệm hai cảnh sát bị sát hại.

Cuối cùng, vị tỷ phú cũng rất khoan dung với các nhà tài trợ của mình. Ví dụ, tổng thống đã ân xá cho con trai của một nữ mạnh thường quân, bị kết án trốn thuế chỉ vài tuần sau khi mẹ anh ta quyên góp 1 triệu đô la trong một buổi dạ tiệc gây quỹ tại Mar-a-Lago. Còn về Changpeng Zhao, cựu giám đốc Binance, bị kết án vì rửa tiền, đạt được thỏa thuận với công ty tiền điện tử của gia đình Trump.

Những người được ân xá không phải lúc nào cũng trở thành công dân gương mẫu

Jonathan Braun, người bị bỏ tù vì buôn bán ma túy và các hành vi phạm tội khác, đã được giảm án vào cuối nhiệm kỳ đầu tiên của Donald Trump, nhờ các mối quan hệ với con rể của tổng thống. Kể từ đó, ông bị cáo buộc đã tấn công một đứa trẻ 3 tuổi, quấy rối tình dục một bảo mẫu, đe dọa một thành viên trong giáo đường Do Thái của mình, và vừa bị kết án 27 tháng tù giam.

Ít nhất mười người trong số những người tham gia vụ tấn công vào Điện Capitol ngày 06/01/2021 đã bị bắt lại vì hành vi tấn công tình dục trẻ vị thành niên, âm mưu ám sát các đặc vụ FBI, và những tội danh khác. Dù sao thì, sự gia tăng hàng loạt các lệnh ân xá này cũng đang truyền cảm hứng cho những tội phạm khác, tờ La Croix kết luận.

Câu lạc bộ những người bạn tham nhũng của Zelensky 

Chuyển sang thời sự Châu Âu, Libération hôm nay có bài viết về những bê bối tham nhũng của bạn bè tổng thống Ukraine Volodimir Zelensky. Trong bài "Ukraine : Cơ quan chống tham nhũng tập trung vào những người thân cận với tổng thống", tờ báo nhận định kể từ khi ông Zelensky bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống, ông đã để cho những người bạn thân lộng hành đến mức một ngày nào đó, có lẽ ông sẽ phải hối hận. Với giọng mỉa mai, Daria Kaleniuk, giám đốc điều hành Trung tâm Hành động Chống tham nhũng, bình luận : "Hãy xem hết mùa đầu tiên của series NABU, ngay cả khi bạn không có điện. Nó kể lại cách mà các nhà quản lý của Zelensky đã ‘chuẩn bị’ cơ sở hạ tầng trọng yếu cho các đợt oanh tạc mới của Nga".

Ngay sáng thứ Hai, một "quả bom chính trị" đã được đặt lên bàn của tổng thống Ukraine khi Cục Chống tham nhũng quốc gia (NABU) thông báo rằng họ đã tiến hành hàng chục cuộc khám xét trong khuôn khổ một chiến dịch mang tên "Midas", nhằm phơi bày các hoạt động nhận hối lộ tại bộ Năng Lượng và Cơ quan năng lượng hạt nhân quốc gia Energoatom. Những cá nhân liên quan được cho là đã yêu cầu các nhà thầu phụ của Energoatom khoản hối lộ từ 10 đến 15% để tránh việc bị đình trệ thanh toán cho các dịch vụ hoặc hàng hóa hoặc để được giữ nguyên tư cách nhà cung cấp.

Những người này hầu như đều là các đồng minh thân cận của tổng thống. Trong số đó có bộ trưởng Tư pháp German Galushchenko, người từng giữ chức bộ trưởng Năng lượng. Galushchenko và Zelensky thân đến mức cả hai từng sống trong cùng một khu căn hộ cao cấp ở trung tâm Kiev. 

Nhưng đặc biệt đáng chú ý là Timur Mindich, một doanh nhân 46 tuổi, bạn thân và cộng sự lâu năm của Volodymyr Zelensky. Chính Zelensky đã giao phần cổ phần của mình trong công ty sản xuất phim Kvartal 95 cho Mindich khi ông trở thành tổng thống. Có vẻ như Timur Mindich đã được báo trước rằng nhà của ông sẽ bị khám xét và ông có thể bị bắt, thế nên vài giờ trước đó ông đã kịp trốn khỏi đất nước để tránh bị truy tố.

Pháp : Bao giờ mới hết khủng bố thánh chiến ? 

Nhân dịp nước Pháp tưởng niệm tròn 10 năm các vụ tấn công khủng bố kinh hoàng ngày 13/11/2015, tờ Le Figaro chạy tựa bài viết "Khủng bố Hồi giáo cực đoan, suốt 10 năm nay, cứ sáu tháng lại có một vụ". 

Một thập niên sau loạt vụ tấn công, mối đe dọa dường như đã không còn rõ ràng như trước. Theo các chuyên gia, hai tổ chức khủng bố al-Qaeda và Daesh, những kẻ đã tấn công nước Pháp năm 2015, ngày nay không còn sở hữu cùng năng lực tác chiến như trước. Một mặt là nhờ các chiến dịch quân sự chống lại chúng tại các khu vực thánh chiến đã góp phần làm suy yếu năng lực này, mặt khác là vì các công cụ và phương pháp làm việc của lực lượng chống khủng bố đã được điều chỉnh, thích nghi.

Hiện nay, sau các chiến dịch ở quy mô địa phương (Pakistan, Afghanistan) và quốc tế, mối đe dọa tấn công từ Nhà nước Hồi giáo ở Khorasan (EIK) đã yếu hơn so với trước đây. Tuy nhiên, nhóm này vẫn đang và sẽ còn tiếp tục tìm cách thao túng các cá nhân, bằng cách khai thác hai hiện tượng. Thứ nhất là sự gia tăng dòng người di cư từ Afghanistan, bắt đầu từ năm 2015 và tăng mạnh hơn nữa sau khi Taliban lên nắm quyền vào năm 2021. Thứ hai là cuộc chiến ở Ukraine đã dẫn đến việc các hồ sơ thánh chiến tái định cư tại Tây Âu, đặc biệt là cựu chiến binh Nhà nước Hồi giáo có nguồn gốc Trung Á (chủ yếu là người Tajik) hoặc vùng Kavkaz, những người trước đó đã từng hoạt động tại khu vực này.

Do vậy tờ Le Figaro kết luận : Các vụ tấn công khủng bố thánh chiến còn lâu mới chấm dứt. Theo nguồn tin cảnh sát, gần năm mươi vụ tấn công đã được thực hiện, trong đó có 19 vụ tấn công gây chết người, gần như cứ sáu tháng lại có một vụ. Các cuộc tấn công này đương nhiên không chỉ giới hạn ở nước Pháp, mà còn ở nhiều nước Tây Âu như Đức, Vương quốc Anh, Bỉ.

Dù đa số các cuộc tấn công liên quan đến động cơ thánh chiến, nhưng cũng không thể không kể tới mối lo ngại khác, với vụ tấn công cực hữu đầu tiên được thực hiện trong nước và những vụ tấn công từ phe cực tả, thông qua các phong trào vô chính phủ – tự trị và những hành vi phá hoại truyền thống các phương tiện giao thông, viễn thông, năng lượng, v.v.  

Senegal : Khi tội giết vợ được bình thường hóa 

Về xã hội, La Croix hôm nay có bài viết về "Sự im lặng kinh hoàng trước các vụ giết phụ nữ tại Senegal". Hơn 20.000 phụ nữ bị người thân giết mỗi năm, một con số đáng kinh ngạc. Theo Liên Hiệp Quốc, Châu Phi là nơi có tỷ lệ phụ nữ và trẻ em gái bị sát hại bởi bạn tình hoặc người thân cao nhất thế giới. Ở Senegal, không có nghiên cứu hay thống kê chính thức nào để đo lường mức độ nghiêm trọng của hiện tượng này, vốn vẫn là điều cấm kỵ. Trên những tờ báo địa phương, không khó để tìm thấy những vụ bóp cổ vợ đến chết vì nghi vợ "đang nói chuyện điện thoại với một người đàn ông", bắn chết vợ sau một cuộc cãi vã hay chém vợ bằng rìu chỉ vì "không chuẩn bị bữa tối", v.v. Hầu như tháng nào báo chí cũng đăng ảnh một nạn nhân mới bị chồng hoặc chồng cũ giết hại và thường chỉ được xếp ở mục "tin lặt vặt".

Những tội ác này sở dĩ có cơ hội phát triển như vậy là nhờ nhiều yếu tố. Thứ nhất phải kể tới sự im lặng của chính quyền và những thiếu sót trong luật pháp. Tại quốc gia mà phá thai bị cấm tuyệt đối và có thể bị truy tố ngay cả trong trường hợp người phụ nữ bị hiếp dâm, các nhà nữ quyền lo ngại quyền của phụ nữ sẽ tiếp tục bị thụt lùi kể từ khi bộ Phụ nữ và Giới bị giải thể, thay thế bằng bộ Gia đình sau khi tổng thống Bassirou Diomaye Faye — một người Hồi giáo sùng đạo và đa thê — đắc cử năm 2024.

Bộ luật Gia đình của Senegal quy định khái niệm "phụ quyền" và chỉ định người chồng là "chủ gia đình", tước đi gần như toàn bộ quyền hạn của người mẹ. Do vậy, nhà tâm lý học Aminata Libain Mbengue nhận định rằng nhờ vào những thể chế đó mà người đàn ông được đặt lên bệ thờ và cho rằng mình có quyền trừng phạt vợ.

Thứ hai là sự bình thường hóa của xã hội trước những tội ác với phụ nữ. Nhà xã hội học Fatma Lamesse nhận định : "Người ta vẫn nói đó là ‘bi kịch gia đình’ hay ‘tội ác vì ghen tuông’, những cách nói đó làm phi chính trị hóa và xóa nhòa bản chất thật sự. Nếu chúng ta không gọi đó là fémicide (giết phụ nữ vì giới tính), thì chúng ta không thể đếm và nhận diện được nó". Phụ nữ ở Senegal cũng thường được dạy rằng việc người đàn ông kiểm soát và có tính chiếm hữu cao là biểu hiện của tình yêu sâu nặng. 

Và cuối cùng là văn hóa im lặng đã ăn sâu trong tâm trí của người Senegal. Khái niệm ‘soutoura’, trong tiếng Wolof có nghĩa là phẩm giá, buộc mọi người phải giữ kín chuyện vợ chồng để bảo toàn danh dự gia đình và tránh tai tiếng. "Đó là một chuẩn mực xã hội, người ta nói rằng những gì xảy ra trong phòng vợ chồng phải ở lại trong đó", Fatma Lamesse giải thích. Có quan niệm rằng hôn nhân càng khó khăn thì con cái càng thành đạt. Người ta bảo phụ nữ phải chịu đựng mọi thứ, bắt đầu từ những cái tát, rồi leo thang dần cho đến bi kịch, có như vậy thì con cái sau này mới thành công. 

Minh Phương