Mỹ–Iran : Đàm phán vẫn trong ngõ cụt

Tình hình Trung Đông và Ukraine tiếp tục chi phối các bàn cờ ngoại giao quốc tế, bên cạnh những hồ sơ kinh tế chính trị khác như căng thẳng nội bộ tại Iran, vai trò trung gian của Pakistan và nỗ lực của Kiev trong việc mở rộng "ngoại giao drone" tại Châu Âu và vùng Vịnh. Đối với Pháp, vấn đề cấp bách là nợ công, bên cạnh đó là nạn khai thác cổ vật trái phép. 

Cuộc đàm phán căng thẳng giữa Iran và Mỹ kết thúc tại Muscat.

Trump và sự khó đoán trong hồ sơ Iran

Liên quan đến Trung Đông, chưa có gì chắc chắn về cuộc đàm phán vòng hai giữa Hoa Kỳ và Iran, đang còn tùy thuộc vào vui buồn của tổng thống Mỹ. Donald Trump tối thứ Ba đã triển hạn ngưng bắn cho đến khi có lệnh mới. Le Figaro nhận định các cuộc thương lượng vốn đã phức tạp nay càng trở nên khó khăn hơn bởi những phát biểu công khai của ông Trump.

Các cuộc oanh tạc gần như cả ngày lẫn đêm đi kèm với tuyên bố chiến thắng, những lời đe dọa hủy diệt ngày càng mạnh mẽ. Đã tạm dừng ném bom, nhưng Trump vẫn không ngừng đe dọa lẫn trấn an, làm cho tình hình ngoại giao và quân sự thêm phần rối ren. Năng lực truyền thông hầu như siêu đẳng của Trump để áp đặt thực tế của mình, từ một thập niên qua đã giúp sự nghiệp chính trị của ông cất cánh. Nay Donald Trump cố gắng vận dụng trong cuộc chiến tranh đầu tiên dưới quyền chỉ huy của ông.

Tổng thống Mỹ nói báo chí dối trá, phe Dân Chủ phản quốc. Ông viết rằng đang trên đà chiến thắng : "Quân đội chúng ta là tuyệt vời, và nếu các bạn đọc những thông tin sai lạc như của tờ New York Times đang xuống dốc, tờ Wall Street Journal tồi tệ, hay Washington Post – may thay hầu như đã biến mất, có thể tin rằng chúng ta đang thua…Báo chí chống Mỹ đưa tin giả, hy vọng rằng Iran sẽ thắng, nhưng điều này sẽ không xảy ra vì chính tôi đang lãnh đạo !".

Chiến lược gây áp lực theo "lý thuyết kẻ điên"

Các tuyên bố này tạo tin tưởng cho thị trường quốc tế, nhưng tác động lại kém phần tích cực đối với đàm phán vì mỗi lời nói đều có sức nặng. Những người ủng hộ ông Trump hoan nghênh phương pháp được Richard Nixon gọi là "lý thuyết của kẻ điên" trong thời chiến tranh Việt Nam, nhằm chứng tỏ với Bắc Việt là có thể ra những quyết định điên rồ nhất để buộc phải thỏa thuận. Nhưng những tuyên bố dồn dập có thể phản tác dụng trong một cuộc chiến, hay trong khuôn khổ đàm phán, vốn cần bình tĩnh và kỷ luật.

Theo Wall Street Journal, những bình luận bốc đồng của tổng thống Mỹ còn là dấu hiệu cho thấy ông đang sốt ruột trước một cuộc chiến kéo dài. Nhật báo bảo thủ viết rằng các cố vấn của Trump không để cho ông vào phòng điều hành trong khi diễn ra chiến dịch phức tạp nhằm giải cứu hai phi công trên đất Iran vào đầu tháng, thái độ thiếu kiên nhẫn của Trump có thể làm rối chiến dịch. Tổng thống Mỹ cũng được cho là đã từ bỏ ý định cho đổ bộ lên đảo Khargh của Iran vì sợ thiệt hại, nhưng cũng nêu ra khả năng tự trao cho mình Huân chương danh dự cao quý nhất của Mỹ, vì đã có lần hạ cánh xuống Iraq ban đêm để ủy lạo binh sĩ.

Iran giữa sức ép quân sự, chia rẽ nội bộ và khủng hoảng kinh tế

Vệ binh Cách mạng đang nắm quyền ở Iran thì ngày càng cứng rắn hơn. Cho dù là dấu hiệu chia rẽ nội bộ hay nhằm tìm kiếm một nhượng bộ cuối cùng, các nhà đàm phán Iran đang tỏ ra nhập nhằng. Một nhà ngoại giao Iran từ Tehran tâm sự với Le Figaro tuy không tin tưởng Mỹ nhưng không để cho nhà trung gian Pakistan mất mặt. Theo ông, Iran thông qua Pakistan đang yêu cầu Hoa Kỳ phải bảo đảm dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran và các chỉ huy quân sự nói rằng họ có thể cầm cự thêm sáu tháng nữa nhờ kho tên lửa.

Theo tình báo Mỹ, Iran vẫn còn 70% số tên lửa, 60% bệ phóng và 40% drone. Tuy nhiên, những người khác, trong đó có ngoại trưởng Abbas Araghchi, tổng thống Massoud Pezechkian và có thể cả chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, tin rằng các cuộc đàm phán với Mỹ tại Pakistan là cần thiết. Liệu tiếng nói họ có trọng lượng trước lực lượng Vệ binh Cách mạng, do cựu bộ trưởng Nội vụ Ahmad Vahidi lãnh đạo ?

Tình trạng nền kinh tế cũng đè nặng lên đàm phán. Sau Năm Mới Iran, cả một làn sóng sa thải đã diễn ra. Tehran đang rất cần được giải tỏa 30 tỉ đô la đang bị đóng băng và dỡ bỏ cấm vận. Những khuôn mặt cứng rắn nhất trong quân đội muốn kéo dài chiến tranh, bóp nghẹt xung đột nội bộ. Nhưng nếu cỗ máy kinh tế không được tái thúc đẩy, trước sau gì chế độ cũng phải đối mặt với những cuộc biểu tình. Tóm lại, cũng như Donald Trump, thời gian không hẳn đứng về phía Tehran.

Pakistan và vai trò trung gian nổi bật của tướng Asim Munir

La Croix nhấn mạnh đến vai trò của ông Asim Munir, nhà hòa giải quan trọng giữa Iran và Hoa Kỳ. Bắt đầu nổi bật trên trường quốc tế từ cuộc chiến tranh với Ấn Độ tháng 5/2025, và có mối quan hệ chặt chẽ với Donald Trump, vị thống chế 58 tuổi là nhân vật không thể thiếu trong cuộc đàm phán. Sau cuộc xung đột với Ấn Độ, Asim Munir trở thành thống chế thứ nhì trong lịch sử Pakistan, trong bối cảnh căng thẳng chính trị trong nước. Nhà bình luận Pervez Hoodbhoy nhận xét, Asim Munir đã gặp may nhờ Narendra Modi khởi chiến với Pakistan, vì ông đối lập với thủ tướng Imran Khan – nhân vật được ưa chuộng nay đang ngồi tù.

Munir được cảm tình của tổng thống Mỹ nhờ nhiều lần cảm ơn ông Donald Trump vì vai trò trong việc giúp xuống thang với Ấn Độ, đề nghị trao giải Nobel hòa bình cho ông, và giải giao cho Hoa Kỳ một nghi can bị truy nã vì liên quan đến vụ khủng bố ở Kabul khi Mỹ di tản. Ông cũng đề nghị mở cửa khai thác quặng mỏ đối với Mỹ, cho thâm nhập lãnh vực tiền ảo. Song song đó, quan hệ với Tehran khá tốt đẹp, vì Pakistan đã ủng hộ Iran trong cuộc chiến 12 ngày. Asim Munir còn có liên hệ chặt với giới an ninh Iran nhờ nhiều năm đứng đầu tình báo quân đội. Trong nước, quyền lực của Asim Munir càng được tăng cường từ tháng 11/2025, trở thành người điều hành đất nước trên thực tế.

Hiến pháp sửa đổi cho phép tổng tham mưu trưởng quân đội được quyền đặc miễn suốt đời, đứng trên tư lệnh hải quân và không quân. Đương kim thủ tướng Shehbaz Sharif được quân đội ủng hộ nhưng đứng lùi về phía sau – cái giá cho sự tồn tại chính trị của mình. Chỉ có những người ủng hộ Imran Khan dám công khai chỉ trích sự tập quyền này. Cựu quân nhân Basharat nói : "Vai trò của tổng tham mưu trưởng là bảo vệ đất nước, nhưng nay ông ta kiểm soát tất cả". Hiện thời nhân vật quyền lực nhất Pakistan đang nắm vai trò nhà hòa giải khó thay thế, và báo chí trong nước còn cho rằng Asim Munir xứng đáng được giải Nobel hòa bình.

Ukraine tăng cường "ngoại giao drone" trong chiến lược tự chủ quân sự

Trong khi đó Ukraine mở rộng được "drone deal" (Thỏa thuận về drone) ra toàn Châu Âu. Dù bị Washington làm ngơ, tổng thống Volodymyr Zelensky đang đi khắp các thủ đô Châu Âu để thiết lập quan hệ đối tác chiến lược. Kiev đề nghị trao đổi công nghệ với Châu Âu và cùng sản xuất vũ khí. Tổng thống Ukraine nhấn mạnh đến "kỹ năng, kinh nghiệm quân sự của chúng tôi, khả năng phòng thủ bằng drone, hỏa tiễn, chiến tranh điện tử và chia sẻ dữ liệu", "có thể được tích hợp vào hệ thống an ninh Châu Âu".

Bốn năm sau khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược, Ukraine đã giành được quyền tự chủ : giảm sự lệ thuộc vào vũ khí nhập khẩu, hiện còn 18%, so với 54% vào năm 2022. Ukraine đã mở rộng phạm vi nền kinh tế chiến tranh, tìm kiếm các đối tác để sản xuất drone bên ngoài lãnh thổ. Một nguồn tin quân sự ở Ukraine nói với Le Figaro, ngay khi một nhà máy bị Moskva xác định vị trí thì sẽ trở thành mục tiêu. Ukraine dự định sản xuất 8 triệu drone vào năm 2026, gấp đôi so với năm 2025.

Đến cuối năm ngoái Kiev đã thiết lập quan hệ đối tác với Litva, Phần Lan, Đức, Bồ Đào Nha, Na Uy, Thụy Điển, Hà Lan và Vương quốc Anh. Chẳng hạn tuần trước, Luân Đôn loan báo giao 120.000 drone do các công ty Anh như Tekever, Windracers và Malloy Aeronautics sản xuất cho Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng đã ký một thỏa thuận với Hà Lan để đẩy nhanh thương mại. Năm 2025, công ty khởi nghiệp Hyllus của Hà Lan đã tăng năng lực sản xuất drone cho Ukraine lên 10.000 chiếc mỗi tháng. Và kể từ khi nổ ra khủng hoảng ở Trung Đông, Ukraine khá thành công trong việc mở rộng "ngoại giao drone" sang các quốc gia vùng Vịnh.

Pháp : Bức tường nợ lấn át ngân sách giáo dục, quốc phòng

Về nước Pháp La Croix báo động, hôm qua bộ Tài Chính loan báo số tiền trả lãi vay đã lên đến 64 tỉ euro năm nay, cao hơn cả ngân sách dành cho giáo dục là 63 tỉ và quốc phòng (57 tỉ). Nếu được xác nhận, đây là lần đầu tiên tiền trả nợ là món chi lớn nhất của Nhà nước. Trên thực tế, từ hơn 50 năm qua, Pháp sống trên khả năng của mình. Kể từ 1974, thâm thủng ngân sách chồng chất năm này qua năm nọ, để tài trợ cho đầu tư nhưng cũng cho phúc lợi xã hội. Những năm gần đây ngân sách còn thâm hụt nhiều hơn, trong khi các nước láng giềng đi theo con đường ngược lại. Tình trạng này không thể tiếp tục : chấp nhận tài trợ cho quá khứ và ngăn trở tương lai. Không có cách nào khác ngoài việc tăng thu, giảm chi. Tuy khó chấp nhận nhưng theo nhật báo Công Giáo, chén thuốc sẽ càng đắng hơn khi món nợ cao thêm, vì vậy không nên trễ nải.

Nạn săn tìm cổ vật làm mất đi những mảnh ghép quá khứ

Cũng tại Pháp, Le Monde cho biết nạn buôn bán và khai quật trái phép cổ vật đang gia tăng, kéo theo những thiệt hại không thể phục hồi đối với di sản. Theo số liệu của hải quan Pháp, năm 2025 có 67 vụ liên quan đến cổ vật, gần gấp đôi so với năm 2022. Kết quả này phản ánh không chỉ quyết tâm tăng cường kiểm soát của nhà nước, mà còn cho thấy sự phát triển của thị trường chợ đen, từ các mạng lưới có tổ chức đến những người "săn lùng kho báu nghiệp dư" sử dụng máy dò kim loại. Hậu quả lớn nhất từ các cuộc khai quật trái phép là làm mất bối cảnh khảo cổ, khiến hiện vật mất đi ý nghĩa lịch sử.

Một trong những vụ tiêu biểu liên quan đến các khối đá từ lăng mộ của tư tế Ai Cập cổ Haou-Nefer, bị đánh cắp đầu những năm 2000 và sau đó xuất hiện trên thị trường nghệ thuật quốc tế với giấy tờ giả. Cuộc điều tra dẫn đến việc kết án một nhà buôn cổ vật tại Paris và trả lại hiện vật cho Ai Cập năm 2023. Một trường hợp khác là đối tượng có biệt danh "người trồng nho cướp bóc", sở hữu hơn 2.300 hiện vật thời Gallo-La Mã và thời đồ đồng, bằng cách dò tìm và đào bới trái phép. Dù biện minh vì "đam mê", ông này vẫn bị phạt nặng vì phá hủy di sản.

Vụ "kho báu Lava" tại đảo Corse bắt đầu từ việc một người dân tình cờ tìm thấy tiền vàng La Mã khi lặn biển. Thay vì khai báo, ông đã bán dần số cổ vật trong nhiều năm. Sau nhiều cuộc điều tra kéo dài, người này bị kết án và các hiện vật bị tịch thu, một phần đã bị thất lạc hoặc phá hủy. Ngoài ra, một phù điêu hiếm thời Trung cổ và một đồng tiền vàng mang dấu ấn Charlemagne cũng được thu hồi. Những trường hợp này cho thấy một thực tế : Dù xuất phát từ lòng tham hay "đam mê", việc chiếm giữ và buôn bán cổ vật trái phép đều góp phần làm biến mất những mảnh ghép không thể thay thế của quá khứ.

Thụy My