Nước Nga rúng động vì drone tầm xa của Ukraine

Le Monde ngày 17/05/2026 nhận xét, Nga giờ đây dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công chiều sâu của drone Ukraine. Những vùng đất cách xa biên giới Ukraine đến 2.000 kilomet được cho là bất khả xâm phạm, nay thường xuyên bị tấn công, khiến dân Nga gây sợ hãi và nghi ngờ khả năng bảo vệ đất nước của Kremlin.

Ảnh cắt từ video do thống đốc Veniamin Kondratyev công bố cho thấy khói bốc lên sau khi drone Ukraine tấn công vào nhà máy lọc dầu và kho chứa ở Tuapse, Nga, ngày 29/04/2026. AP

Cục diện chiến trường thay đổi, hậu phương Nga không còn yên ổn

Đêm thứ Bảy rạng sáng Chủ nhật 17/05, Nga phải gánh chịu một đợt oanh kích quy mô bằng hàng trăm drone tại 14 vùng ở miền trung, Crimea của Ukraine bị sáp nhập, và Hắc Hải làm bốn người thiệt mạng trong đó có ba người ở ngoại ô Moskva. Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố lưới phòng không dày đặc ở thủ đô Nga không cản trở được Kiev. Những tháng gần đây, drone Ukraine tấn công đến tận Oural, dãy núi tách biệt vùng Châu Âu và Châu Á của Nga. Nằm cách biên giới Nga gần 2.000 kilomet, những thành phố như Tcheliabinsk, Iekaterinbourg, Perm và Tcheboksary nay thường xuyên trở thành mục tiêu.

Đáng kinh ngạc nhất là vụ oanh kích hôm 25/04 vào phi trường Chagol, cách Ukraine 1.700 kilomet, khiến bốn chiến đấu cơ bị hư hại. Ngày 05/05, công ty Vniir-Progress chuyên sản xuất hệ thống định vị đã bị phá hủy bởi một hỏa tiễn loại Flamingo, tiếp đến là một nhà máy lọc dầu cũng ở Oural. Vùng đất là nơi an toàn cho kỹ nghệ vũ khí, luyện kim, hóa chất và dầu lửa từ Đệ nhị Thế chiến cho đến tháng 2/2022 nay không còn yên ổn. Với không phận bao phủ 11 múi giờ, nước Nga quá rộng không thể bảo vệ toàn bộ. Tự cho là không thể bị tấn công vào lãnh thổ mình, Moskva chậm chạp trong việc sản xuất drone đánh chặn.

Các cuộc tấn công liên tục những tháng gần đây, vào cơ sở hạ tầng dầu khí ở Hắc Hải và Baltic, hay Saint-Petersburg, thủ đô Moskva và rất nhiều thành phố khác, khiến ngay cả những người ủng hộ vô điều kiện cuộc chiến tranh ở Ukraine cũng dao động. Chẳng hạn đại tá Rustem Klupov, cựu giám đốc tình báo lục quân thừa nhận số vụ drone oanh kích vào lãnh thổ Nga đã tăng gấp 2,5 lần kể từ đầu năm nay.

Theo ông Jean-Sylvestre Mongrenier, Viện Thomas More, những cuộc tấn công vào sâu trong "hậu phương" Nga từ 1.500 đến 2.000 kilomet đã làm thay đổi cục diện. "Ukraine nay là một nhân tố địa chiến lược thực thụ, không còn lệ thuộc vào cả Hoa Kỳ lẫn Châu Âu".

Doanh nghiệp Nga phải tự lo chống drone

Một tin xấu khác cho Moskva là Kiev còn muốn tăng cường bằng trí thông minh nhân tạo (AI). Hôm 13/04, tổng giám đốc tập đoàn Palantir đã đến Kiev, bàn về quan hệ đối tác bao gồm phân tích chuyên sâu các cuộc không kích cũng như tích hợp các công nghệ cần thiết để lập kế hoạch tấn công sâu vào lãnh thổ địch. Chiến tranh đang ngày càng làm rối loạn cuộc sống người dân. Mới đây nhiều thành phố Nga (Lipetsk, Penza, Stavropol, Cheboksary) đã buộc học sinh phải học tập từ nhà vì lo ngại drone. Chuyên gia Mongreniean nhận xét dân Nga nay phải chịu đựng tác động của chiến tranh, từ những hình ảnh về sự tàn phá, bị cắt internet, lễ mừng chiến thắng 9 tháng 5 bị giảm thiểu, chưa kể đến áp lực ngày càng tăng đối với giới trẻ, đặc biệt là sinh viên, phải nhập ngũ để ra trận.

Các chủ doanh nghiệp Nga than phiền vì phải chịu gánh nặng tài chánh khi lắp đặt hệ thống chống drone để bảo vệ nhà máy. Nhà nghiên cứu Alexandra Prokopenko của Fonds Carnegie cho rằng, Kremlin gây chiến nhưng các công ty phải bỏ tiền túi ra cho chi phí phòng không, có nghĩa chính quyền coi an ninh là việc của doanh nghiệp, họ đã phải chi ra 2 tỉ euro trong năm 2025 cho hệ thống chống drone "thủ công". Bà kết luận : "Các doanh nhân Nga từ lâu đã học cách sống chung với các lệnh trừng phạt, giờ đây họ phải tìm cách sống mà không được Nhà nước bảo vệ".

Moskva đứng trước khó khăn kinh tế trầm trọng

Trả lời phỏng vấn của La Croix, chuyên gia Pavlo Shkurenko, Trường Kinh tế Kiev nhận định "Kinh tế Nga đối mặt với những khó khăn trầm trọng nhất kể từ cuộc xâm lăng". Trên Le Monde, nhà nghiên cứu Agathe Demarais đánh giá "Giá dầu lửa tăng không giải quyết được khó khăn của Nga", nhà kinh tế Vladislav Inozemtsev nói về "Bước chuyển khó nhận ra của Kremlin".

Hiện nay trên 90% linh kiện nhập khẩu là từ Trung Quốc, vì Nga không tự sản xuất được máy công cụ và chất bán dẫn. Nguồn tài nguyên thiên nhiên tưởng chừng vô tận nhưng đang lao đao vì không có công nghệ phương Tây, công ty dầu lửa khó thể khai thác các giếng mới để thay cho những mỏ dầu đang cạn dần. Mới đây chính quyền Nga đã phải nhìn nhận là kinh tế sụt giảm 0,5% trong quý I. Theo ông Inozemtsev, phần lớn là do chính sách kinh tế vô trách nhiệm của Kremlin. Moskva cố gắng quản lý kinh tế theo kiểu như chiến tranh không diễn ra.

Ban đầu, các cố vấn của Vladimir Putin đã có một loạt biện pháp tương đối hiệu quả, dẫn đến tự do hóa kinh tế. Nhưng khi lạm phát bắt đầu tăng năm 2024 do chi ngân sách quá nhiều cho quân đội, cả binh lính tử trận lẫn đang chiến đấu, Putin quyết định tăng thuế thu nhập, thuế trị giá gia tăng và một số thuế gián thu. Lẽ ra ông ta phải nhớ lại trong những năm 2000, thuế đã được giảm xuống dù ngân sách lúc đó không đáng kể. Kremlin còn tăng cao lãi suất chỉ đạo, thay đổi quy định về tự doanh, hầu như làm tê liệt việc nhập hàng thông qua các nước thuộc Liên Xô cũ để né cấm vận. Putin còn tung ra chiến dịch "tái quốc hữu hóa" và "cuộc chiến chống internet" làm tắc nghẽn nền kinh tế số hóa của Nga. Việc quay lại với nền kinh tế kế hoạch hóa đã biến tăng trưởng "phép lạ" của Nga thành suy trầm.

Lần đầu tiên sau Nuremberg, Châu Âu lập tòa án đặc biệt xử tội xâm lăng Ukraine 

Trong bối cảnh đó, La Croix chú ý đến sự kiện "Châu Âu thành lập tòa án đặc biệt để xét xử Vladimir Putin". Le Monde nhận định đây là "Bước đầu tiên hướng đến một phiên tòa vì tội xâm lăng Ukraine". Kiev hoan nghênh "một ngày lịch sử". Hôm thứ Sáu 15/05, 36 quốc gia chủ yếu là Châu Âu cùng với Liên Hiệp Châu Âu (EU), trong hội nghị thường niên các ngoại trưởng Hội Đồng Châu Âu tại Moldova, đã đồng ý thành lập một tòa án có thể xử tội các nhà lãnh đạo Nga vì đã quyết định xâm lược Ukraine.

Đây là lần đầu tiên kể từ sau phiên tòa Nuremberg (1945-1946) tại Đức mới có một tòa án quốc tế xử tội xâm lăng. Vì lý do chính trị và tư pháp, cả hai tòa án dưới sự bảo trợ của Liên Hiệp Quốc là Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), chuyên xét xử tội ác diệt chủng, tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh, không thể xử được tổng thống Nga Vladimir Putin. Trên lý thuyết, tòa án đặc biệt có thể làm việc này.

Việc xâm lăng Ukraine là không thể chối cãi, ngay từ ngày 02/03/2022 tại New York, 141/195 nước trong Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đã bỏ phiếu lên án. Alain Berset, tổng thư ký Hội Đồng Châu Âu hoan nghênh các nước "đã vượt qua một giai đoạn quyết định", "Thời điểm mà Nga phải trả giá cho cuộc xâm lăng đang đến gần". Ông Christian Wenaweser, đại sứ Liechtenstein tại Liên Hiệp Quốc nhấn mạnh : "Tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại, việc bắt cóc trẻ em, tấn công cơ sở hạ tầng dân sự mà người ta liên tục nói đến chỉ có thể xảy ra vì chiến tranh. Bản thân chiến tranh đã là tội ác thực sự".

Dù các nước còn phải được Quốc hội thông qua và tìm ra nguồn tài chánh, đây là bước tiến đáng kể. Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha phấn khởi : "Putin muốn đi vào lịch sử, ông ta sẽ vào được với tư cách một tên tội phạm".  Tòa án sẽ gồm 15 thẩm phán có nhiệm kỳ 9 năm, cáo trạng sẽ do một công tố viên độc lập thực hiện, phiên tòa dùng tiếng Anh, địa điểm chưa được quyết định. Được biết có hai nước không phải Châu Âu tham gia là Úc và Costa Rica, ngược lại 14/46 quốc gia Hội Đồng Châu Âu không muốn tham dự trong đó có 4 nước thành viên Liên Hiệp Châu Âu và Thổ Nhĩ Kỳ.

Donald Trump và kinh doanh quyền lực

Le Figaro chạy tít trang nhất "Gia tộc Trump đã đặt kinh doanh làm trọng tâm quyền lực như thế nào ?". Nhà tỉ phú biến nhiệm kỳ tổng thống của mình thành một đế chế kinh doanh béo bở, nhờ sự im lặng của Quốc hội và sự suy yếu của các cơ quan có nhiệm vụ chống tham nhũng.

Các giao dịch kinh doanh chưa bao giờ hoàn toàn vắng mặt trong đời sống chính trị Mỹ, cả trong đảng Dân Chủ lẫn đảng Cộng Hòa. Quỹ Clinton được thành lập sau nhiệm kỳ Bill Clinton nhận được nhiều món tiền từ các nước, gia đình Joe Biden giàu lên trong thời ông làm phó tổng thống và tổng thống, nhưng vẫn có sự thận trọng. Hunter Biden đã vượt qua một số giới hạn, và các tiêu chí khác hoàn toàn bị phá vỡ trong nhiệm kỳ hai của Donald Trump.

Trong bài xã luận mang tựa đề "Các thương vụ của tổng thống", nhật báo cánh hữu nhận xét ông Donald Trump đã dành cả đời để bán thương hiệu của mình, năm mẫu tự tên ông lấp lánh trên những tòa nhà chọc trời, khách sạn và sân gôn. Ông đã mở rộng ra khắp nơi, từ casino, công ty hàng không cho đến cà vạt, thậm chí cả bít-tết, với cái giá là vài lần phá sản. Từ 2015, ông phát đạt nhờ một thị trường hứa hẹn hơn, đó là chính trị. Không chỉ bán những chiếc tách và nón kết MAGA, tiền thu được trực tiếp rơi vào túi, mà sau vụ tấn công đồi Capitol, 100 triệu đô la từ ngân sách tranh cử đã được dùng để trả chi phí luật sư…

Những cấm kỵ bị phá vỡ : Tổng thống đang đùa với lửa ?

Từ khi quay lại Nhà Trắng, Trump đã phá vỡ điều cấm kỵ trong nhiệm kỳ đầu. Ông không nhận lương tổng thống 400.000 đô la một năm, được những người ủng hộ coi là một sự hy sinh. Nhưng song song đó, ông thu được bạc tỉ nhờ các vụ làm ăn.

Rất nhiều ví dụ : Nửa tỉ đô la được các nước vùng Vịnh đầu tư vào tiền ảo của Trump và được đền bù bằng ưu tiên bán chip bán dẫn, 17 triệu đô la từ Paramount để đối lấy việc rút đơn kiện CBS và bật đèn xanh cho sáp nhập. Hoặc các hợp đồng xây khách sạn, sân gôn mang trên Trump trong mỗi chuyến đi Trung Đông… Các thành viên đảng Dân Chủ trong một ủy ban Quốc hội đã tính toán rằng giá trị tài sản ròng của tổng thống đã tăng thêm 2,25 tỉ đô la trong 16 tháng, có thể lên đến 9,72 tỉ đô la nếu tính cả các thương vụ chưa thực hiện.

Điều này là chưa từng có và hầu như công khai, bất chấp lệnh cấm nhận tiền nước ngoài. Đảng Cộng Hòa và Tối cao Pháp viện làm ngơ, từ chối cản trở quyền lực hành pháp. Nhưng tổng thống đang đùa với lửa. Le Figaro đặt câu hỏi, nếu mất Hạ Viện vào tháng 11, Donald Trump có thể tự phá kỷ lục của chính mình với phiên tòa luận tội thứ ba hay không ?

Thụy My