Mười năm sau vụ khủng bố Paris 13/11, những vết thương vẫn hằn sâu

Đúng vào ngày này mười năm trước, cả thế giới bàng hoàng trước một sự kiện chưa từng thấy trong lịch sử nước Pháp : Bọn khủng bố Hồi giáo tấn công vào thủ đô Paris, thảm sát 132 người và làm khoảng 400 người bị thương, hàng ngàn người bị chấn thương sâu sắc. Đây là sự kiện chiếm trang nhất các báo Pháp hôm nay 13/11/2025.

Tên các nạn nhân được chiếu lên trong một chương trình biểu diễn âm thanh ánh sáng tại "Khu vườn 13/11/2015" nhân kỷ niệm 10 năm vụ khủng bố ở Paris và Stade de France, ngày 13/11/2025. via Reuters / Ludovic Marin

Khủng bố Paris và những người hùng vô danh

Le Monde giải thích "13/11 : Vì sao nước Pháp trở thành mục tiêu". La Croix chạy tít "Khủng bố : Đối mặt với mối đe dọa", tương tự với Le Figaro "13/11/2015, kỷ niệm và mối nguy", Libération nói về "13/11 : Cuộc đời sau khi sống sót". Trong bài xã luận "Ký ức sống động", La Croix cho rằng mười năm sau bi kịch, cần phải học cách sống với mối đe dọa thường trực. Phải mở mắt trước hiện tượng bị cực đoan hóa của một số thanh niên mơ đến thánh chiến và máu, vũ trang trước sự xâm nhập của Hồi giáo trong nước Cộng hòa thế tục, vào chính trị, xã hội, an ninh. Nền dân chủ có những công cụ để đối phó : giáo dục, khoa học, sáng tạo và thông tin.

Hồ sơ của Le Figaro nói về cuộc sống các nạn nhân không bao giờ còn như xưa, những người hùng bị quên lãng : nhân viên y tế, cứu hộ hay những người qua đường đã cứu giúp người bị nạn… Le Monde giới thiệu bộ phim "Ngày 13/11 : Sự chọn lựa của Sonia". Người phụ nữ này là một người hùng lặng lẽ, đã báo cho cảnh sát nơi ẩn nấp của Abdelhamid Abaaoud, tên khủng bố cuối cùng đang lẩn trốn và tay súng này liền bị tiêu diệt, kết thúc đợt tấn công vô cùng đẫm máu của quân thánh chiến. "Sonia" là một cái tên giả, nay cô và gia đình phải đổi tên, sống ở một nơi được giữ bí mật.

Bataclan, thảm kịch khó quên

Libération nhận định, sau những kinh hoàng của đêm 13/11/2015, nước Pháp đã có vài tuần lễ vô cùng đoàn kết, đó là lời đáp tốt nhất cho những kẻ khủng bố muốn "giết đi hạnh phúc" của người Pháp. Ngày hôm ấy người ta sững sờ nhận ra những thanh niên lớn lên ngay trên đất Pháp lại ca ngợi thánh chiến. Từ đó đến nay, tiếp tục diễn ra vụ sát hại thầy giáo Samuel Paty và Dominique Bernard chỉ vì họ là nhà giáo, song song đó là tâm lý bài Hồi giáo, bài Do Thái.

Nhật báo dành hồ sơ cho những người sống sót bị tổn thương suốt đời. Thế giới đã đổi thay, tổ chức Nhà nước Hồi giáo không còn gieo rắc khủng hoảng ở Trung Đông, và khả năng đối phó với thánh chiến của Pháp cũng được tăng cường. Ngày 13/11 đã thay đổi cả một thế hệ, nhưng mười năm sau, vẫn phải chứng tỏ sức sống mạnh hơn cái ác. Tờ báo nhắc nhở, mười tháng trước đó đã có những dự định khủng bố bất thành của kẻ cầm đầu Abdelhamid Abaaoud, nhưng chính quyền không chú ý đúng mức.

Le Figaro cho biết nhà hát Bataclan, nơi diễn ra cảnh tàn sát đẫm máu nhất dù mở cửa trở lại, đã đổi chủ vài lần nhưng không thể nào thu hút được đông đảo khán giả như xưa. Matthieu Langlois, thời đó là y sĩ trưởng của lực lượng cảnh sát đặc nhiệm RAID thổ lộ với Le Monde là tại đây, họ đã phát hiện một kiểu chấn thương khác : cú sốc tâm lý tập thể. Hàng trăm người bỗng tê liệt vì sợ hãi, không thể nhúc nhích nổi. Chuẩn bị kỷ niệm 200 năm thành lập, cái tên Bataclan vĩnh viễn gắn liền với vụ khủng bố kinh hoàng, ngăn trở không ít người bước qua ngưỡng cửa nhà hát.

Đúng 10 năm sau, đội tuyển Pháp lại có trận đấu ở Stade de France

Về phía đội tuyển bóng đá Pháp có điều trớ trêu là phải thi đấu vòng loại World Cup với đội tuyển Ukraine ngay tại Stade de France ngày hôm nay, đúng 10 năm sau vụ khủng bố đã ghi dấu ấn sâu đậm suốt đời các thành viên. Một phút mặc niệm được dành cho các nạn nhân, những nhân vật hiện diện tại sân vận động này hôm 13/11/2015 đều được mời cùng với các hiệp hội liên quan.

Huấn luyện viên phó nhớ lại có nghe hai tiếng nổ lớn bên ngoài sân, nhưng bên trong trận đấu vẫn diễn ra bình thường giữa đội Pháp với đội Đức. Không ai biết chuyện gì xảy ra cho đến cuối trận, trong khi đó tổng thống François Hollande đã được âm thầm sơ tán. Chính quyền quyết định không cho ngưng trận đấu đang có 80.000 khán giả theo dõi trên sân để tránh cảnh hỗn loạn.

Philippe Tournon, phụ trách báo chí của đội thời đó kể lại, như thường lệ, ông đến hỏi phóng viên đài truyền hình TF1 muốn phỏng vấn cầu thủ nào sau cuộc tranh tài. Nhưng nhà báo mặt tái mét nói không, sẽ phải ngưng phát hình ngay sau đó vì có những sự kiện rất nghiêm trọng đang diễn ra ở Paris. Khi hồi còi kết thúc trận nổi lên, cầu thủ hai đội mới biết được sự khủng khiếp của tình hình, tất cả đều sững sờ trước màn hình ti vi, và nhận được hàng loạt tin nhắn của người thân. Chiến thắng 2-0 của đội tuyển Pháp như chẳng còn ý nghĩa.

Tuyển thủ Antoine Griezmann lo lắng cho người chị đang ở trong nhà hát Bataclan nhưng rốt cuộc cô vẫn bình an, còn Lassana Diarra sau đó mới biết một người chị họ đã thiệt mạng trong vụ khủng bố. Nhiều tiếng đồng hồ khủng hoảng trôi qua, mãi đến 3 giờ sáng Les Bleus mới rời Stade de France, đội tuyển Đức bay về nước. Bốn ngày sau, đội Pháp thi đấu với Anh tại Luân Đôn, màu cờ xanh-trắng-đỏ của Pháp tràn ngập sân vận động Wembley để tưởng niệm các nạn nhân – những hình ảnh không thể nào quên.

Vì sao Pháp trở thành mục tiêu của thánh chiến Hồi giáo ?

Phải chăng Pháp bị tấn công vì các chiến dịch quân sự hay vì các giá trị mà nước Pháp bảo vệ ? Thực tế, theo Le Monde, thánh chiến là một hiện tượng phức tạp, được nuôi dưỡng bằng những lý lẽ nhập nhằng và đôi khi đầy nghịch lý. Trong thông cáo xác nhận khủng bố, tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS, Daesh) nói rằng do Pháp "dám sỉ nhục nhà tiên tri", "khoe chiến đấu với Hồi giáo tại Pháp", "tấn công người đạo Hồi trên đất của tổ chức Nhà nước Hồi giáo bằng phi cơ".

Nhưng phong trào thánh chiến ra đời trong thập niên 80 để phản ứng lại sự hiện diện của Nga ở Afghanistan, còn là sự quay về với Hồi giáo nguyên thủy. Trước khi diễn ra những vụ oanh tạc đầu tiên của Pháp vào Iraq trong khuôn khổ liên minh quốc tế thành lập năm 2014 để chống các nhóm thánh chiến, nước Pháp đã là đích nhắm của Daesh nhiều lần, trong đó ba vụ bị phá vỡ tại Pháp, còn tại Bỉ xảy ra vụ sát hại bốn người ở bảo tàng Do Thái. Ý định tấn công các nước đã có trước khi quốc tế can thiệp vào Iraq và Syria.

Một điểm ít khi được chú ý, là nếu chỉ có vài chục người Pháp tham gia thánh chiến ở Afghanistan vào cuối thập niên 90 và ở Iraq sau cuộc chiến của Mỹ năm 2003, thì tổ chức Nhà nước Hồi giáo thu hút được trên 2.000 người quốc tịch Pháp, trở thành nhóm đông nhất ở Châu Âu tham gia, có ảnh hưởng đến cấp chỉ huy. Sự thù địch với Pháp là do tâm lý chống thực dân hoặc cảm thấy bị đứng ngoài lề tại đất nước nơi mình sinh ra, chiến tranh chỉ là cái cớ.

Một nước như Áo mà chủ trương trung lập quân sự được ghi trong Hiến pháp và không tham gia liên minh chống thánh chiến, vẫn bị Daesh khủng bố tại Vienna hôm 02/11/2020 làm 4 người thiệt mạng và 23 người bị thương. Tổ chức Nhà nước Hồi giáo thù hận tất cả những ai không chia sẻ ý tưởng của mình, từ người Công giáo, Do Thái giáo, cho đến người vô thần, người Hồi giáo Shia và cả những người Hồi giáo Sunni không ủng hộ mình.

Thu thập thông tin khách hàng từ nhiều năm, Bắc Kinh biết rõ những điểm yếu nhất của EU

Trên lãnh vực kinh tế, Les Echos nêu ra cảnh báo của Liên Hiệp Châu Âu (EU) về nguy cơ rất lớn từ Trung Quốc liên quan đến đất hiếm. Căng thẳng đã tạm lắng sau khi Donald Trump và Tập Cận Bình hưu chiến tạm thời, nhưng Bắc Kinh với thế độc quyền đã chứng tỏ có thể làm tê liệt nền kinh tế Châu Âu.

Một viên chức cao cấp của Ủy ban Châu Âu khẳng định : "Nhờ các thông tin mà những nhà xuất khẩu đất hiếm thu thập được từ nhiều năm qua về các khách hàng Châu Âu, Bắc Kinh hiểu biết cặn kẽ về các chuỗi giá trị của chúng ta, nhận ra những điểm yếu quan trọng, và chỉ cần rút đi vài "viên gạch" để chận lại toàn bộ dây chuyền sản xuất". Khác với Hoa Kỳ tự khép kín, Liên Hiệp Châu Âu phải mở cửa cho hàng Trung Quốc và ngăn lại những tiếng nói đòi bảo vệ sản xuất của cựu lục địa.

Trong lúc cán cân thương mại ngày càng xấu đi, Ủy ban Châu Âu đã mở nhiều cuộc điều tra chống phá giá hay chống trợ giá liên quan đến Trung Quốc, và năm ngoái đã áp đặt thuế hải quan lên xe hơi điện "made in China". Chuyên gia François Chimits thuộc Viện Montaigne dự báo Trung Quốc - trong năm nay đã hai lần buộc được Hoa Kỳ nhượng bộ - sẽ phản ứng mạnh với các biện pháp của Châu Âu để đổ hàng sản xuất thừa vào thị trường béo bở 450 triệu dân. Giọng điệu độc đoán của các quan chức Trung Quốc khi trao đổi với các nhà đàm phán Châu Âu báo trước điều này, họ có những đòn bẩy cần thiết. Think tank ECFR đã lập danh sách một loạt những lệ thuộc của Trung Quốc vào Châu Âu, nhưng không đáng kể, và Bắc Kinh có kế hoạch năm năm thứ 15 của nhắm vào độc lập kỹ nghệ.

Châu Âu không chịu bó tay trước Trung Quốc

Les Echos cho biết thêm, cuối tháng 10, ngoại trưởng Đức Johann Wadephul phải hủy chuyến thăm Bắc Kinh vì chủ trương không khoan nhượng của thủ tướng Friedrich Merz khiến Tập Cận Bình không hài lòng. Phải nói rằng Đức rất bất ngờ vì bị các nhà cạnh tranh Trung Quốc sao chép công nghệ một cách khôn khéo và qua mặt. Nước Đức đã mất trên 150.000 việc làm trong công nghiệp kể từ 2024.

Ông Nicolas Dufourcq, tổng giám đốc Bpifrance cảnh báo nguy cơ "cơn sóng thần Trung Quốc phá hủy toàn bộ các công ty kỹ nghệ vừa và nhỏ của Châu Âu, từ Ba Lan đến vùng Bretagne", gây hậu quả xã hội và chính trị khủng khiếp. Làm thế nào để đối phó ? Stéphane Séjourné, phó chủ tịch Ủy ban Châu Âu phụ trách công nghiệp chuẩn bị khởi động một số sáng kiến từ đầu tháng 12. Đó là khai thác thêm nguyên liệu trên lãnh thổ Châu Âu, tái lập năng lực tinh luyện, tái chế, mua chung và tránh tranh giành, đầu tư vào nghiên cứu, cấm xuất khẩu phế liệu kim loại hiếm. Nhưng tất cả cần đến nhiều năm, và phải hợp tác với Hoa Kỳ nói riêng, G7 nói chung.

Nicolas Dufourcq cũng đòi hỏi bảo hộ bằng thuế quan trong khi chờ đợi Châu Âu tự vũ trang được về kỹ nghệ và hậu cần. Từ 2023, EU có công cụ bảo vệ thương mại chống cưỡng bức (IAC), cho phép áp dụng một loạt biện pháp trả đũa một cường quốc thù địch. Trên lý thuyết, công cụ này có thể kích hoạt khi hội đủ 15 nước chiếm 65% dân số EU, nhưng thực ra chỉ khi Pháp và Đức cùng thúc đẩy mới khiến các nước nhỏ bớt miễn cưỡng, vì sợ hậu quả. Cả 27 quốc gia thành viên vốn đang rất bận rộn về hồ sơ Ukraine, tháng tới sẽ thảo luận về Trung Quốc trong hội nghị thượng đỉnh.

Thụy My