Munich 2026 : Giữa những tràng pháo tay, chiến tranh vẫn gõ cửa

Trong khi Hoa Kỳ tìm cách hàn gắn với Châu Âu, Ukraine tiếp tục gánh chịu chiến tranh, người Châu Phi bị đẩy ra tuyến lửa, cái bóng Moskva phủ lên hồ sơ Epstein, Lê Trí Anh trả giá cho tự do ở Hồng Kông. Một trật tự thế giới rạn nứt đang buộc mỗi bên phải chọn im lặng hay hành động.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich (MSC), Đức, ngày 14/02/2026. Reuters - Liesa Johannssen

Rubio "giảng hòa", Zelensky đòi hành động

Le Figaro ngày 16/02/2026 nhận xét,  Làm thế nào cứu vãn mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương ?  Câu hỏi được đặt ra từ "trận bão" do phó tổng thống J. D. Vance mang lại năm ngoái, đã bị đưa xuống hàng thứ hai. Hội nghị an ninh (MSC) 2026 đã chọn chữ "hủy diệt" để mô tả sự sụp đổ trật tự thế giới dưới những cú đòn của Putin và Trump. Và một con voi xanh giương cao chiếc vòi kháng cự xuất hiện trên màn hình lớn trước mỗi phát biểu. Đó là Ukraine.

Tổng thống Volodymyr Zelensky được giới tinh hoa quốc phòng và ngoại giao thế giới nồng nhiệt vỗ tay dài, các nhà lãnh đạo Châu Âu tuyên bố ủng hộ, giải thưởng của hội nghị được trao cho dân tộc Ukraine anh dũng. Nhưng còn lại cần phải cụ thể hóa. Chiến tranh bị làm mờ đi phần nào khiến khuôn mặt Zelensky mang vẻ trầm trọng, ánh mắt mệt mỏi, và nhất là thiếu vắng nụ cười đã làm nên dấu ấn và sự thu hút nơi con người này.

Trước những tràng vỗ tay không dứt, thậm chí còn cảm thấy chút cay đắng trong cái nhìn của ông hướng về những người Châu Âu không tiếc lời ca ngợi nhưng kìm lại sức mạnh quân sự : "Các vị có sẵn sàng thách thức Nga và bảo vệ đất nước như Ukraine phải đối phó với Nga ? Có sẵn sàng chặn lại con ác quỷ trước khi nó hủy diệt tất cả ?".

Ông dự các cuộc tranh luận và tự hỏi ai trong tập thể quyền lực này sẽ giúp nhiều hơn cho đất nước ông, đang khốn đốn trước đại bác Nga và run rẩy vì lạnh. Các đồng minh Châu Âu cũng đã đón tiếp nồng nhiệt, đứng dậy vỗ tay dài sau khi ngoại trưởng Mỹ kết thúc bài diễn văn "giảng hòa". Marco Rubio mong muốn "cứu vãn văn minh phương Tây" bên cạnh Hoa Kỳ, trấn an người Châu Âu, cho thấy trong vòng thân cận của Donald Trump vẫn có những đường hướng khác, ít đơn phương hơn.

Châu Âu chia rẽ, Mỹ quay mặt, Ukraine vẫn đứng vững

Tổng thống Volodymyr Zelensky hẳn đã ghi nhận Ukraine hầu như không được nêu ra trong bài nói chuyện của Marco Rubio, và ngoại trưởng Mỹ không tham dự một hội nghị về Ukraine. Sau Munich, ông Rubio bay sang gặp các bạn bè của Putin ở Slovakia và Hungary. Nhà đối lập Nga, vua cờ Garry Kasparov bình luận : "Đôi khi sự im lặng còn nặng hơn lời nói". Munich cho thấy thương lượng bế tắc, Pháp và Đức bất đồng.

Emmanuel Macron luôn muốn Châu Âu tự chủ chiến lược, trở thành nhân tố địa chính trị, tái vũ trang. Friedrich Merz tuy muốn kết thúc "một khoảng thời gian dài Châu Âu bị tách rời khỏi lịch sử thế giới", nhưng qua việc "hồi sinh" quan hệ Âu-Mỹ. Sự thay đổi nhanh chóng của Hoa Kỳ trái ngược với sự chậm chạp của Châu Âu. Chỉ có một quốc gia duy nhất theo được nhịp điệu lịch sử là Ukraine.

Trong khi 200.000 người biểu tình hôm thứ Bảy ở Munich chống chế độ Tehran, Zelensky là nhà lãnh đạo duy nhất lên tiếng ủng hộ đối lập Iran trên diễn đàn. Ông nói : "Cần phản ứng trước sự đàn áp ở Iran. Loại chế độ này cần bị chặn lại tức thời. Khi để cho họ thời gian, họ chỉ giết người nhiều hơn mà thôi".

Bị Mỹ bỏ rơi, không được Châu Âu trợ giúp đúng mức, người Ukraine vẫn trụ vững. Nhà sử học Thomas Gomart nhận định : "Đất nước đang trên bờ vực thảm họa này đã kháng chiến đến độ đáng phải ngưỡng mộ". Trả lời phỏng vấn Le Monde, nhà sử học nổi tiếng nhất ở Ukraine, ông Yaroslav Hrytsak nhận định : "Khác với mọi dự đoán, Ukraine luôn đứng vững. Đó là một phép lạ".

Người Châu Phi làm bia đỡ đạn trên chiến trường Ukraine

Le Figaro cũng cho biết "Nga sử dụng các chiến binh Châu Phi làm bia đỡ đạn". Nhật báo Pháp nêu ra một số trường hợp cụ thể đã thu thập được. Richard Kanu, một quân nhân ở Sierra Leone, muốn xuất ngoại làm việc kiếm tiền cho con gái học ngành y. Bị Ý và Anh từ chối visa, một người quen giới thiệu cho một cơ quan môi giới ở Guinée để lao động tại Nga. Anh được ứng trước 200 trên tổng số 6.000 euro để bay sang Saint-Petersburg, ký hợp đồng làm nhân viên bảo vệ với lương tháng 2.000 đô la và tiền thưởng tương đương 5.500 euro.

Nhưng anh không biết là đã gia nhập quân đội Nga. Richard bị đưa sang Donetsk rồi ra mặt trận. Nhiều nhân chứng cho biết tân binh ngoại quốc thường bị đẩy ra tiền phương để nhận diện các vị trí Ukraine. Richard, một trong những người hiếm hoi vốn là quân nhân chuyên nghiệp, hiểu ngay là đi vào chỗ chết trước pháo và drone của Ukraine mà không được bọc lót. Bị thương, anh bị Ukraine bắt vài tuần sau. Richard nói tên thật vì mong muốn gia đình tìm được mình.

Cũng như Richard, một số người ngỡ được tuyển dụng nhưng khi biết được mình bị lừa thì đã quá trễ. Số khác được học bổng nhưng rốt cuộc vào lính vì không có phương tiện sinh sống hay để có giấy tờ. Nhiều người Châu Phi khai do visa hết hạn, chính quyền Nga đề nghị hoặc ra chiến trường hoặc vào tù. Song song đó Kremlin ra sức quyến rũ với những món tiền thưởng hấp dẫn, vận dụng "soft power" tại Châu Phi : hợp tác quân sự và an ninh, bán vũ khí. Bên cạnh sự hiện diện quân sự còn có ngoại giao và thông tin : hội nghị thượng đỉnh Nga-Châu Phi, truyền thông thân Nga, các chiến dịch trên mạng xã hội, tuyên truyền về chủ quyền và phản đối "can thiệp". Chiến lược này tỏ ra hiệu quả, một bộ phận công chúng vẫn coi Nga như Liên Xô trước kia, cường quốc "chống đế quốc", chống phương Tây và trật tự quốc tế hậu thuộc địa.

Ukraine và các chuyên gia độc lập ước tính ít nhất 20.000 người nước ngoài đã cầm súng chiến đấu cho Nga, ít nhất 523 đã tử trận. Kiev nhận diện được trong tháng 11 có 1.436 người thuộc 36 nước Châu Phi trong lực lượng Nga. Ngày 05/11/2025, Vladimir Putin ra sắc lệnh buộc tất cả nam giới ngoại quốc 18-65 tuổi phải phục vụ một năm trong quân đội nếu muốn gia hạn giấy phép cư trú hay được nhập quốc tịch.

Nghi vấn Moskva đứng sau vụ Epstein 

Nhìn sang Hoa Kỳ, Les Echos phân tích "Địa chính trị của vụ Epstein". Xì-căng-đan này ngày càng phơi bày trong mắt một số người một hình thức đạo đức giả của phương Tây. Điều gì sẽ xảy ra nếu Jeffrey Epstein bị một quốc gia lợi dụng, một quốc gia đã biến tình dục thành vũ khí lũng đoạn, đó là Nga ?

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk muốn điều tra các giao dịch mờ ám của nhà tài chính này với Nga. Vụ Jeffrey Epstein đang làm suy yếu chính trường Anh, làm tổn hại hình ảnh Hoàng gia. Và tất nhiên, có những mối liên hệ đã được chứng minh giữa Epstein và tổng thống đương nhiệm của Hoa Kỳ. Phải chăng những hoạt động bao trùm mọi lĩnh vực của Donald Trump là nhằm chuyển hướng sự chú ý khỏi vụ Epstein ? Trước đây khi nói về "mặt tối của toàn cầu hóa", người ta chủ yếu đề cập đến nạn buôn bán ma túy gia tăng. Nhưng sự toàn cầu hóa của tệ nạn ấu dâm, lại có bản chất hoàn toàn khác. Vụ Epstein ngày càng giống như một vực sâu không đáy.

Sự hấp dẫn đối với điều cấm kỵ, cùng với cảm giác bất khả xâm phạm của những người tự cho mình đứng trên pháp luật, không phải là điều mới mẻ. Nhưng liệu có một "kẻ lũng đoạn vĩ đại" đứng sau một "kẻ biến thái vĩ đại" hay không ? Phải chăng Epstein bị một nhà nước lợi dụng một cách có chủ đích, biến tình dục thành vũ khí tham nhũng hàng loạt ? Tác giả nhìn thấy một sự tương đồng với các phương pháp của Liên Xô cũ.

Jeffrey Epstein, trái chanh đã bị vắt cạn ?

"Người ta chỉ cho kẻ giàu vay". Và trong lĩnh vực này, Nga, quốc gia thừa kế trực tiếp của Liên Xô, dường như đứng ở một đẳng cấp riêng. Trong thập niên 80, khi đi Liên Xô, tác giả đã được cảnh báo về khả năng các cô gái trẻ gõ cửa phòng khách sạn hỏi mua quần jean nhưng thực ra họ muốn "bán" một thứ hoàn toàn khác, và nhờ đó có được những bức ảnh nhạy cảm để tống tiền.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos vào cuối những năm 90, Nga là khách mời danh dự. Một vai trò mà Moskva hoàn thành xuất sắc với trứng cá muối, vodka và gái gọi. Ai được lợi từ tội ác ấu dâm ? Vụ Epstein và nhiều tình tiết phức tạp nảy sinh không chỉ ảnh hưởng đến thế giới phương Tây. Những nhân vật quyền lực liên quan có mặt ở khắp mọi nơi, từ Châu Á đến Trung Đông. Tuy nhiên phương Tây bị tấn công ở bình diện tưởng chừng ít bị tổn thương nhất, đó là các giá trị.

Les Echos đặt câu hỏi, liệu vụ Epstein có phải là bằng chứng cho sự đạo đức giả của phương Tây hay không ? Jeffrey Epstein có thể được xem như một "điệp viên ngầm", có thể bị lợi dụng trong một thời gian rất dài, và sẽ bị "chặt đứt" ngay khi không còn hữu ích. Nga không có bài học đạo đức nào để dạy. Mục tiêu thực sự của họ là gì (nếu họ đúng là kẻ giật dây) khi tìm cách vạch trần sự tha hóa của giới tinh hoa phương Tây ? Để khám phá bí mật ? Để kiểm soát các nhân vật ? Hay thậm chí hơn thế nữa, để xóa bỏ những gì tạo nên lợi thế cạnh tranh tuyệt đối của thế giới phương Tây : Niềm tin vào các giá trị phổ quát.

Lê Trí Anh và cái giá của tự do

Tác giả Nicolas Baverez trên Le Figaro cho rằng bản án 20 năm tù cho ông Lê Trí Anh (Jimmy Lai), người sáng lập nhật báo Apple Daily ở Hồng Kông, trong phiên tòa chỉ kéo dài 10 phút, đã nhắc nhở cho các nước phương Tây cái giá thực sự của tự do. Phán quyết đối với một người đã 78 tuổi, sức khỏe sa sút chẳng khác nào bản án tử. "Tội" duy nhất của ông là đã dành cả gia tài để lập ra một nhật báo, hai năm trước khi Hồng Kông được Anh trao trả cho Trung Quốc – tờ báo trở thành biểu tượng cho tự do ở đặc khu và được dùng để hỗ trợ cho phong trào biểu tình năm 2019. Lê Trí Anh bình tĩnh, đường hoàng đón nhận bản án, không một lời nào trách cứ các đồng phạm đã được giảm án nhờ tố cáo và vu khống ông.

Tập Cận Bình đã nuốt lời hứa "một đất nước, hai chế độ", đóng cửa Apple Daily ngày 21/06/2021, bắt nhốt những người dân đòi biết nguyên nhân vụ hỏa hoạn khu Đại Phố (Tai Po) làm 160 người thiệt mạng. Ông ta thanh trừng quân đội, theo dõi dân chúng bằng kỹ thuật số, muốn độc quyền kiểm soát Biển Đông, đánh chiếm Đài Loan. Sức mạnh tinh thần của ông Lê Trí Anh càng làm đậm thêm sự phản bội của phương Tây. Những khuôn mặt điển hình đấu tranh cho tự do hiện nay có thể tìm thấy nơi Lê Trí Anh ở Trung Quốc, Alexeï Navalny ở Nga, María Corina Machado ở Venezuela hay Narges Mohammadi tại Iran.

Ngược lại ở phương Tây, Donald Trump trong chưa đầy một năm đã đưa Hoa Kỳ vào chủ nghĩa phi tự do, phá bỏ các cơ chế kiểm soát với sự tiếp tay của các tài phiệt công nghệ. Điển hình là việc tỉ phú Jeff Bezos sa thải hàng loạt các nhà báo của Washington Post. Trump phản bội Ukraine để đứng về phía Putin, để yên cho chế độ độc tài Venezuela để đối lấy dầu lửa, hứa giúp người biểu tình Iran nhưng rồi lại thương lượng với các giáo sĩ. Tự do chưa bị mất hẳn khi còn những khuôn mặt anh hùng như ông Lê Trí Anh, sẵn sàng hy sinh vì nghĩa lớn.

Thụy My