Bị Nga khiêu khích, NATO vẫn chùn tay vì lá bài Trump của Putin

Les Echos ngày 22/09/2025 đặt câu hỏi : "Làm thế nào chận lại Putin ?". Năm 2015, một phi cơ tiêm kích Nga "bay lạc" vào không phận Thổ Nhĩ Kỳ và bị bắn hạ ngay. Các phi cơ Nga sau đó không bao giờ còn dám lảng vảng trên bầu trời nước Thổ. Giờ đây, đã ba lần bị xâm nhập không phận chỉ trong một tuần lễ, NATO có thể hành động kiên quyết tương tự hay không ?

Ảnh do quân đội Thụy Điển công bố cho thấy một chiếc MIG-31 của Nga xâm phạm không phận Estonia, ngày 19/09/2025. via Reuters – Swedish Armed Forces

Liệu NATO sẽ bắn hạ phi cơ Nga xâm nhập như Thổ Nhĩ Kỳ ?

Liên quan đến cuộc xâm lăng Ukraine, Les Echos đặt câu hỏi : "Làm thế nào chận lại Putin ?". Việc NATO không đáp trả một cách cứng rắn ba lần xâm nhập không phận của Nga trong vòng một tuần lễ qua, chỉ làm Putin càng tin tưởng rằng phương Tây không có lời giải, và ông ta càng tác oai tác quái. Trong sự leo thang hoàn toàn có tính toán, sự kiện ba chiếc MIG-31 của Nga xâm nhập không phận Estonia suốt 12 phút bộc lộ rõ ý đồ của Moskva : Ông chủ điện Kremlin trắc nghiệm năng lực và ý chí của phương Tây. Bị khiêu khích đến lần thứ ba, phải chăng NATO sẽ trả đũa như Thổ Nhĩ Kỳ hồi năm 2015 ?

Năm đó một phi cơ tiêm kích Nga "bay lạc" vào không phận Thổ, và bị bắn hạ ngay. Nga đã rút được bài học. Các phi cơ Nga sau đó không bao giờ còn dám lảng vảng trên bầu trời Thổ Nhĩ Kỳ. Giờ đây NATO có thể hành động kiên quyết tương tự hay không ? Putin chắc chắn là không, ông ta có vẻ "trên cơ".

Trước hết, Putin biết mình muốn gì, ngược với các đối thủ đang bị chia rẽ về cách thức phản ứng. Ông ta có một mục tiêu, đó là tái lập Liên bang Xô viết. Và có một phương pháp : Dần dà cho thấy sự bất lực của phương Tây. Để thực hiện cho kỳ được, Putin còn có thể dựa vào các đồng minh trực tiếp hoặc gián tiếp. Làm thế nào khiến ông ta phải thối lui chỉ bằng việc đe dọa trừng phạt, khi Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục mua dầu khí Nga, giúp Moskvacó nguồn tiền theo đuổi cuộc chiến ? Kremlin còn có được "thuế máu" từ Bắc Triều Tiên, với số lính bị đưa sang làm bia đỡ đạn và đạn pháo dồi dào.

"Kẻ ngốc hữu dụng" Donald Trump : Lá bài mạnh nhất của Vladimir Putin

Nhưng đối với Vladimir Putin, cặp Trump-Netanyahou ít nhất cũng hữu ích như bộ ba Tập Cận Bình-Narendra Modi-Kim Jong Un. Thủ tướng Israel khi dấn sâu vào cuộc chiến ở Gaza, đã làm đổi hướng sự chú tâm và xúc động của thế giới về những gì đang diễn ra ở Đông và Trung Âu. Các hình ảnh từ Trung Đông mạnh mẽ hơn, sự thương hại dành cho người Palestine thấy rất rõ.

Không phải là "cuộc chiến giữa những người da trắng" như ở Ukraine, mà là một cuộc xung đột bất bình đẳng giữa một cường quốc ngày càng bị coi là thực dân và một dân tộc đang đau khổ. Lá bài tốt nhất của Vladimir Putin vẫn là Donald Trump. Ông Trump là "kẻ ngốc hữu dụng" hoàn hảo. Đối với Putin, không có sự ủng hộ mạnh mẽ của Mỹ thì Châu Âu chỉ là con số không. Theo tác giả bài viết trên Les Echos, cần chứng tỏ cho Sa hoàng mới là ông ta đã sai lầm.

Tình hình hiện nay giống như hồi thập niên 30 hơn là những năm 1950-1989. Đã hẳn chiến tranh Ukraine không phải như cuộc chiến Tây Ban Nha, và Putin không phải là Hitler, nhưng bài học chủ yếu của những năm tháng bi kịch vẫn còn đó. Nếu không chặn đứng Putin ngay bây giờ, là nhận lấy nguy cơ một cuộc chiến tranh cho ngày mai.

Nước Nga của Putin chẳng phải vô địch, kinh tế Nga yếu kém, dễ tổn thương ; các bên ủng hộ Moskvakhông muốn một sự leo thang làm lung lay kinh tế thế giới thậm chí sụp đổ chế độ. Chiến tranh Gaza không kéo dài mãi mãi. "Hãy thức tỉnh và chiến đấu thực sự", đó là thông điệp của thập niên 30. Răn đe Putin không phải là quá trễ, nhưng thời gian không còn nhiều. Thiếu minh mẫn và kiên quyết là rất nguy hiểm, theo Les Echos.

La Croix lưu ý, NATO đã điều các tiêm kích F-35 của Hà Lan, F-16 của Ba Lan, phi cơ tiếp liệu AWACS của Ý và một giàn Patriot của Đức. Nhưng theo tướng Pháp Vincent Desportes, "chỉ tiêu diệt 3/19 drone Nga, chúng ta vẫn chưa sẵn sàng". Ông cảnh báo : "Sắp tới không có gì cản trở Vladimir Putin gởi sang một đàn 850 drone như đã làm ở Ukraine".

Lính Nga từ chiến trường Ukraine về : Mối đau đầu cho xã hội

Trên bình diện xã hội, nhật báo công giáo La Croix cũng nói về "Việc hội nhập khó khăn của lính Nga từ chiến trường Ukraine trở về". Vấn đề này đang ám ảnh Moskva, khi tỉ lệ tội phạm đang tăng lên. Trường hợp Ivan Rossomakhin, 29 tuổi, đã gây tranh cãi từ hai năm trước. Bị tù vì tội giết người, anh ta được ân xá nhờ gia nhập lực lượng lính đánh thuê Wagner năm 2022. Trở về đời sống dân sự sau khi hoàn tất hợp đồng, Rossomakhin cưỡng hiếp và sát hại một phụ nữ 85 tuổi. Bị ra tòa và lãnh án, chưa đầy sáu tháng sau kẻ sát nhân lại được trả tự do để gởi sang Ukraine.

Theo Putin, các cựu chiến binh là "giới tinh hoa thực sự". Moskvatung ra chương trình "Thời của các anh hùng", ưu tiên nhận vào các trường hành chánh cao cấp. Đảng Nước Nga Thống Nhất của tổng thống đưa nhiều cựu binh làm ứng cử viên trong cuộc bầu cử khu vực tháng 9/2024 nhưng chỉ có 5 % đắc cử. Kremlin còn tìm cách khống chế các hiệp hội cựu chiến binh. Hiệp hội lớn nhất mang tên "Người bảo vệ Tổ quốc" do Anna Tsivileva, một người thân tín của Putin phụ trách, được lập ra năm 2023.

Chuyên gia về Nga, Mark Galeotti ghi nhận : "Loại xã hội dân sự giả hiệu, trung thành với chính quyền, không được các cựu binh ưa thích và sẽ có nhiều tổ chức khác xuất hiện như sau chiến tranh Afghanistan, không ngần ngại chỉ trích chính phủ". Hiện có ít nhất 60.000 cựu binh không tìm được việc làm tại Nga. Nhà nghiên cứu Marlène Laruelle của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp nhận định, cả một thế hệ nam giới và gia đình bị định hình bởi chiến tranh với thu nhập cao gấp ba bình thường, nay phải đối mặt với thực tế xã hội, và sự tàn bạo ngoài mặt trận còn ảnh hưởng đến tính cách khi trở về.

Việc công nhận Nhà nước Palestine chiếm trang nhất báo Pháp

Sự kiện hôm nay Pháp và 9 nước khác nhìn nhận Nhà nước Palestine tại Liên Hiệp Quốc chiếm trang nhất các báo xuất bản ở Paris. La Croix đăng ảnh một người cầm lá cờ trên dải đất Gaza bị tàn phá, chạy tít lớn "Công nhận Nhà nước Palestine". Le Figaro đánh giá "Nhà nước Palestine : Thách thức đầy rủi ro của Emmanuel Macron", Le Monde chỉ trích "Sự thay đổi chậm chạp của Macron", Libération coi đây là "Giai đoạn lịch sử".

Nhật báo công giáo La Croix cho rằng tuy chỉ mang tính biểu tượng, "nhưng có những biểu tượng đáng giá". Đây là cử chỉ quan trọng của Emmanuel Macron vào lúc chiến sự tiếp diễn trên Dải Gaza, người dân chạy trốn nhưng không biết đi về đâu. Theo Le Monde, đây là "điều bắt buộc", phù hợp với quyền tự quyết của các dân tộc. Tất nhiên là không phải nhờ vậy mà hòa bình sẽ đến, nhưng nếu từ chối là bảo đảm cho một cuộc chiến tranh không hồi kết.

Nhật báo thiên tả Libération hoan nghênh tổng thống Pháp, nhấn mạnh rằng nếu không có ông, ý tưởng từ nhiều thập niên qua vẫn chỉ nằm trên giấy, các nước lớn khác như Anh, Canada, Úc sẽ không theo chân. Ông Macron đã làm nên lịch sử khi có động thái mà không có tổng thống Pháp nào trước đó dám làm. Ngược lại, nhật báo cánh hữu Le Figaro đánh giá hôm nay không phải là ngày lễ hội cho người Palestine. Việc được công nhận không giúp cải thiện cuộc sống của họ, không mang lại viễn cảnh một ngày nào đó sẽ có được Nhà nước độc lập, mà còn có thể phải trả giá cho món quà mang tính tượng trưng này.

Ba tiêu chí dân tộc, lãnh thổ, chính quyền : Palestine đều không đáp ứng

Nhà bình luận Nicolas Baverez trên Le Figaro nói về "Emmanuel Macron, Israel, Palestine và người Do Thái". Tiếp tục chính sách ngoại giao sai lạc, những động thái của ông Macron nhằm công nhận một Nhà nước Palestine "vừa vô ích lại vừa nguy hiểm". Tại New York ngày 22/09 khởi đầu Rosh ha-Shana, là ngày đầu Năm mới theo lịch Do Thái. Tổng thống Emmanuel Macron trong hội nghị đồng tổ chức với Ả Rập Xê Út bên lề Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, quyết định công nhận vô điều kiện Nhà nước Palestine.

Tác giả bài viết nhắc lại, sự chia sẻ vùng đất giữa Jourdain và Địa Trung Hải giữa Israel và một Nhà nước Palestine phù hợp với nghị quyết 181 Liên Hiệp Quốc ngày 29/11/1947, thành lập Nhà nước Do Thái - nhưng bị các nước Ả Rập từ chối. Tiếp theo là tiến trình Oslo năm 1993 dưới thời thủ tướng Yitzhak Rabin và chủ tịch Yasser Arafat, dẫn đến việc Israel và Palestine công nhận lẫn nhau. Nhưng rồi ông Rabin bị ám sát năm 1995 và cuộc chiến Intifada lần thứ hai bắt đầu.

Pháp luôn ủng hộ giải pháp hai Nhà nước, và trước Paris đã có 148 nước công nhận Palestine. Trên nguyên tắc, ông Macron vẫn đi theo logic này, nhưng việc thực hiện là thảm họa. Để được nhìn nhận, một Nhà nước phải có một dân tộc, một lãnh thổ và một chính quyền thực sự. Palestine không đáp ứng bất kỳ tiêu chí nào. Dân số vẫn chưa rõ do sự nhập nhằng về tư cách người tị nạn, biên giới không hiện hữu. Cơ quan quyền lực Palestine không còn tính chính danh, bất lực và tham nhũng, 70% nguồn thu là từ tài trợ quốc tế trong đó có những nguồn đôi khi khả nghi.

Bị đè bẹp về quân sự, Hamas bỗng có được chiến thắng chính trị

Để có được hiệu quả, việc nhìn nhận Nhà nước Palestine cần kèm theo các điều kiện nghiêm ngặt để dẫn đến hòa bình : Chấp nhận sự hiện hữu và an ninh của Israel, giải trừ quân bị Nhà nước tương lai, loại trừ Hamas, cải cách sâu sắc chính quyền Palestine. Đó là quan điểm của tổng thống Pháp trước mùa hè, nhưng nay lại khác. Trong khi đó Mahmoud Abbas không giữ lời hứa tổ chức bầu cử, bảo đảm tính minh bạch, giải giáp Hamas và buộc phe này rời khỏi Gaza.

Cũng theo nhà bình luận Bavarez trên Le Figaro, thay vì làm cử chỉ mang tính biểu tượng, ngoại giao Pháp lẽ ra nên ưu tiên cho vận động đàm phán ngưng bắn ở Gaza, trả tự do cho các con tin đang bị đối xử hết sức vô nhân đạo, tái lập điều kiện sống bình thường trên dải đất này ; với sự hợp sức của quốc tế. Động thái của Emmanuel Macron chỉ khuyến khích những kẻ cực đoan và bạo lực. Phe Hamas đang thất bại xiểng liểng về quân sự, lại được tưởng thưởng bằng một chiến thắng chính trị và ngoại giao, để biện minh cho vụ thảm sát ngày 07/10 và sự khống chế dân Gaza.

Thủ tướng Benyamin Netanyahou và những người cực đoan, với sự ủng hộ của chính quyền Donald Trump, sẽ đẩy nhanh tiến trình hủy diệt Gaza, di cư dân, sáp nhập Cisjordanie để phá mọi khả năng thành lập Nhà nước Palestine, tạo lý do cho xu hướng bài Do Thái. Các vụ tấn công người Do Thái đã tăng 340% tại Paris và vùng phụ cận.

Ông Emmanuel Macron từng kêu gọi thành lập liên minh quốc tế chống Hamas sau vụ thảm sát ngày 07/10, nhưng nay lại xoay chiều. Đó là một trong hàng loạt thất bại ngoại giao của Pháp, từ hồ sơ Ukraine đến sự xuống dốc về kinh tế, sự tê liệt của các định chế, rút lui khỏi Châu Phi… Việc công nhận Nhà nước Palestine hôm nay không giúp ngưng chiến ở Gaza hay ổn định Trung Đông. Trong giờ phút bi kịch của lịch sử, vũ lực đứng trên pháp luật, quyết định này còn gây chia rẽ những người ôn hòa, làm yếu đi những người kiến tạo hòa bình, cổ vũ bạo tàn.

Thụy My