Khói lửa bốc lên từ phi trường King Khalid Airport ở Riyad, Saudi Arabia sau khi bị phe Houthi tấn công ngày 08/10/2026. Social Media via Reuters - Social Media

Từ "vũ điệu kiếm" hoàng cung đến sự phản bội của Donald Trump

Tại Trung Đông, xã luận của Le Figaro ngày 14/10/2026 nhấn mạnh làm sao có thể không coi sự leo thang căng thẳng giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi là hậu quả khủng khiếp từ chính sách của Donald Trump ? Nhật báo mỉa mai về "Điệu múa kiếm" chào đón mà Donald Trump đã từng tham gia ở hoàng cung Riyadh, biểu tượng cho liên minh vững chắc chống lại kẻ thù…

Trong thế giới của Trump, các liên minh chỉ hữu ích chừng nào chúng còn phục vụ lợi ích của ông. Vì vậy, tổng thống Mỹ đã không ngần ngại đàm phán trực tiếp với phe Houthi vào mùa hè năm nay khi họ chiếm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, một tuyến đường quan trọng cho các tàu chở dầu của Mỹ. Và ông đã bỏ rơi đồng minh Saudi Arabia. Cuộc chiến của Trump ở Iran đã phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh ở Yemen giữa phiến quân Houthi và vương quốc Saudi Arabia. Chế độ Tehran nhanh chóng xác định Saudi Arabia là mắt xích yếu.

Trong chiến lược khu vực hóa xung đột và bóp nghẹt kinh tế toàn cầu, Iran thúc đẩy lực lượng ủy nhiệm của mình tấn công Riyad. Sau khi chiếm được thành phố quan trọng Mokha và kiểm soát Bab al-Mandab, lực lượng Houthi hàng ngày tấn công vào phi trường quốc tế Riyadh. Hôm thứ Bảy, hỏa tiễn của phiến quân đã giết chết ít nhất 13 người và làm bị thương hơn 300 người. Thủ đô của Saudi Arabia trở thành vùng chiến sự, không phận bị phong tỏa.

Thái tử Mohammed Ben Salman (MBS) khó thể duy trì "Davos trên sa mạc" vào cuối tháng, và toàn bộ chiến lược đa dạng hóa kinh tế, dựa trên du lịch và trí thông minh nhân tạo, đang bị đe dọa. MBS tin rằng có thể nghiền nát lực lượng Houthi dưới một trận mưa bom. Nhưng ông đã rơi vào bẫy của một cuộc chiến tranh bất đối xứng. Giờ đây Houthi sản xuất được cả drone và hỏa tiễn. Hiện chưa có lối thoát nào khả dĩ. Nếu Mohammed Ben Salman nhượng bộ, ông sẽ phải trả giá đắt, và về lâu dài, vương quốc của ông sẽ không còn an toàn nữa. Vì vậy, giờ đây thái tử phải khúm núm trước Trump để mong được Mỹ giúp đỡ.

Chiến lược "leo thang chiều ngang" và tham vọng bóp nghẹt kinh tế toàn cầu của Tehran

Trả lời phỏng vấn của Le Figaro, giáo sư Clément Therme của Sciences Po cho rằng "Chế độ Iran có thể tự hủy diệt". Theo ông, Cộng hòa Hồi giáo đang tiến hành "leo thang theo chiều ngang". Iran không có khả năng quân sự để đối đầu toàn diện với Hoa Kỳ, cũng không thể tấn công lãnh thổ Mỹ. Do đó, chế độ này ban đầu đánh vào các mục tiêu dễ dàng nhất trong vùng lân cận : vùng Kurdistan thuộc Iraq, Bahrain và Kuwait. Sau đó, tấn công tượng trưng đến Thổ Nhĩ Kỳ, Cyprus và Jordan nhằm chứng minh khả năng công nghệ.

Chiến lược quân sự của giới lãnh đạo Iran nhằm mục đích vừa làm gián đoạn nền kinh tế toàn cầu bằng cách đẩy giá dầu lên cao, vừa phô trương năng lực quân sự mới, ngụ ý rằng họ có khả năng tấn công Châu Âu. Sau Bab al-Mandab, Iran muốn mở rộng xung đột ra Ấn Độ Dương. Tehran buộc phải duy trì khủng hoảng để không sụp đổ, vin vào việc chống kẻ thù bên ngoài để đàn áp bên trong.

Từ năm 1979, chế độ Iran đã coi việc cắt đứt quan hệ chính trị với Hoa Kỳ là điều kiện tiên quyết để cải thiện bang giao với các nước láng giềng. Bị ràng buộc bởi vị trí địa lý, các quốc gia trong khu vực phải đối thoại với Cộng hòa Hồi giáo, nhưng không có nghĩa là họ muốn từ bỏ mối quan hệ với Hoa Kỳ. Các cuộc tấn công vào các quốc gia vùng Vịnh đã phá vỡ lòng tin lâu dài. Về phía Nga và Trung Quốc dù đang giúp đỡ Iran, nhưng một khi Tehran không còn là đối tác có khả năng thanh toán và không còn bán được dầu mỏ, nước này sẽ trở nên kém hấp dẫn hơn.

Đòn kinh tế của Nhà Trắng dẫn đến nội bộ Iran tự hủy diệt ?

Cũng theo giáo sư Clément Therme, trong cuộc chiến tranh này, các bên đều thất bại, nhưng không theo cùng một cách. Cộng hòa Hồi giáo tuyên bố chiến thắng vì họ đã sống sót, nhưng trên thực tế, họ đang suy yếu. Xét cho cùng, Tehran đang trên đường suy thoái. Một quốc gia dầu lửa mà không bảo vệ lợi ích kinh tế của đất nước, phung phí tài nguyên ở nước ngoài thay vì trong nước, chắc chắn sẽ tạo ra sự bất mãn. Phía Mỹ muốn chiến tranh nhưng không muốn gánh chịu chi phí. Vì không gởi bộ binh, nên có sự chênh lệch giữa mục tiêu được loan báo và phương tiện quân sự huy động, còn Israel không thể thay thế Hoa Kỳ.

Theo nhà nghiên cứu, hiện có khoảng 10 đến 15 triệu trên tổng số 90 triệu dân Iran vẫn ủng hộ chế độ, đối lập không tổ chức được vì bị đàn áp. Giáo sư Clément Therme nhận xét, trong hai tuần đầu của cuộc chiến, Mỹ nhắm vào giới chóp bu với hy vọng thay đổi chế độ, sau đó Trump tìm cách làm Iran sụp đổ về kinh tế. Khả năng áp lực Mỹ dẫn đến sự sụp đổ trong nội bộ khiến chế độ tự hủy diệt không phải là không thể xảy ra. Giả thuyết người biểu tình giành được quyền lực vẫn còn đó, tuy nhiên không bao giờ viết ra được lịch sử trước khi sự kiện diễn ra.

"Họ đã bắt cha mẹ cháu đi rồi" : Cơn sang chấn di dân ở nước Mỹ

Về nội tình nước Mỹ, Les Echos có bài phóng sự về chính sách di dân của Trump đang gây chấn động ngay tại khu vực ủng hộ ông trước đây. Thung lũng Rio Grande, nằm sát Mexico có 1,45 triệu dân, trong đó 92% gốc Châu Mỹ la-tinh, từng bỏ phiếu cho Donald Trump năm 2024. Nhưng nay họ đang đối mặt với khó khăn kinh tế. Không chỉ thiếu lao động trầm trọng, mà người lao động cũng không dám đi làm việc. Các vụ bắt bớ của ICE khiến doanh nghiệp khốn đốn. Mario Guerrero, chủ nhiều công ty và là chủ tịch nghiệp đoàn xây dựng South Texas Builders Association cho biết nhiều thành viên nghiệp đoàn bị nhiều vụ bố ráp, có công ty bị hơn 15 lần.

Có nhà thầu phụ ước tính năm nay may lắm chỉ kiếm được 80.000 đô la thay vì 250.000 đô la như trước đây. Một số thành viên có nguy cơ phá sản. Guerrero chỉ cho nhà báo các công nhân đang làm việc trên giàn giáo, một trong số đó mới 18 tuổi. Có lần ông hỏi sao không đi học, cậu thanh niên này trả lời "Họ đã bắt cha mẹ cháu đi rồi". "Họ", ai cũng hiểu là ICE. Ông chủ thầu thương hại đã trợ giúp một ít thực phẩm. Mario Guerrero nói : "Tôi không muốn ngả sang tả, nhưng điều này sẽ xảy đến. Một số cử tri kỷ lục sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa kỳ, đây sẽ là điều chưa từng thấy tại Hoa Kỳ".

Phiên tòa Nord Stream : Điệp vụ "James Bond Ukraine" và sự mong manh của hạ tầng tỉ đô

Tại Châu Âu, Les Echos nói về "Một James Bond Ukraine, một ê-kíp độc đáo và chiếc thuyền Andromède : Phiên tòa xử vụ phá hoại đường ống khí đốt Nord Stream mở ra ở Đức". Khoảng 3 giờ sáng ngày 25/08/2026, hiến binh Ý tiến vào căn bungalow, nơi Serhii K. đang đi nghỉ cùng vợ con tại San Clemente, gần Rimini, trên bờ biển Adriatic. Chính ChatGPT đã gợi ý cho vợ ông ngôi làng trung cổ xinh đẹp này, cách các bãi biển 15 phút lái xe. Bị đánh thức giữa đêm, Serhii K. không chống cự khi bị bắt giữ.

Cựu quân nhân này bị tình nghi là một trong bảy thành viên của nhóm được cho là đã làm nổ ba trong số bốn nhánh đường ống dẫn khí Nord Stream 1 và Nord Stream 2, hai hệ thống đường ống dẫn khí đốt Nga sang Đức, vào ngày 26/09/2022. Vụ bắt giữ trên đây là kết quả của gần ba năm điều tra. Phiên tòa, khai mạc vào thứ Tư tuần này tại Hamburg, sẽ là phiên tòa đầu tiên trong vụ Nord Stream, dự kiến kéo dài ít nhất đến cuối tháng Hai. Các cáo buộc có thể khiến cựu đại úy phải chịu mức án lên đến mười năm tù.

Đẹp trai nên các lính canh tại nhà tù San Remo đặt biệt danh là "James Bond của Ukraine", Serhii K. được cho là người lãnh đạo của nhóm. Theo nhà báo Bojan Pancevski của tờ Wall Street Journal, cuộc đời của viên đại úy này có thể truyền cảm hứng cho một bộ phim Hollywood. Dưới sự lãnh đạo của anh, bảy thành viên của nhóm gồm ba quân nhân và bốn thường dân thuê chiếc thuyền buồm Andromède để ra khơi và xác định vị trí các đường ống dẫn khí dưới nước trong vùng biển quốc tế gần đảo Bornholm của Đan Mạch. Bất chấp bão tố, họ đặt thuốc nổ tại các mối nối của các đoạn đường ống.

Chiến dịch táo bạo này đã làm nổi bật sự mong manh của cơ sở hạ tầng, gây ấn tượng bởi sự đơn giản và những phương tiện thô sơ. Chỉ cần 250.000 đô la để phá hủy một cơ sở hạ tầng trị giá khoảng 20 tỉ đô la. Sự bất đối xứng này tương đồng với những hỏa tiễn trị giá hàng triệu euro được phóng đi để phá hủy các drone trị giá chỉ vài ngàn euro.

Tấn công mạng vào siêu thị Pháp : Khi sự tiện lợi phải trả giá bằng an nguy xã hội

Nhưng không chỉ có cơ sở hạ tầng năng lượng. La Croix chạy tít trang nhất "Tấn công mạng : Cuộc sống thường nhật quá dễ tổn thương". Từ cách hoạt động đến mục tiêu và tầm cỡ, vụ tin tặc nhắm vào các thiết bị lạnh của hệ thống siêu thị Coopérative U, Intermarché, Leclerc, Monoprix là chưa từng thấy. Đêm Chủ nhật rạng sáng thứ Hai, tin tặc tấn công gần một ngàn siêu thị ở Pháp, làm tăng nhiệt độ của các thiết bị đông lạnh và hệ thống làm mát lên 50°C kéo dài nhiều tiếng đồng hồ. Hàng triệu euro thực phẩm tươi và đông lạnh đã phải bị tiêu hủy.

Ngoài sự lãng phí, đây còn là mối nguy an ninh. Thủ tướng Sébastien Lecornu đặc biệt theo dõi sự vụ : thực phẩm nằm trong số 12 lãnh vực thiết yếu trong luật quốc phòng. Nhật báo cho biết tất cả các siêu thị bị ảnh hưởng đều dùng phần mềm của công ty Đan Mạch Danfoss, nhưng việc quản lý tin học là của từng đơn vị riêng lẻ chứ không tập trung, đa số chưa được cập nhật. Danfoss đã từng bị tin tặc Nga đe dọa từ tháng 8.

Danh sách các dịch vụ công là nạn nhân của tin tặc những tháng gần đây ngày càng dài thêm : sở thuế, bệnh viện, dữ liệu của cơ quan lao động… Cho đến nỗi người ta ước tính rằng 80% người Pháp có dữ liệu được rao bán trên darknet do bị tấn công mạng, theo những con số đáng kinh ngạc được một sĩ quan hiến binh tiết lộ tại một hội nghị ở Toulon vào đầu tháng 10.

Cuộc tấn công vào các siêu thị lần này đã vượt qua một ngưỡng mới, phơi bày tính dễ tổn thương của một xã hội siêu kết nối. Từ đèn, cửa cuốn, camera giám sát, xe hơi, đồ điện tử gia dụng cho đến máy đo huyết áp, sự tiện lợi mà chúng mang lại đi kèm với một cái giá là chúng ta phụ thuộc vào các hệ thống điều khiển. Tất cả là điểm xâm nhập tiềm năng cho tin tặc, cho dù đó là một quốc gia thù địch hay một nhóm thanh thiếu niên thích tìm kiếm cảm giác mạnh. Nhật báo cho rằng cần khẩn cấp đánh giá rủi ro phải gánh chịu khi sử dụng : mối đe dọa đến sức khỏe, nền kinh tế và thực phẩm. Nói cách khác, đó là sự bất ổn của toàn xã hội.

Cú địa chấn từ OpenAI : Khủng hoảng tồn vong và nỗi lo của giới toán học

Trên lãnh vực trí thông minh nhân tạo (AI), La Croix nói về "Cuộc khủng hoảng mang tính tồn vong của các nhà toán học khi đối mặt với AI". Hôm thứ Ba 06/10, tập đoàn OpenAcông bố giải của AI cho hàng trăm bài toán hàng đầu, với mức độ tham gia của AI được mô tả là "100%". Đây là một cú địa chấn đối với cộng đồng khoa học này. Điều khiến các nhà toán học lo ngại không hẳn là nghề nghiệp của mình sẽ biến mất, mà là cả một ngành khoa học có nguy cơ bị làm cho cằn cỗi, mất sức sống.

Mùa hè vừa qua OpenAI và Anthropic liên tiếp làm cho giới toán học choáng váng khi công bố các mô hình AI của họ đã giải được những bài toán lớn. Nhưng ngày 06/10 mới thực sự là đỉnh điểm : OpenAI tuyên bố giải được hàng trăm bài toán từ logic, đại số, tổ hợp, lý thuyết số đến vật lý thống kê và khoa học máy tính lý thuyết. Phần lớn là những bài toán cực kỳ phức tạp, đã làm khó các nhà toán học suốt nhiều thập niên.

Một giảng viên đại học nói, "có cảm giác như một nông dân bỗng được một người không quen biết đổ ập 300 tấn phân chuồng xuống ngay trước cửa nhà mà chẳng báo trước. Chắc chắn có thể hữu ích, nhưng đổ một lúc nhiều đến thế thì quá sức : nó chắn lối và bốc mùi". Việc giải mã sẽ mất hàng tháng, thậm chí hàng năm, trước khi có thể xác nhận lời giải đúng hay sai. Và điều đáng sợ nhất là con người mất động lực khám phá.

Thụy My