Sẽ ra sao nếu Nhật Bản phát triển vũ khí hạt nhân ?

Răn đe hạt nhân liệu có phải là lựa chọn khôn ngoan cho Nhật Bản ? Chủ nghĩa dân tộc đang bị lợi dụng thế nào trong các cuộc chiến ở Thái Lan-Cam Bốt ? Những chiến dịch huấn luyện quân sự cho trẻ em ngay từ cấp mầm non ở Nga đang nở rộ ra sao ? Vì sao nguồn thu của Giáo hội Công giáo tăng mạnh ? Một sáng kiến đầy tính nhân văn ở Canada trong dịp Giáng Sinh. Đó là những chủ đề chính được các báo Pháp số ra hôm nay, 24/12/2025, quan tâm.

Một đám mây hình nấm trong vụ thử bom hạt nhân tại Khu Thử nghiệm Nevada, Mỹ vào ngày 24/06/1957. AP

Tờ Le Figaro hôm nay có bài phân tích liệu Nhật Bản có phát triển vũ khí hạt nhân hay không ? Theo tờ báo, từ trước tới nay, Tokyo vẫn giữ lập trường mơ hồ về vấn đề này. Hai quả bom nguyên tử ném xuống Hiroshima và Nagasaki năm 1945, khép lại Thế chiến thứ hai, là lời nhắc nhở cho quốc gia duy nhất từng chịu tổn thương bởi loại vũ khí này. Từ đống tro tàn ấy đã ra đời chủ nghĩa hòa bình hiện đại của Nhật Bản, được đông đảo dư luận trong nước tán đồng. Năm 1971, Nghị viện Nhật Bản (Diet) chính thức thông qua một chính sách dựa trên ba nguyên tắc : không phát triển, không sở hữu, không đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ. Nhưng khi giao phó an ninh của mình cho Hoa Kỳ, Nhật Bản lại trú ẩn dưới "chiếc ô hạt nhân" của Mỹ, qua đó chấp nhận một vị thế thiếu vững chắc.

Hơn nữa, dù vận động cho việc không phổ biến vũ khí hạt nhân, Tokyo lại không cam kết xóa bỏ hoàn toàn. Vì thế, Nhật Bản từ trước đến nay chỉ hỗ trợ rất hạn chế phong trào xã hội dân sự chống hạt nhân, dù phong trào này đã được trao hai giải Nobel. Giải gần đây nhất, dành cho tổ chức phi chính phủ Nihon Hidankyo, chỉ nhận được những lời khen ngợi mang tính xã giao trong nước. Tóm lại, chủ nghĩa chống hạt nhân của Nhật Bản mang tính cơ hội nhiều hơn là xuất phát từ niềm tin thực sự.

Nhật Bản hiện đang bị kẹt giữa ít nhất ba làn đạn : các chương trình hạt nhân của Bắc Triều Tiên, của Trung Quốc, cùng với ý định rút lui của Donald Trump. Từng là một cường quốc hạt nhân chỉ duy trì mức "răn đe tối thiểu" với vài chục đầu đạn, Trung Quốc hiện xây dựng một kho vũ khí nhằm sánh ngang với song trụ Nga – Mỹ, mỗi bên sở hữu hàng ngàn tên lửa. Điều này diễn ra trong bối cảnh tổng thống Hoa Kỳ tuyên bố sẽ thu hẹp chính sách đối ngoại, tập trung trở lại vào lục địa của mình.

Răn đe hạt nhân liệu có phải là lựa chọn khôn ngoan cho Nhật Bản ?

Tuy nhiên, dù mối lo ngại của Nhật Bản có vẻ chính đáng, việc nước này lựa chọn răn đe hạt nhân sẽ là một sự đảo chiều gần như không tưởng. Nhật Bản chắc chắn có đủ năng lực công nghệ, nhưng lại không có học thuyết sử dụng. Về mặt ngoại giao, một chương trình hạt nhân của Nhật sẽ phá vỡ nửa thế kỷ chính sách không phổ biến vũ khí nguyên tử, buộc quần đảo này quay lưng với 191 quốc gia thành viên của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), giống như Bắc Triều Tiên đã làm vào năm 2003. Chương trình này sẽ vấp phải sự phản đối từ các nước đồng minh, thúc đẩy cuộc chạy đua hạt nhân của các nước láng giềng. Hàn Quốc sẽ cảm thấy không thể đứng ngoài cuộc, và làm gia tăng tốc độ vũ trang của các quốc gia thù địch (kể cả Nga). Về kinh tế, điều đó sẽ đè nặng lên ngân sách công vốn đã chật vật do việc gia tăng chi tiêu quân sự hiện nay, chưa kể nguy cơ bị cô lập tạm thời khỏi thương mại toàn cầu, nền tảng của sự thịnh vượng Nhật Bản. Cuối cùng, ý đồ này dựa trên giả định rằng Hoa Kỳ sắp rút khỏi liên minh Nhật – Mỹ. Tuy nhiên cho đến nay, Donald Trump vẫn chưa hề cho thấy dấu hiệu thực sự nào về khả năng này.

Thủ tướng Sanae Takaichi thể hiện một lập trường chủ động trên vấn đề này, phù hợp với cử tri theo xu hướng dân tộc chủ nghĩa của bà. Có khả năng bà sẽ tiến hành những điều chỉnh nhỏ. Hôm Chủ nhật, Itsunori Onodera, một nhân vật trụ cột của phe đa số, cho rằng nên xem xét khả năng tiếp nhận tạm thời các lực lượng hạt nhân của Mỹ. Nếu điều đó xảy ra, Nhật Bản thực chất chỉ hợp thức hóa một thực trạng đã tồn tại. Eisaku Sato, vị thủ tướng từng đề xướng "ba nguyên tắc" (và vì thế nhận giải Nobel Hòa bình), thực ra đã bí mật đàm phán việc tiếp nhận và cho phép vũ khí hạt nhân quá cảnh trên lãnh thổ Nhật Bản, sự việc được tiết lộ sau này khi các hồ sơ ngoại giao được giải mật. 

Xung đột Thái Lan – Cam Bốt : Khi chủ nghĩa dân tộc bị lợi dụng

Vẫn về thời sự Châu Á, nhật báo Le Monde hôm nay có bài xã luận về mối nguy khi chủ nghĩa dân tộc khi bị lợi dụng, thể hiện qua cuộc xung đột biên giới, vốn có từ lâu đời giữa Thái Lan và Cam Bốt, giờ bùng phát trở lại. 

Hồi tháng 10, để làm hài lòng người đứng đầu Nhà Trắng, Bangkok và Phnom Penh đã ký kết một thỏa thuận ngừng bắn, cho kịp chuyến công du Châu Á của tổng thống Trump. Được ký kết vội vàng, văn kiện này để ngỏ quá nhiều câu hỏi chưa được giải đáp để có thể có hiệu lực lâu dài, bỏ qua vai trò trung gian quan trọng của Malaysia, quốc gia giữ chức chủ tịch luân phiên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm nay, cũng như phớt lờ ảnh hưởng kín đáo của Trung Quốc.

Từ cả hai phía, tình hình nội bộ của mỗi chính quyền đều thúc đẩy việc thổi bùng ngọn lửa căng thẳng. Về phía Cam Bốt, việc tôn vinh di sản Khmer cho phép chuyển sự chú ý của công luận về quá trình chuyển giao quyền lực theo kiểu cha truyền con nối từ Hun Sen sang con trai Hun Manet. Việc Cam Bốt công bố trên mạng xã hội nội dung một cuộc trò chuyện giữa cựu lãnh đạo Phnom Penh với thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra cho thấy chính quyền Cam Bốt sẵn sàng làm mọi cách để gây bất ổn cho nước láng giềng. 

Về phía Thái Lan, thủ tướng kế nhiệm Anutin Charnvirakul cũng có lợi ích không kém trong việc duy trì căng thẳng xung quanh một vấn đề có khả năng tập hợp hầu như toàn bộ các lực lượng chính trị dưới lá cờ Thái Lan, trước cuộc bầu cử Quốc hội ngày 08/02/2026.

Sự dai dẳng của cuộc xung đột này làm nổi bật những giới hạn của cơ chế đa phương yếu ớt như của ASEAN, cũng như sự bất lực của các công cụ ngoại giao truyền thống, trong bối cảnh nguyên tắc "kẻ mạnh" đang quay trở lại chi phối các quan hệ quốc tế.

Nga : Cho trẻ học quân sự ngay từ trường mẫu giáo

Nhật báo Le Monde hôm nay có bài phóng sự mang tựa "Ở Nga : Nhập ngũ ngay từ trường mầm non". Ngày 24/03/2025, tại một trường mẫu giáo ở Syktyvkar, thành phố 200.000 dân nằm cách Moskva hơn 1.000 km về phía đông bắc, một trong những người cha của học sinh được mời đến để tổ chức một "buổi gặp gỡ mang tính giáo dục". Trước mặt những đứa trẻ khoảng 5 tuổi này, ông đã bày ra cả một kho vũ khí gồm các bản sao súng trường tấn công và súng ngắn. Kết thúc buổi gặp gỡ, các em nhỏ đã cho vị khách thấy những gì mình ghi nhớ từ các bài học. Các em chạy vượt chướng ngại vật. Sau đó, các em thực hiện mệnh lệnh nằm xuống, úp mặt xuống đất, hai tay đặt sau đầu. Người cha giải thích rằng đó là tư thế cần áp dụng trong trường hợp kẻ thù sử dụng vũ khí hạt nhân.

Rất nhiều trường mẫu giáo trên khắp nước Nga đã thiết lập các nhóm "thiếu sinh quân" nhí kể từ khi Điện Kremlin phát động cuộc chiến tại Ukraine vào tháng 02/2022. Những đứa trẻ tham gia các cuộc thi diễu hành và hát quân ca, tụ họp trong các buổi lễ và các vũ hội giữa các thiếu sinh quân, và thường xuyên gặp gỡ các quân nhân. Các em học cách tự vệ khi có súng nổ và học cách báo cáo với độ chính xác như trong quân đội. Và các em đội chiếc mũ nồi đỏ của thiếu sinh quân. Đối tượng nhắm tới là trẻ em từ 4 đến 7 tuổi.

Tập trung vào tinh thần yêu nước và sự chuẩn bị quân sự ở mức cơ bản, các chương trình này bắt đầu xuất hiện trong các trường mẫu giáo từ năm 2014, vào thời điểm Nga thôn tính bán đảo Crimea. Sau cuộc xâm lược Ukraine năm 2022, phong trào này lại càng nở rộ. Theo thống kê của Viorstka, trang truyền thông trực tuyến độc lập của Nga Viorstka, đã có ít nhất 57 địa phương tại 26 vùng của Nga thành lập những nhóm như vậy trong các trường học. 

Dần dần, trên khắp nước Nga, những chuẩn mực chung đã bắt đầu được thiết lập. Trong bộ đồng phục, màu đỏ hoặc xanh tùy theo từng lớp, các em nhỏ bắt đầu tuần học của mình bằng lễ chào cờ, trong đó chính các em tự tay kéo lá cờ Nga lên trước một bức tranh tường mô tả Điện Kremlin. Sau đó, các em vừa học lịch sử Nga vừa học về thời sự gần đây, đặc biệt là ca ngợi "thành công" của việc "sáp nhập" Crimea. Quốc ca vang lên trong lớp học ; quốc kỳ Nga được treo ; và các em nhỏ hô to ba lần "Tôi thề !", như một dấu hiệu thể hiện lòng trung thành với quốc kỳ và quốc gia.

Pháp : Nguồn thu của Giáo hội Công giáo tăng mạnh

Trong không khí Giáng Sinh, nhật báo công giáo La Croix hôm nay có bài viết về các khoản quyên góp cho Giáo hội Công giáo. Hôm 17/12, Hội đồng Giám mục Pháp đã công bố những con số đầu tiên cho thấy nguồn thu của Giáo hội trong năm 2024 đạt 825 triệu euro, tăng rõ rệt so với các năm trước đó (805 triệu euro năm 2023 và 781 triệu euro năm 2022).

Các nguồn thu này bao gồm tiền đóng góp cho Giáo hội, tiền dâng lễ, các khoản thu từ nghi thức và tiền quyên góp trong thánh lễ, trong đó các khoản gắn với phụng vụ đã đạt mức cao nhất trong mười năm qua. Mức tăng này một phần là do việc phổ biến các thiết bị thanh toán điện tử trong gian chính của các nhà thờ. Do sự già hóa của các tín hữu, số người đóng góp — với độ tuổi trung bình từ 65 đến 75 — đang giảm, nhưng được bù lại bằng mức đóng góp trung bình tăng lên.

Canada : Tặng quà Noel cho trẻ em nghèo thay vì nộp phạt 

Cũng liên quan tới Noel, tờ Les Echos hôm nay giới thiệu về một sáng kiến đầy tính nhân văn tại một thành phố ở Canada để giúp cho các trẻ em nghèo có quà Giáng Sinh. Chính quyền thành phố North Battleford, một thị trấn 14.000 dân, ở Canada, đã đề nghị các tài xế bị phạt vì đỗ xe sai quy định một cách để chuộc lỗi. Thay vì nộp tiền phạt cho chính quyền, họ có thể tặng đồ chơi cho trẻ em nghèo. Đó chính là mục đích của chương trình mang tên "Toys for Tickets" ("Đồ chơi đổi lấy vé phạt").

Sáng kiến từ thiện này chỉ áp dụng khi các tài xế mua đồ chơi mới, với giá trị ít nhất tương đương số tiền phạt. "Lượng đồ chơi được quyên góp đủ để chất đầy ba xe tải", bà Candace Tomas, điều phối viên giao tế của chính quyền thành phố North Battleford, vui mừng cho biết.

Sáng kiến này đặc biệt đáng trân trọng tại Saskatchewan, nơi có tỷ lệ bạo lực gia đình cao nhất nước, đặc biệt là trong các cộng đồng thổ dân bản địa. Nhiều thành phố khác cũng đã áp dụng chương trình "Toys for Tickets", đến mức hiện nay không còn biết chính xác ai là người đầu tiên nảy ra ý tưởng này. Nhưng có một điều chắc chắn đó là các tài xế Canada giờ đã trở thành những ông già Noel thực thụ.

Minh Phương