Cặp Trump-Putin : Mối đe dọa cho tương lai Ukraine

Les Echos ngày 25/08/2025 chú tâm đến mối quan hệ giữa Donald Trump và Vladimir Putin. Theo nhà bình luận Dominique Moïsi, cặp này là mối đe dọa lớn nhất cho tương lai Ukraine.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc họp báo sau thượng đỉnh song phương ở Anchorage, Alaska, Hoa Kỳ ngày 15/08/2025. Reuters - Jeenah Moon

Cặp Trump-Putin : Mối đe dọa cho tương lai Ukraine

Les Echos chú tâm đến mối quan hệ giữa Donald Trump và Vladimir Putin, gọi đó là "Một cặp infernal" (tạm dịch "Một cặp thô bạo"). Theo nhà bình luận Dominique Moïsi, cặp này là mối đe dọa lớn nhất cho tương lai Ukraine. Những bảo đảm an ninh được hứa hẹn cho Ukraine liệu có giá trị gì, trước "cặp hung tợn" Trump-Putin ? Hai con người dường như chỉ tin vào luật của kẻ mạnh nhất, thô bạo nhất. Với định nghĩa này, họ không thể có bạn, trừ phi làm bạn với nhau chăng ? Trump khoe rằng Putin đã điều chỉnh lại chính sách về Ukraine chỉ để làm ông vui lòng. Tổng thống Mỹ thứ 47 không chỉ thơ ngây cực kỳ, mà còn hoàn toàn xa lạ với khái niệm các giá trị chung, đến nỗi ưu tiên cho lợi ích cá nhân và phe nhóm thay vì lợi ích đất nước.

Điều trớ trêu đầy bi kịch của lịch sử là nhân vật độc nhất vô nhị này đang nắm vận mệnh của Ukraine trong tay, và xa hơn nữa là sự ổn định, thăng bằng của thế giới. Tác giả nhắc nhở, sự gặp gỡ giữa cá tính và hoàn cảnh đặc biệt đã làm nên lịch sử. Chẳng hạn Bonaparte không thể trở thành Napoléon nếu không có Cách mạng Pháp, Winston Churchill sẽ là một chính trị gia thất bại và lập dị nếu không có Hitler. Yếu tố khiến Donald Trump đặc biệt nguy hiểm, là bên cạnh ông trên trường quốc tế có sự hiện diện của một nhân vật đầy thủ đoạn với tham vọng điên cuồng : tái lập đế quốc Nga.

Chính sự hội ngộ giữa hai con người, hai cá tính này khiến người ta lo sợ điều tệ hại nhất. Hai vị vua chuyên quyền phỉnh nịnh nhau bằng quà cáp. Trong mối quan hệ Trump-Putin, điều đáng ngại không phải là sự tái xuất hiện một quá khứ ngỡ đã trôi qua, mà là điềm báo trước về một tương lai "hậu dân chủ". Vào lúc mà vũ lực chừng như không còn bị đối trọng là đạo đức và sự cảm thông kềm lại, đối với những quốc gia trước đây còn là đồng minh, chẳng còn gì là thiêng liêng. Cá tính và tương tác giữa các nhà lãnh đạo sẽ mang tính quyết định, và rất đáng lo cho Kiev trước cặp Trump-Putin.

Kiev tập trung tấn công cơ sở hạ tầng dầu khí Nga

Trên thực địa, các báo đều nhận xét cơ sở hạ tầng năng lượng Nga là mục tiêu chính của quân đội Ukraine với các vụ tấn công bằng drone gần đây. Hôm Chủ nhật 24/08 Kiev mừng ngày độc lập, và cũng là ngày nhà máy điện nguyên tử ở phía tây Kursk của Nga bị drone Ukraine đến thăm, làm hư hại một máy biến điện – theo phía Nga. CNN nhấn mạnh, Kiev tập trung đánh vào các nhà máy lọc dầu, trạm xăng, kho nhiên liệu để chặn lại cỗ máy chiến tranh Nga, đồng thời gây rối loạn cuộc sống hàng ngày của người Nga. Giá xăng tiếp tục tăng dù đã cấm xuất khẩu.

Courrier International dịch bài viết của trang TVP World ở Ba Lan, cho biết Ukraine nhiều lần tấn công vao cơ sở hạ tầng liên quan đến ống dẫn dầu Droujba của Nga, khiến việc giao dầu lửa cho Hungary và Slovakia tạm thời gián đoạn. Đây là hai nước "cánh hẩu" với Kremlin. Đối với Ukraine, đang chịu sức ép nơi tiền tuyến, đánh vào kỹ nghệ năng lượng Nga còn nhằm bẻ lại lý lẽ của Kremlin, theo đó Nga nhất định thắng.

Hoa Kỳ phải trả giá cho 30 năm mù quáng trước Nga

Nhìn rộng hơn về quan hệ Mỹ-Nga, trên trang Diễn đàn của Libération, nhà chính trị học Maxime Forest thuộc trường đại học Sciences Po Paris nhận định, "Hoa Kỳ phải trả giá cho 30 năm mù quáng trước Nga".  Sau khi Liên Xô sụp đổ, bỗng dưng mất đi kẻ thù chiến lược, Mỹ trở thành siêu cường đơn cực. Thay vì dấn tới, Washington lại cảm thấy chóng mặt. Tin rằng đã là hồi kết của lịch sử, Mỹ tỏ ra hào hiệp, tạo điều kiện cho việc chuyển giao tài sản từ các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ cho Moskva, bảo đảm an ninh một cách chung chung cho Ukraine đã bị phi hạt nhân hóa.

Quay sang dành ưu tiên cho vùng Vịnh, Washington thận trọng không muốn mở rộng NATO cho các nước thuộc vùng ảnh hưởng của đế quốc Liên Xô quá cố. Bất chấp việc Vladimir Putin lên nắm quyền và cuộc chiến Chechnya lần thứ hai năm 1999, chính sách Hoa Kỳ đối với Nga vẫn không thay đổi.

Bài diễn văn cứng rắn của Vladimir Putin tại Hội nghị an ninh Munich năm 2007 đã cho thấy quan điểm xét lại của ông ta. Nhưng hơn cả kỳ vọng của Kremlin, trong hội nghị Bucarest năm 2008, Mỹ đã chọn lựa việc để cho Ukraine và Gruzia phải đứng ngoài NATO. Cùng năm đó, Gruzia bị Nga kéo quân sang xâm lăng. Obama mới lên làm tổng thống, chọn "Reset" (lập lại mối quan hệ) với Kremlin. Chính sách này được theo đuổi đến 2013, nhằm cố gắng tái lập hợp tác về giải trừ quân bị, chinh phục không gian và thương mại ; bị Moskva coi là Hoa Kỳ đã từ bỏ lợi thế chiến lược.

Washington càng nhân nhượng, Moskva càng lấn tới

Lời đáp của Nga là chiếm Donbass và Crimea năm 2014, đè bẹp phong trào kháng chiến Syria năm 2015, gia tăng các hoạt động phá hoại phương Tây từ 2016, bắt đầu là cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, và chuẩn bị cho cuộc xâm lăng đại quy mô Ukraine. Dưới thời tổng thống Biden, Mỹ phản ứng "too little, too late" (quá ít, quá trễ), không cho phép quốc gia bị tấn công đánh trả kẻ xâm lược. Viện trợ Mỹ dần được Châu Âu thay thế, và các yêu sách quá đáng của Kremlin được Nhà Trắng lặp lại.

Theo tác giả Maxime Forest, cuộc gặp ở Alaska mới đây là chiến thắng của tội phạm quốc tế Vladimir Putin và của sự đổi trắng thay đen, nạn nhân bị tố ngược. Còn thất bại của Washington là từ sự bất tài của tổng thống Mỹ, hệ quả của phong trào MAGA, chính sách tân phát xít của Putin. Bên cạnh đó là ba thập niên sai lạc, ngỡ rằng chia sẻ vùng ảnh hưởng sẽ khiến Kremlin bớt háu đói. Chính những chia rẽ nội bộ, sự thiếu vắng chiến lược và bất lực trong việc đoán được mưu đồ của đối thủ, đã khiến đại cường số một thế giới trở nên mong manh trước một quốc gia chỉ có lợi thế là dầu khí và sự cả tin của đối tác.

Chính sách thuế quan của Trump giúp Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng  

Xã luận của Le Monde nhận định "Các nước phương Nam : Trump làm lợi cho Trung Quốc". Chính sách thuế quan bát nháo của tổng thống Mỹ đã khiến các nước phương Nam xích gần lại với Bắc Kinh và có thể cả với Moskva. Gần năm tháng sau tuyên bố "Ngày giải phóng" hôm 02/04, chừng như chiến dịch này đã gây phản tác dụng về chính trị đối với Washington. Bị áp thuế cao một cách bất hợp lý, các nước như Ấn Độ và Brazil quay sang phía Bắc Kinh, vốn là đối tác trong nhóm BRICS.

Hôm 19/08, Vương Nghị đã được thủ tướng Ấn Narendra Modi tiếp đón ở New Delhi, và cuối tháng 8 ông Modi sẽ gặp Tập Cận Bình tại Bắc Kinh nhân hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải. Ngoại trưởng Trung Quốc hoan nghênh "cơ hội quan trọng để cải thiện và tăng cường quan hệ" giữa hai nước lớn Châu Á mà xung đột biên giới đã ngưng lại. Đại sứ Trung Quốc Từ Phi Hồng (Xu Feihong) còn đi xa hơn, tuyên bố "kiên quyết phản đối" thuế quan mà Washington áp đặt lên Ấn Độ, khẳng định Bắc Kinh ủng hộ việc "bảo vệ hệ thống đa phương".

Tình hình càng khó chấp nhận đối với New Delhi vì ông Trump đã gia hạn thêm 90 ngày cho Bắc Kinh dù Trung Quốc nhập dầu lửa của Nga còn nhiều hơn Ấn Độ. Ông Modi bèn gởi ngoại trưởng Subrahmanyam Jaishankar sang Moskva gặp Vladimir Putin, cho thấy ông muốn bắt cá nhiều tay khi quan hệ với ông Trump xấu hẳn đi. Trải thảm đỏ cho Putin ở Alaska, trừng phạt Ấn Độ nhưng khoan dung với Trung Quốc : Cung cách của tổng thống Trump khiến các nước phương Nam hoang mang.

Buộc Ấn Độ phải chịu thuế 50% vì mua dầu của Nga, Brazil cũng phải chịu mức thuế tương tự để gây áp lực lên tư pháp về vụ xử cựu tổng thống cực hữu Jair Bolsonaro. Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva trả đũa bằng cách tỏ tình tương trợ với Modi và Putin, đoàn kết với ông Tập qua cuộc điện đàm dài cả tiếng đồng hồ. Sau đó Bắc Kinh khoe khoang quan hệ Trung Quốc-Brazil "đang ở đỉnh điểm", là mẫu mực cho các nước phương Nam, Tập Cận Bình kêu gọi "đoàn kết chống chủ nghĩa đơn phương và bảo hộ". Le Monde kết luận, ông Donald Trump muốn hạn chế ảnh hưởng quốc tế của Trung Quốc, nhưng thực ra đang tạo điều kiện cho Bắc Kinh, với chính sách đối ngoại sai lạc của mình.

Đất hiếm : Trung Quốc bắt chẹt quá đáng, Châu Âu tìm cách thoát lệ thuộc

Trên lãnh vực kinh tế, Le Figaro giải thích "Châu Âu tìm cách giải thoát khỏi sự thống trị về đất hiếm của Trung Quốc như thế nào". Bắc Kinh đang giữ ngôi vị thống soái và quyết duy trì thế độc quyền bằng mọi cách. Theo Financial Times, các khách hàng nước ngoài bị cảnh báo không được dự trữ, nếu không sẽ bị cắt nguồn cung loại nguyên liệu tối cần thiết để sản xuất nam châm dành cho xe hơi, điện gió hay hỏa tiễn. Các hợp đồng xuất khẩu đều bị chính quyền Bắc Kinh duyệt xét xem có vượt quá nhu cầu hay không. Trong khi dự trữ chính là một trong những giải pháp của Châu Âu trong trường hợp Mỹ-Trung căng thẳng.

Hiện Trung Quốc khai thác 60% đất hiếm trên thế giới và nhất là chiết xuất đến 90% lượng tiêu thụ trên toàn cầu. Khi Donald Trump đe dọa áp thuế, Trung Quốc bắt bí bằng đất hiếm khiến chính quyền Mỹ phải hưu chiến 90 ngày và gia hạn tiếp để thương lượng. Tác động lên kỹ nghệ phương Tây nhất là xe hơi rất đáng kể. Tại Nhật Bản, hãng Suzuki loan báo "ngưng sản xuất một số mẫu xe vì thiếu linh kiện", ở Hoa Kỳ, hãng Ford ngưng xuất xưởng kiểu xe Explorer trong một tuần. Và còn những hệ quả khác, nhưng các công ty liên quan không muốn thông tin về chủ đề quá nhạy cảm này.

Trước mắt vẫn khó xoay sở, nhưng những năm qua Liên hiệp Châu Âu đã nghiên cứu các giải pháp để chủ động hơn về đất hiếm. Vào tháng 3, Ủy ban Châu Âu đã công bố danh sách 47 dự án chiến lược, được tài trợ 22,5 tỉ euro và giản lược thủ tục. Hầu hết là về các kim loại thiết yếu như lithium, mangane, nickel, riêng đất hiếm có 5 dự án. Trong đó chỉ một dự án khai thác mỏ trực tiếp ở Kiruna, Thụy Điển, số còn lại là các nhà máy tinh chế - lãnh vực mà Trung Quốc hoàn toàn thống trị - và tái chế.

"Trận đấu danh dự" của thủ tướng Bayrou

Thủ tướng Pháp François Bayrou chiếm trang nhất của nhiều tờ báo hôm nay. Le Figaro chạy tít "Bayrou dùng toàn lực để tránh sụp đổ", tương tự với Les Echos : "François Bayrou trên mọi mặt trận". Libération nói về "Cánh tả trước Bayrou : Thách thức của ngày 10/09", là ngày kêu gọi ngừng mọi hoạt động. La Croix cho biết, ban đầu là một phong trào phi chính trị được khởi xướng trên mạng xã hội để chống lại kế hoạch tiết kiệm 44 tỉ euro của chính phủ Bayrou. Dần dần có những cuộc họp mặt được tổ chức, rồi đảng cực tả Nước Pháp Bất Khuất (LFI) kêu gọi mở rộng trên mọi lãnh vực.

Les Echos chơi chữ "Bayrou d’honneur", ý nói "Baroud d’honneur" (trận chiến danh dự) : Thủ tướng Pháp quyết định làm bão hòa truyền thông trong tuần này, hầu như ngày nào cũng xuất hiện nhằm cứu vãn tình hình. Hôm nay ông tổ chức họp báo, ngày mai phát biểu tại nghiệp đoàn CFDT, thứ Năm tiếp xúc với giới chủ Pháp… Ông sắp phải leo lên đỉnh núi Everest với tâm thế "được ăn cả ngả về không".

Thụy My