Nga bị tố cướp ký ức Ukraine qua việc chiếm đoạt cổ vật bảo tàng

Trong khi tổng thống Vladimir Putin đối mặt với sự suy giảm uy tín trong nước và những thiệt hại kinh tế do chiến tranh, La Croix ngày 05/05/2026 cho biết Nga còn bị cáo buộc tổ chức cướp đi hàng loạt cổ vật và tác phẩm nghệ thuật từ các vùng lãnh thổ Ukraine bị chiếm đóng.

Bà Olga Goncharova, giám đốc Bảo tàng Khu vực Kherson, chỉ vào một tủ trưng bày cổ vật bảo tàng trống rỗng sau khi quân Nga rút khỏi thành phố. (Dimitar Dilkoff / AFP)

Lòng tin trong nước xói mòn, Putin "diễn" trở lại màn gần dân

Le Monde ghi nhận "Putin đứng trước sự bất bình của người Nga". Việc phong tỏa internet và các khó khăn kinh tế đã làm tăng nhanh sự xói mòn lòng tin nơi người dân. Cứ mỗi lần tỉ lệ tín nhiệm đi xuống, là tổng thống Nga lại triệu tập các ống kính truyền hình để… ôm hôn trẻ em trước công chúng. Màn diễn này vừa được lặp lại hôm 27/04 tại một trung tâm thể thao ở Saint Petersburg. "Bác Putin" vốn cứng nhắc đã hôn lên trán một bé gái học múa ba-lê và vuốt ve búi tóc một em khác.

Màn trình diễn gần nhất thuộc loại này là từ tháng 6/2023, sau vụ Yevgeny Prigozhin, thủ lãnh lực lượng lính đánh thuê Wagner dấy loạn. Lần đó khi đi thăm Daghestan thuộc vùng Kavkaz, ông chủ điện Kremlin bất chấp các quy định nghiêm ngặt thời Covid đối với những người thân cận, đã hôn lên trán một thiếu nữ trong đám đông. Nhà chính trị học Nga lưu vong Farida Rustamova mỉa mai : "Cảnh ôm hôn ở Saint Petersburg là dấu hiệu chứng tỏ Putin đang lo lắng vì lòng tin bị giảm".

Bất mãn lan rộng với các video trên mạng xã hội

Những tháng gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện rất nhiều video chỉ trích chính quyền do những công dân bình thường đăng lên, nêu ra những chủ đề mà họ bất bình, từ vật giá tăng cao cho đến vụ tiêu hủy gia súc ở Siberia do quản lý tồi tệ dịch lở mồm long móng. Những lời kêu gọi gởi đến Putin bằng video là hình thức phổ biến trong một chế độ độc tài không có các diễn đàn độc lập lẫn truyền thông tự do, khi mọi chỉ trích chính quyền đều có thể dẫn đến nhà tù. Theo Rustamova, "đó là một hành động tuyệt vọng".

Sau những vụ drone tấn công vào nhà máy lọc dầu Tuapse bên bờ Hắc Hải, và Perm ở Ural, các video lan truyền trên internet cho thấy những cột khói khổng lồ và những trận mưa đen do hỏa hoạn gây ra, khiến nhiều người dân Nga công khai yêu cầu các quan chức và đại biểu Quốc hội, thậm chí cả Vladimir Putin thử đến tận nơi vài ngày nhưng tránh được ô nhiễm. Tuy Hiến pháp buộc tổng thống hàng năm phải đọc diễn văn trước quốc dân vào tháng 3, năm nay và năm ngoái Vladimir Putin đều không thực hiện. Còn năm tháng nữa đến bầu cử Quốc hội ngày 20/09, sự im lặng này có thể bất lợi cho chính quyền.

Ở thượng tầng quyền lực, một phần lớn giới tinh hoa gồm những người không làm giàu nhờ chiến tranh bị ảnh hưởng vì việc chặn internet đang chế giễu Putin, nhưng họ vẫn còn sợ hãi. Một sự kiện đáng chú ý là thứ trưởng phụ trách nguồn lợi thiên nhiên Denis Butsayev hôm 22/04 đã chạy khỏi nước Nga chỉ vài giờ sau khi từ chức "theo yêu cầu" của thủ tướng. Đây là trường hợp đầu tiên một quan chức Nga lưu vong, dù vai trò ông này không mấy quan trọng.

Mưa dầu lửa, thủy triều đen : Ngành dầu mỏ Nga chịu đòn nặng

Về kinh tế, Le Figaro cho biết "Ngành công nghiệp dầu lửa Nga bị suy yếu nghiêm trọng do các cuộc oanh kích liên tiếp của Ukraine". Sản lượng dầu lọc được ở mức thấp nhất trong mười bảy năm qua, do bị drone tấn công. Cuộc chiến ở Ukraine, mà Nga đang hoài công làm người ta bớt chú ý, đột nhiên dán chặt vào mắt mọi người trong những ngày gần đây với những hình ảnh kinh hoàng.

Đó là cảnh quan bị nhuộm bằng "mưa dầu lửa" và thủy triều đen ở Tuapse, vùng Krasnodar. Tại đây có một nhà máy lọc dầu và một cảng biển trên Hắc Hải - một trong những khu phức hợp năng lượng chính của đất nước. Từ giữa tháng 4 đến ngày 1/5, các cơ sở kỹ nghệ này đã bị oanh kích bốn lần. Một trăm ngàn tấn sản phẩm dầu mỏ đã bốc cháy, gây ra thiệt hại nghiêm trọng về môi trường ở khu vực duyên hải được khách du lịch ưa thích vào mùa hè.

Tuapse chỉ là một trong những địa điểm năng lượng bị thiệt hại trên khắp nước Nga. "Chiến tranh drone" và những đợt tập kích lẫn nhau gây ra tác động chưa từng thấy đối với ngành kỹ nghệ dầu lửa của Nga, đặc biệt là ngành lọc dầu, từ Saint Petersburg tới tận Ural. Theo Bloomberg, Nga chỉ còn lọc được 4,69 triệu thùng dầu một ngày, giảm gần 1 triệu thùng so với trước cuộc xâm lăng Ukraine.

"Chiến tranh drone" làm tê liệt hạ tầng năng lượng Nga

Trong tháng 4, Ukraine tấn công cơ sở hạ tầng dầu lửa Nga ít nhất 21 lần - một con số cao kỷ lục vào đầu năm. Tối thiểu chín nhà máy lọc dầu đã làm mồi cho drone, và năm trong số đó phải ngừng sản xuất hoàn toàn hoặc một phần. Các cơ sở hạ tầng dầu khí ngoài khơi bao gồm các cảng biển cũng bị đánh sáu lần. Chẳng hạn Primorsk, một trong những cảng xuất khẩu dầu quan trọng nhất của Nga trên biển Baltic, công suất khoảng 1,3 triệu thùng dầu, là điểm trung chuyển quan trọng ; và cảng Ust-Luga, một cảng xuất khẩu lớn khác, đều bị tê liệt vì Ukraine tập trung oanh kích từ giữa tháng 3.

Các vụ drone tấn công trùng hợp với thời điểm Donald Trump tạm thời nới lỏng trừng phạt đối với dầu mỏ Nga do cuộc chiến ở Iran. Hình ảnh vệ tinh cho thấy 40% năng lực dự trữ dầu của Primorsk đã bị thiêu hủy. Các nhà máy lọc dầu ở những nơi xa xôi như vùng Samara, cách biên giới khoảng 900 km cũng không thoát, như Novokuybyshevsk chuyên cung cấp nhiên liệu và dầu máy cho quân đội Nga, và Syzran, chuyên sản xuất xăng, diesel, xăng máy bay. Theo số liệu của OPEC+, Nga không thể đạt nổi quota đã phân bố, và từ tháng 4 phải giảm thêm 300.000 đến 400.000 thùng dầu, thấp nhất kể từ sáu năm qua. AFP dẫn nguồn từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh cho biết trong tháng 4, diện tích vùng Nga tạm chiếm của Ukraine đã co lại, lần đầu tiên kể từ cuộc phản công của Kiev năm 2023.

Moskva bị tố cướp đoạt di sản Ukraine

Bị thụt lùi trên chiến trường, nhưng từ đầu cuộc chiến Nga đã cướp sạch các viện bảo tàng ở những vùng chiếm đóng, tước đoạt các cổ vật quý giá của Ukraine. La Croix chạy tít lớn trên trang nhất "Moskva cướp đi ký ức Ukraine". Cả bảo tàng mỹ thuật Kherson, bị Nga chiếm 9 tháng, sau khi được giải phóng chỉ còn lại duy nhất một bức tranh sơn dầu nhờ nằm khuất dưới một tấm thảm nên quân Nga không nhìn thấy. Đó là tranh của họa sĩ Oleksii Shovkunenko, huy chương vàng Triển lãm hoàn vũ Paris năm 1937.

Toàn bộ 14.000 tác phẩm nghệ thuật đã bị cướp đi từ 30/10 đến 05/11, vào lúc quân đội Ukraine sắp giải phóng được thành phố. Theo điều tra của nhà báo Yevheniia Motorevska, thuộc Kyiv Independant, những tranh tượng được chở bằng xe tải sang Crimea, dưới sự giám sát của quân Nga và các sĩ quan FSB, đa số được cất ở bảo tàng Tauride tại Simferopol.

Từ đầu cuộc xâm lăng, Ukraine bị mất kiểm soát 20% lãnh thổ, một khu vực có đến 90 viện bảo tàng. Trên toàn quốc có những cơ sở bị thiệt hại như bảo tàng Skovoroda gần Kharkiv hay của Mariupol, hoặc bị cướp trắng như Kherson. Tại đây Nga đã cướp đi quan tài của ông hoàng Grigori Potemkine chôn trong thánh đường, tiền cổ, nữ trang... và ở những nơi khác là các bức tranh của danh họa, tác phẩm điêu khắc, nhiều cổ vật quý hiếm...

Theo ước tính của bộ trưởng văn hóa Mykola Tochytskyi, Ukraine bị mất 1,7 triệu cổ vật quốc gia ; một số đã bị đưa vào các bảo tàng lớn ở Moskva, các bộ sưu tập tư nhân hay ra thị trường. Chẳng hạn bức tranh Đêm Trăng của danh họa thế kỷ 19 Ivan Aivazovsky trưng bày ở Crimea, đã bị bán đấu giá tại Moskva tháng 2/2024 với giá 900.000 €. Tư pháp Ukraine tố cáo "cướp bóc có tổ chức, mở điều tra 300 hồ sơ về di sản văn hóa. Tháng 12/2025, một nhà khảo cố có tiếng của Nga là Alexander Butyagin bị bắt vì đào bới thành phố cổ Hy Lạp Myrmekion ở Crimea, lấy đi kho vàng gồm 99 thỏi thời Alexandre Đại đế.

Olga Sagaidak, giám đốc tổ chức phi chính phủ mang tên Liên minh các định chế văn hóa khẳng định không chỉ là tội phạm cá nhân mà mang tính hệ thống nhằm xóa bỏ lịch sử Ukraine. Toàn bộ Crimea với nhiều địa điểm khảo cổ thời kỳ Hy Lạp, Byzantin, Ottoman là nạn nhân của lòng tham Nga. Mất mát nhiều như vậy là do Ukraine thiếu chuẩn bị, nhiều bảo tàng địa phương không có catalogue kỹ thuật số, và không ai tin rằng sẽ bị Nga xâm lăng. Chẳng có kế hoạch sơ tán bảo tàng, và các quy định có từ thời Liên Xô. Viện bảo tàng Kharkiv còn được khuyến cáo di tản sang Belgorod của Nga !

Canada và Châu Âu xích lại gần nhau để đối phó với Trump

Le Figaro và Les Echos chú ý đến một vị khách đặc biệt ở hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng Chính trị Châu Âu (Communauté politique européenne/CPE hay European Political Community/EPC), tại Erevan, thủ đô Armenia. Gần 50 quốc gia Châu Âu đã mời thủ tướng Canada Mark Carney tham dự cuộc họp của hầu như tất cả các nước thuộc châu lục, trừ Nga và Belarus. Cộng đồng này trải dài "từ Ireland đến Kavkaz", được thành lập do sáng kiến của tổng thống Pháp Emmanuel Macron từ sau cuộc xâm lăng Ukraine năm 2022, để thảo luận về những vấn đề chung. Chuyên gia Sébastien Maillard nhận định, ban đầu được coi là một câu lạc bộ chống Putin, CPE nay có vẻ là chống Trump.

Canada có nên tham gia Liên Hiệp Châu Âu hay không ? Sau khi ông Donald Trump quay lại Nhà Trắng, ý kiến kỳ lạ này đã được nhiều nhà lãnh đạo trong và ngoài châu lục nêu ra với ít nhiều nghiêm túc. Theo một cuộc điều tra của Spark Advocacy vào tháng 3, 58% người Canada muốn trở thành "thành viên thứ 28 của Liên Hiệp Châu Âu thay vì bang thứ 51 của Hoa Kỳ". Thủ tướng Mark Carney có thể thoải mái xích lại gần với cựu lục địa. Trong cuộc họp hôm thứ Hai, ông khẳng định không thể quy phục một thế giới "thô bạo", và một trục xuyên Đại Tây Dương giữa Canada và Châu Âu cho thấy "một con đường khác là có thể".

Eo biển Hormuz : Hoa Kỳ tiếp tục bóp nghẹt kinh tế Iran

Về chiến tranh Trung Đông, Les Echos giải thích "Hoa Kỳ cố gắng thông thương eo biển Hormuz như thế nào với chiến dịch ‘Project Freedom’". Chiến dịch "Dự án Tự do" được tổng thống Donald Trump loan báo để "giải phóng" các tàu bị kẹt ở vùng Vịnh Ba Tư, giúp vượt qua eo biển Hormuz bắt đầu từ thứ Hai. CentCom, bộ chỉ huy quân sự Mỹ ở Trung Đông cho biết huy động các khu trục hạm tên lửa dẫn đường với khoảng 100 phi cơ và 15.000 quân nhân để hướng dẫn các tàu mắc kẹt đi qua eo biển. Nhưng đến cuối ngày, hoạt động hàng hải hầu như không được nối lại, và Iran tấn công vào các nước láng giềng, đặc biệt là mỏ dầu Fujairah ở Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất.

Cuộc chiến tranh thông tin đang diễn ra ác liệt. CentCom tuyên bố rằng không có tàu Mỹ nào bị trúng đạn, sau khi Vệ binh Cách mạng khoe khoang đã làm hư hại một tàu Mỹ bằng hai hỏa tiễn ! Phía Tehran bác bỏ thông tin lực lượng Mỹ đã phá hủy sáu tàu của Iran vào thứ Hai. Hiện tại, vẫn chưa rõ "Dự án Tự do" sẽ đảm bảo việc sơ tán an toàn như thế nào. Giới chủ tàu và bảo hiểm đều tỏ ra ngần ngại.

Tuy nhiên Iran, từng nghĩ rằng họ nắm giữ cả thế giới trong tay với quyền kiểm soát eo biển Hormuz, đang bắt đầu phải trả giá đắt. Nhà nghiên cứu Adel Bakawan nhận xét : "Đến 90% nền kinh tế Iran phụ thuộc vào dầu lửa, và 90% lượng dầu của Iran đi qua eo biển Hormuz". Ông tin rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng hiện đang lo lắng về tài chánh.

Hoa Kỳ đang duy trì sức ép kinh tế bằng lệnh phong tỏa và gia tăng áp lực quân sự, vừa mới công bố gói bán vũ khí mới trị giá hơn 8 tỉ đô la cho Israel và các quốc gia vùng Vịnh. Hơn nữa, Donald Trump đã vượt qua thời hạn 60 ngày phải xin Quốc hội chấp thuận cuộc chiến ở Iran, cho thấy ông có nhiều thời gian hơn Vệ binh Cách mạng hình dung. Do đó, các cuộc đàm phán đang tiếp tục bí mật diễn ra, qua trung gian của Pakistan. Một phiên bản thứ tư của thỏa thuận dự kiến sẽ bao gồm lệnh cấm làm giàu uranium trong nhiều năm - một điểm mấu chốt đối với Washington.

Tổng thống Mỹ bị cáo buộc trục lợi quyền lực

Libération chạy tít trang nhất "Trump, kẻ trục lợi", nhấn mạnh từ khi tái đắc cử, tổng thống Mỹ đã tích lũy được hơn 1,4 tỉ đô la. Nhật báo thiên tả cho rằng sự lẫn lộn ranh giới giữa kinh doanh và chức vụ tổng thống rất có thể đến một ngày nào đó sẽ phản tác dụng với ông. Donald Trump không còn gây ngạc nhiên với những hành vi thái quá, tin giả… quá thường xuyên, làm giảm đi khả năng phẫn nộ tập thể. Nhưng chính ông cũng không còn cảnh giác trước cánh cửa "business".

Một thông tín viên của Libération ở Mỹ đã không tin nổi những động thái có thể diễn ra tại một quốc gia như Hoa Kỳ. Cho rằng được chiếc áo choàng siêu anh hùng bảo vệ, Trump đã xóa nhòa ranh giới, lợi dụng địa vị của mình để tính phí cho mọi thứ mang tên ông, từ chiếc nón kết đến khách sạn và sân golf. Ông buộc phải trả giá cắt cổ cho giá thuê phòng nghỉ, phí vào cửa, thẻ thành viên khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida và các khách sạn và sân golf mà ông sở hữu trên toàn thế giới. Các nhà vận động hành lang vẫn đổ xô đến, với hy vọng tiếp cận được tổng thống Mỹ.

Về cơ bản, dù là nguyên thủ quốc gia hay doanh nhân, nếu muốn nhận được ân huệ từ Trump đều có cái giá của nó. Chưa kể đến các khoản đầu tư tiền điện tử và vô số dự án hoành tráng ở Trung Đông, từ Gaza đến Syria hay Saudi Arabia… Hiện tại, không ai dám hành động vì Trump vẫn còn nắm giữ quyền lực đáng kể. Nhưng uy tín ông đang đi xuống, và đảng Dân chủ có ý định khai thác mọi kẽ hở.

Thụy My