Các nhân viên cứu hỏa tại hiện trường một khu nhà ở Kharkiv sau khi bị drone Nga oanh kích, ngày 12/10/2026. Reuters - Sofiia Gatilova

Thỏa thuận bóng tối của Donald Trump và hồi chuông báo động cho Bruxelles

Libération ngày 15/10/2026 chạy tít trang nhất "Ukraine : Sự bỏ rơi của Mỹ" với ảnh bìa là một người mẹ trẻ khuôn mặt u sầu bồng đứa con nhỏ trong đêm đen Kiev. Bài xã luận của tờ báo nhận định, đã đến lúc Châu Âu cần siết chặt hàng ngũ. Đã phải chịu đựng gánh nặng chiến tranh hàng ngày, nay Ukraine lại còn bị bỏ rơi.

Người dân Ukraine sống trong khủng hoảng đặc biệt là ban đêm bị oanh tạc kể từ ngày Putin quyết định xâm lăng hôm 24/02/2022. Hình ảnh cư dân Kiev ẩn náu trong métro đã trở nên quen thuộc một cách đáng buồn. Nhưng giờ đây chính khả năng tìm được nơi trú ẩn cũng bị đe dọa. Cách đây vài ngày, tổng thống Mỹ đã ký kết một trong những "deal" (thỏa thuận) ưa thích của ông, một thỏa thuận mang lại ảo tưởng có được tiến triển. Khi quyết định nhập khẩu dầu diesel Nga, chỉ vài tuần trước bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 03/11, nhà tỉ phú ở Nhà Trắng muốn Ukraine ngưng tấn công cơ sở hạ tầng Nga.

Mỹ gây áp lực dưới nhiều hình thức : sau hiệp ước đáng xấu hổ này, người Ukraine chìm trong bóng tối theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Các nhà máy điện bị oanh tạc, nhưng nhất là họ không được cảnh báo. Elon Musk, kẻ đồng lõa, còn hạn chế quyền sử dụng Starlink, hệ thống thông tin vệ tinh chiến lược đối với các quân nhân Ukraine. Sự kiện này diễn ra trước hội nghị thượng đỉnh ở Bruxelles, nơi vấn đề gia nhập Liên Hiệp Châu Âu của Ukraine lại được đưa ra thảo luận.

Triển vọng ngày mỗi ngày càng mờ nhạt theo với chiến tranh, Châu Âu không đồng thuận được với nhau trong khi Trump và Putin siết chặt liên minh. Nhưng đây là sự khác biệt giữa những quốc gia dân chủ và các cường quốc ngày càng độc đoán hơn. Khi Quốc hội Mỹ không còn được tham vấn về chiến lược đối với Ukraine, mọi dạng thức đối lập đều đã biến mất ở Nga, các nước Châu Âu vẫn còn thong thả thảo luận, bày tỏ bất đồng, cho dù việc Mỹ làm "săng-ta" với Ukraine rốt cuộc sẽ rút ngắn tranh luận.

Ngắt kết nối, cắt tin tình báo : Washington muốn bóp nghẹt chiến dịch Vivaldi của Kiev

Nhật báo cánh tả phân tích, "Trước sự rút lui của Mỹ, Châu Âu cô đơn với Ukraine". Một lần nữa Donald Trump đã chơi xỏ Châu Âu khi bỏ trừng phạt diesel để nới lỏng nút thắt cho nền kinh tế chiến tranh Nga, đòi thay đổi tổng thống Ukraine, và đơn phương tuyên bố hưu chiến về năng lượng giữa Moskva và Kiev.

Bộ Quốc phòng Nga thậm chí còn loan báo đánh vào nhà máy điện ở thủ đô Kiev và Kharkiv. Hai đêm liên tiếp, Mỹ không cảnh báo về hỏa tiễn đạn đạo khiến bốn người đã thiệt mạng, 600.000 người dân không có điện, bên cạnh đó một số thiết bị Starlink đã ngưng hoạt động.

Ngoài việc trấn an Ukraine, Liên Hiệp Châu Âu đã bổ sung 1.600 cái tên vào danh sách trừng phạt, trong đó phân nửa có liên quan đến việc sản xuất hỏa tiễn đạn đạo. Anh quốc hứa đẩy nhanh việc chuyển giao hỏa tiễn đa năng loại nhẹ (LMM) để chống lại drone phản lực của Nga. Viện trợ Mỹ cho Ukraine đã giảm đến 99% trong năm 2025, trong khi viện trợ Châu Âu tăng 67% về quân sự và 59% về nhân đạo. Sáu tháng đầu năm nay, các nhà tài trợ Châu Âu đã mua ít nhất 3 tỉ vũ khí Mỹ cho Kiev, nhưng nhu cầu khản cấp nhất là hỏa tiễn đánh chặn đạn đạo không thể nhanh chóng có được.

Cuộc phản công của Ukraine có thể bị ảnh hưởng nặng nề. Theo nhiều nguồn tin, các nhà lãnh đạo Mỹ đã trực tiếp gọi cho tổng tham mưu trưởng quân đội Mykhaïlo Drapatiy và cố vấn quân sự của Zelensky là Pavlo Palisa, yêu cầu ngưng oanh kích các nhà máy lọc dầu Nga, nếu không sẽ không còn nhận được tin tình báo. Trong khi quân đội Ukraine đã tái chiếm được 16 ngôi làng kể từ đầu chiến dịch "Vivaldi" tung ra giữa tháng 9, giải phóng 277 km², việc ngắt kết nối Starlink đã ngăn bớt đà tiến. Một nhà sản xuất drone nhận định : "Đó là tin rất xấu, sẽ làm các drone tầm trung đang gây thiệt hại lớn cho Nga không cất cánh được. Từ nay, Hoa Kỳ đã trợ giúp quân sự cho Nga".

Cú sốc Starlink : Nguy cơ thương vong của đôi bên có thể đảo ngược

Trả lời phỏng vấn của Libération, ông Denys Gurak, đồng sáng lập Mits Capital, nhóm đầu tư Mỹ-Ukraine chuyên về công nghệ quốc phòng, nhấn mạnh "Với việc mạng lưới Starlink ở Ukraine bị gián đoạn, nhiều thường dân sẽ thiệt mạng". Hệ thống OneWeb có thể tạm thay thế nhưng số vệ tinh ít hơn rất nhiều. Ukraine cần phải triển khai một chùm vệ tinh ở quỹ đạo thấp như Starlink nhưng việc này không thể thực hiện trong một sớm một chiều, còn Nga cũng bắt đầu tung ra hệ thống Rassvet giúp liên lạc bằng vệ tinh bốn giờ mỗi ngày trên bầu trời Ukraine.

Người Ukraine không còn cách nào khác hơn là chiến đấu. Trong tháng 9, thương vong của Nga vượt quá 50.000 lính một tháng, cao gấp mười lần Ukraine, nhưng từ nay thiệt hại của Nga sẽ giảm xuống còn phía Ukraine tăng lên. Moskva dự kiến động viên thêm quân, nên sắp tới Nga có thể tấn công ồ ạt trên bộ.

"Kẻ tồi tệ ở Nhà Trắng" và bản cáo trạng đanh thép của dân biểu Bernard Guetta

Cũng trên Libération, dân biểu Châu Âu Bernard Guetta thuộc nhóm Renew Europe gay gắt phê phán "Kẻ tồi tệ ở Nhà Trắng". Không một người lái xe nào không biết rằng giá dầu diesel tăng không phải vì trừng phạt Nga, mà vì chiến tranh Iran và phong tỏa eo biển Hormuz. Nhưng tại sao Donald Trump chọn lựa bắt tay với Vladimir Putin để mở lại rô-bi-nê phía Nga thay vì mở lại Hormuz và thỏa hiệp với Iran ?

Theo tác giả, đơn giản vì Trump không muốn nhìn nhận sai lầm khi khởi chiến với Tehran mà không chắc bảo đảm được tuyến đường hàng hải này. Còn chưa đầy một tháng đến bầu cử, Trump dối trá một cách đáng xấu hổ khi làm ra vẻ như dỡ bỏ trừng phạt Nga là mọi việc sẽ trở lại bình thường, hy vọng có thể cứu vãn được đa số ở Quốc hội. Như người đứng đầu ngoại giao Châu Âu đã nói, Donald Trump trao cho Vladimir Putin " phương tiện để tiến hành chiến tranh", vì người Mỹ phải trả tiền cho diesel Nga, không phải bằng giá cũ mà với cái giá mà cuộc phiêu lưu Iran đã định ra.

Tóm lại, Donald Trump đã phung phí cả một ngọn núi đô la cao như Hy Mã Lạp Sơn, trong một cuộc chiến đã không giúp lật đổ được chế độ độc tài Iran mà lại làm rối loạn kinh tế thế giới. Và nay là nhát dao đâm sau lưng Ukraine, khi đơn phương dỡ bỏ trừng phạt Nga, dù Moskva đang tiếp tay cho Tehran để đối đầu với Washington.

Vị tổng thống này chưa hẳn bị tâm thần về mặt bệnh lý, nhưng mọi biểu hiện của ông ta đều cho thấy điều đó. Chưa hẳn là ông bị tình báo Nga giựt dây, nhưng ngay cả nếu bị điều khiển thực sự, ông ta cũng chẳng thể làm tốt hơn thế cho Moskva. Đây chắc chắn là tổng thống tồi tệ nhất trong toàn bộ lịch sử nước Mỹ - kẻ bất tài nhất, độc hại nhất và mang lại hình ảnh xấu xí nhất cho Hoa Kỳ. Bởi vì ông ta không ngần ngại bắt tay thỏa hiệp với một tên tội phạm chiến tranh - kẻ đã quyết tâm nghiền nát những gia đình Ukraine vô tội bằng bom đạn, sau khi tỏ ra bất lực, không thể đẩy lùi con em của họ trên chiến trường.

Người ta ngỡ không thể có gì tệ hơn được nữa, nhưng thực tế còn tồi tệ hơn thế nhiều. Kể từ giây phút đầu tiên của cuộc chiến, Vladimir Putin đã luôn đòi lấy đầu Volodymyr Zelensky để thay thế bằng một kẻ bù nhìn làm theo lệnh ông ta. Đó chính là cái mà Putin gọi là "phi phát-xít hóa". Và kể từ khi người Ukraine bắt đầu oanh kích được các nhà máy lọc dầu Nga, ông ta đòi Kiev phải từ bỏ việc đó, trong khi bản thân mình thì vẫn tiếp tục dội mưa bom. Nực cười thay, cả hai yêu sách đó đều đã được Donald Trump tiếp tay. Ông gào lên trước các ống kính máy quay rằng Ukraine cần có một tổng thống khác, đồng thời đe dọa cắt đứt nguồn tin tình báo của Mỹ. Tác giả kết luận, khi một kẻ tay sai của điện Kremlin đang chễm chệ trong Nhà Trắng, thì Châu Âu chỉ còn có cách tự lực cánh sinh.

Mỹ gây khó cho hàng không Iran

Tại Trung Đông, Le Figaro nhận thấy "Trọng lượng của trừng phạt Mỹ đè nặng lên Iran". Sau loạt biện pháp đầu tiên, nay đến lượt các nhà sản xuất xe hơi, công ty đường sắt quốc gia, nhà sản xuất xe gắn máy bị cho vào danh sách đen. Đến 23/09, Washington nhắm đến các công ty hàng không có đường bay đến Iran, khiến cuộc sống thường ngày của người dân có thể khó khăn hơn. Một doanh nhân Iran cho biết phi cơ ông đi phải đậu chờ trên phi đạo hơn bốn tiếng đồng hồ vì mỗi chuyến bay đều phải thương lượng, các nước ngần ngại không muốn cho máy bay Iran hạ cánh vì sợ Washington trừng phạt. Tại phi trường quốc tế Tehran, các chuyến bay thường xuyên bị hủy. Những chuyến đến Trung Quốc vẫn được duy trì, nhưng đến Iraq chính thức bị ngưng, cũng như đến Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất và Oman.

Chiến lược "Trung Quốc cộng 1" và cuộc tháo chạy lịch sử của doanh nghiệp Nhật Bản

Về kinh tế Châu Á, nhật báo Les Echos giải thích "Vì sao hàng ngàn công ty Nhật rời Trung Quốc". Cay cú vì tuyên bố của thủ tướng Sanae Takaichi liên quan đến Đài Loan, Tập Cận Bình liên tục trả đũa Tokyo về kinh tế. Bắc Kinh buộc các hãng du lịch giảm các chuyến đi Nhật Bản – hiện nay chỉ còn phân nửa, ngưng bán đất hiếm và linh kiện lưỡng dụng vốn thiết yếu cho các nhà máy Nhật. Nhiều nhà đầu tư Nhật Bản than phiền bị chính quyền chèn ép, thậm chí lo sợ về an ninh.

Trong hai năm qua, số doanh nghiệp Nhật Bản tại Hoa lục sụt giảm 20%, bên cạnh quan hệ Nhật-Trung xấu đi còn có nhiều lý do khác. Tổng cộng hơn 4.000 công ty Nhật Bản đã bỏ đi khỏi Hoa lục, hiện chỉ còn 10.118 công ty, con số thấp nhất kể từ 2010. Teikoku Databank cho rằng trước hết là do tăng trưởng Trung Quốc chậm lại, nhu cầu giảm vì khủng hoảng địa ốc. Bên cạnh đó là giá thành sản xuất tăng, tác động từ thuế quan của Donald Trump. Tuy các tập đoàn lớn không thể từ bỏ thị trường Hoa lục quá lớn, nhưng họ bắt đầu sản xuất tại Châu Á, đặc biệt ở Thái Lan, Ấn Độ, Indonesia, theo chiến lược "Trung Quốc cộng 1" để không quá lệ thuộc vào Bắc Kinh.

Tranh cãi về giải Nobel Hòa bình : Khi công pháp quốc tế bị chính trị hóa

Trên lãnh vực công pháp quốc tế, đã có các tranh luận về giải Nobel hòa bình dành cho bà Navi Pillay. Trả lời nhật báo thiên hữu Le Figaro, luật sư Sarah Scialom chuyên về luật quốc tế cho biết rất bất ngờ vì bà cho rằng giải thưởng này phải đứng ngoài cuộc chiến tranh giành ảnh hưởng xung quanh các cuộc xung đột. Nhưng người được trao giải lại là một nhân vật từng lãnh đạo một ủy ban đã nhiều lần bị chỉ trích, kể cả những nước không ủng hộ Israel. Navi Pillay lẽ ra phải khách quan, nhưng bà lại thường xuyên giao du với các nhóm chủ trương tẩy chay Israel.

Báo cáo mới nhất của bà được cho là bằng chứng diệt chủng ở Dải Gaza, không đáp ứng các tiêu chí luật quốc tế. Những dữ liệu đi ngược lại rất nhiều. Công tố viên Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) Karim Khan chẳng hạn, chưa bao giờ nêu ra khái niệm "diệt chủng" khi đưa ra lệnh truy nã Benyamin Netanyahou và Yoav Gallant, mà là "tiêu diệt" và tòa án đã không chấp thuận, trong khi lại đồng ý về tội danh này đối với Mohammed Deif, thủ lãnh quân sự của Hamas. Tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), chủ tịch thời đó là Joan Donoghue đã nói thẳng không thể cáo buộc "diệt chủng".

Luật sư cũng cảm thấy sốc khi IPC, cơ quan về an ninh lương thực của Liên Hiệp Quốc sửa đổi các tiêu chí trước khi tuyên bố nạn đói ở Gaza. "Nếu tất cả cuộc chiến đều trở thành diệt chủng, thì không còn gì là diệt chủng nữa ; nếu mọi thứ đều trở thành nạn đói, thì không còn nạn đói nào nữa". Nạn biển thủ viện trợ của Hamas đã được lờ đi, trong khi phe này bán lại hàng viện trợ ra chợ đen để mua vũ khí và trả lương cho các chiến binh. Sarah Scialom nhắc nhở, trong Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OCI) với gần 60 Nhà nước thành viên, có trọng lượng đáng kể trong các cuộc bỏ phiếu.

Thụy My