Nga sa lầy, Iran chìm trong máu : Châu Âu bước vào giai đoạn đối đầu mới

Châu Âu cứng rắn hơn trước Nga và Iran, Hoa Kỳ; chiến tranh ở Ukraine, thảm sát người biểu tình ở Iran, vai trò của báo chí độc lập là những vấn đề được báo chí nêu ra hôm nay 02/02/2026.

Một người dân đi ngang qua khu vực triển lãm các xe quân sự Nga bị phá hủy đang chìm dưới màn tuyết trắng tại Kiev, Ukraine ngày 02/02/2026. Reuters - Valentyn Ogirenko

Ám ảnh thực dân của Putin làm hại nước Nga

Trả lời phỏng vấn Libération, ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot nhấn mạnh "Ám ảnh thực dân của Vladimir Putin làm kiệt quệ người dân của ông ta" và làm mất thể diện của nước Nga. Gần bốn năm qua, tổng thống Nga không tỏ ra bất kỳ dấu hiệu nhân nhượng nào.

Trong lúc Ukraine đang trải qua một mùa đông vô cùng khắc nghiệt ở âm 30 độ C, Putin tìm cách tạo ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo với việc oanh kích liên tục các cơ sở hạ tầng năng lượng. Các nước G7 đã loan báo gởi 100 máy phát điện đầu tiên cho Kiev. Lần đầu tiên, trong tuần qua các drone Nga cố ý tấn công vào một đoàn xe lửa chở hành khách, sát hại 5 thường dân. Hành động này có tên gọi là tội ác chiến tranh. Kèm theo đó là hãm hiếp, bắt cóc trẻ em, thảm sát, hành quyết người vô tội.

Bốn năm sau khi khởi động "chiến dịch quân sự đặc biệt" của Kremlin là một thất bại thảm họa cho Nga : 1,25 triệu người thiệt mạng, cao hơn cả con số của Liên Xô và Nga kể từ sau 1945, mỗi ngày 1.000 người chết ngoài mặt trận, kinh tế sẽ suy thoái trong năm 2026. Mỗi một ngày trôi qua, ám ảnh thực dân của Putin đang làm hại người Nga, đã đến lúc ông ta phải chấp nhận ngưng bắn.

Trong bài xã luận, Libération nhận định đây là những lời lẽ mạnh nhất từ trước đến nay của người đứng đầu ngành ngoại giao Pháp. Nước Pháp chủ trương "Châu Âu hùng mạnh", trước xu hướng cường quyền của Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc hiện đang thu lợi nhờ những hỗn loạn trên thế giới. Các tuyên bố của ngoại trưởng Barrot là một bước ngoặt ngoại giao, vấn đề còn lại là những chọn lựa bền vững về ngân sách, năng lực và ổn định chính trị.

Mặt trận chống Trump : Minneapolis, New Delhi, Bắc Kinh

Les Echos nhận định "Minneapolis, Delhi, Bắc Kinh đều chống lại những sai lạc nơi nước Mỹ của Donald Trump". Minneapolis đã khiến tổng thống thứ 47 phải lùi bước – dối trá quá tệ, các hình ảnh quá rõ ràng, nạn nhân quá trong sáng. Alex Pretti, người y tá tận tụy chăm sóc các cựu chiến binh không thể là kẻ cực đoan như Donald và các lãnh đạo ICE tố cáo. Những người Cộng Hòa ôn hòa cũng phải lên tiếng phản đối, và việc các nhân viên ICE che mặt cũng đi ngược với truyền thống Mỹ lâu nay. Đối với Le Figaro, "Tại Minneapolis, Donald Trump đã thua cuộc chiến truyền thông".

Hiệp định tự do mậu dịch vừa ký tại Delhi giữa Liên Hiệp Châu Âu và Ấn Độ đã được chuẩn bị từ lâu, nhưng chính ông Trump đã giúp đẩy nhanh tiến độ. Lần đầu tiên kể từ 2018 một thủ tướng Anh, Sir Keir Starmer vừa đến Bắc Kinh, chứng tỏ Anh quốc khó chấp nhận được cách xử sự của đồng minh, mối quan hệ đặc biệt giữa Luân Đôn và Washington nay đang lung lay.

Tóm lại, đây là một tuần lễ tệ hại cho Donald Trump cả trong nước lẫn ngoài nước. Liệu ông sẽ hướng sự chú ý của người Mỹ sang một mặt trận khác như Iran ? Nhưng nghĩa vụ nhân đạo không phải là ưu tiên của Donald Trump. Phải chăng nước Mỹ can thiệp quá sâu ở nơi không nên can thiệp như Minneapolis hay Greenland, nhưng lại chưa đủ ở nơi cần phải làm mạnh hơn như Iran ?

Iran, đêm địa ngục

Liên quan đến Trung Đông, bài xã luận của La Croix khẳng định, tự ca ngợi mình không phải là thói quen của nhật báo công giáo, nhưng lần này cần vinh danh những nhà báo đã xả thân để có được thông tin trung thực. Sau thời gian dài im lặng, rốt cuộc thông tín viên của La Croix đã cho biết là còn sống, và gởi về bài viết về những ngày đen tối đã dìm Iran trong máu lửa, được đăng tải hôm nay.

Trong bài "Vào lúc nửa đêm, chúng tôi từ thiên đàng rơi xuống địa ngục", La Croix ghi lại lời kể của người dân Iran. Ngày 08/01, những cuộc biểu tình quy mô nổ ra tại hơn 400 thành phố ở khắp cả nước, già trẻ, nam nữ đều xuống đường, màu quần áo màu tối và che mặt để tránh bị nhận diện và bảo vệ trước đạn cao su. Họ không biết rằng lần này Nhà nước sắp sửa ra tay tàn sát.

Khi màn đêm buông xuống, lực lượng an ninh chừng như bị ngợp trước số lượng người biểu tình quá đông đảo, đã rút lui một thời gian ngắn, nhưng sau đó nổ súng vào đám đông từ trên nóc các tòa nhà, bằng mô tô và xe tải nhẹ chở lính, xả những tràng kalachnikov vào người biểu tình. Mặt đường nhựa đầy máu, xác người và những người bị thương rải rác khắp nơi. Sau hai đợt thảm sát ngày 08 và 09, không còn cách nào liên lạc với các khu phố khác, thành phố khác, như đang trong thiết quân luật.

Quân đội tuần tra, nhiều điểm kiểm soát mọc lên ở các ngõ ra vào thành phố, xe cộ, điện thoại di động bị lục soát, tất cả những ai bị nghi là đã tham gia phong trào phản kháng đều bị bắt : cảnh biểu tình trong điện thoại, mang theo khẩu trang hoặc trên người có vết thương. Trong trại giam, họ bị buộc đứng suốt 24 tiếng đồng hồ trong giá lạnh, trên người chỉ còn đồ lót, bị đánh đập, bỏ đói.

Khi dần dà vào mạng được, người dân phẫn nộ trước cảnh những thi thể chồng chất ở nhà xác, nghĩa trang, những gia đình khóc lóc tìm kiếm người thân, những xác người trên đường phố trong sự hỗn loạn của những tiếng kêu khóc, khẩu hiệu và những vũng máu. Một màu đen tang tóc nay bao trùm lên xã hội Iran. Rất nhiều người công khai đòi hỏi nước ngoài can thiệp, mà được trông đợi nhất là Hoa Kỳ.

Teheran trước "ngoại giao mẫu hạm" của Mỹ

Tờ báo cũng ghi nhận "Washington và Teheran thương lượng với sự đe dọa của các hàng không mẫu hạm". Đêm 31/01 rạng 01/02, tổng thống ôn hòa Massoud Pezeshkian nhắc lại là ưu tiên "giải quyết bất đồng bằng ngoại giao". Các lực lượng ủy nhiệm của Iran nay không còn là vấn đề hàng đầu : Hezbollah không còn có thể phá hoại ở Lebanon, Houthi còn những việc khác phải lo ở Yemen, Syria không còn nằm trong tay Bachar al-Assad.

Nhưng đồng minh Shia chính ở Irak thì đang chiếm đa số trong Quốc hội, và Washington không muốn Nouri Al Maliki làm thủ tướng. Chuyên gia Bernard Hourcade của CNRS cho rằng hai bên cố đạt thỏa thuận về chương trình nguyên tử, trừ phi bị trắc trở bởi những người chủ trương oanh tạc Iran, như Benyamin Netanyahu.

Vệ binh Cách mạng bị EU coi là tổ chức khủng bố như Daesh

Đối với Châu Âu, Tehran hôm qua đã trả đũa bằng cách xếp các quân đội Châu Âu là các nhóm khủng bố. Vài ngày trước đó, Liên Hiệp Châu Âu (EU) đã nhất trí đưa Vệ binh Cách mạng vào danh sách các tổ chức khủng bố. Theo bà Kaja Kallas, người phụ trách đối ngoại của EU, "tất cả các chế độ sát hại hàng ngàn công dân của mình sẽ thất bại". Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh "Không thể không trả đũa việc đàn áp".

Dù Hoa Kỳ, Canada và Úc đã hành động tương tự, việc ghi tên một tổ chức Nhà nước vào danh sách khủng bố khiến một số nước do dự trong đó có Pháp. Bà Kaja Kallas cho biết các phái đoàn ngần ngại nhất rốt cuộc đã ủng hộ khi "những hình ảnh thảm khốc được tiết lộ dù Internet vẫn còn bị chặn". Tổng cộng 15 cá nhân và 6 định chế Iran đã bị trừng phạt gồm phong tỏa tài sản, cấm nhập cảnh, bị coi như tổ chức Nhà nước Hồi giáo (Daesh, IS) và Hamas.

Iran International, kênh thông tin độc lập bị Tehran đe dọa

Cũng như Iran, báo chí ở phân nửa số quốc gia trên thế giới đang chịu áp lực vì chiến tranh và các chế độ độc tài. Tại Cộng hòa dân chủ Congo, Afghanistan hay Việt Nam, Trung Quốc, Nga hay cả Ấn Độ làm trong lãnh vực thông tin chịu nhiều rủi ro. Thậm chí ở Hoa Kỳ, hai nhà báo đã bị bắt bên lề các cuộc biểu tình ở Minneapolis, nhà báo Pháp Christophe Gleizes bị Algeria bỏ tù. Sự thật và công lý không thể chiến thắng nếu tự do thông tin bị ngăn trở, và để được thông tin, chúng ta cần đến các nhà báo.

La Croix cho biết thêm về Iran International, kênh truyền thông đặt tại Luân Đôn và có thể xem được ở Iran qua thiết bị vệ tinh, đăng tải những bằng chứng cho thấy sự tàn độc của chế độ. Kênh này bị Tehran coi là "tổ chức khủng bố" và bị đe dọa thường xuyên. Aliasghar Ramezanpur, cựu nhà báo tiếng Ba Tư của đài BBC thành lập năm 2017 với kỳ vọng là "kênh độc lập tiếng Ba Tư hàng đầu về thông tin thường trực", với một phần thông tin từ Iran gởi sang. Phải mất một năm mới tạo được sự tin tưởng của người trong nước.

Từ cuối tháng 12/2025, Iran International đã nhận và phổ biến những hình ảnh các cuộc biểu tình chống chế độ đầu tiên, và từ khi chính quyền phong tỏa internet hôm 08/01, nhờ một mã QR trên màn hình, người xem có thể gởi đi các văn bản, hình ảnh, video thông qua Starlink. Ali Atlasi, người phụ trách kỹ thuật cho biết đã nhận được 1.000 tin nhắn trong vòng 30 phút đầu tiên, thường là từ thân nhân đang lo sợ. Nhờ một chương trình có tích hợp trí thông minh nhân tạo, đài thu thập được địa điểm và thông tin chi tiết về những người thiệt mạng.

Iran International hiện thu hút 50 triệu người xem hàng tuần. Năm 2023, hai nhân viên của đài được đặt dưới sự bảo vệ của cơ quan phản gián Anh MI5 và 2024, một nhà báo bị đâm. Chế độ còn cho dán áp phích ảnh các nhà báo với chữ khủng bố, gây áp lực lên người thân. Số 350 nhân viên của đài được trả lương từ cơ quan mẹ là Volant Media UK, của một người Saudi Arabia và một tập đoàn ở quần đảo Caiman, cũng là sở hữu chủ kênh Afghanistan International.

Cuba căng thẳng trước đe dọa của Mỹ

"Tôi, Donald J. Trump, tổng thống Hoa Kỳ, coi tình hình ở Cuba là một mối đe dọa bất thường và nghiêm trọng (…) đối với an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, do đó tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để đối phó". Tuyên bố của Mỹ đã làm choáng váng người dân La Havana. Tuy báo chí bị bịt miệng, nhưng người dân vẫn nhận thức được sự phức tạp của tình hình nhờ các phương tiện truyền thông độc lập của Cuba mà họ say mê đọc trên mạng.

Cảnh sát tuần tra bằng mô tô, các nhân viên an ninh xuất hiện khắp nơi, do sợ tình báo Mỹ hoặc "phản động" từ Miami xâm nhập. Các đại sứ quán cập nhật kế hoạch dự phòng để sơ tán nhân viên nếu cần, một số công ty ngoại quốc chuẩn bị ra đi trước nguy cơ Cuba không còn được cung cấp dầu lửa. Tướng g Alejandro Castro Espin, con trai của Raul Castro, sẽ đến Mexico để tìm cách thương lượng với người Mỹ.

AI lên ngôi vì con người thiếu quan tâm lẫn nhau ?

Chuyển sang vấn đề trí thông minh nhân tạo (AI), trên trang Diễn đàn của La Croix, triết gia Gabriel Halpern nhận xét "quan hệ cá nhân giữa người với người dựa trên lòng tin", nhưng nhiều khi thái độ cư xử của con người trong đời sống xã hội không làm người khác tin tưởng được. Tác giả cho rằng những cảnh báo rằng máy móc sẽ thay thế con người là đạo đức giả. Làm thế nào lại có thể ngạc nhiên vì sức bật của trí thông minh nhân tạo hiện nay ?

ChatGPT và các "đồng nghiệp" luôn sẵn sàng cả ngày lẫn đêm, trả lời mọi câu hỏi, chứng tỏ sự khả tín mà con người chừng như đang đánh mất. Khi tranh luận người ta phải chọn lựa giữa ủng hộ và phản đối công nghệ, nhưng thay vào đó nên tự hỏi vì sao con người lại sáng tạo ra công cụ này để làm thay những gì mà mình không có can đảm làm. Phải chăng trí thông minh nhân tạo là tấm gương phản chiếu chân thực về tính nhân văn, hay đúng hơn là sự thiếu hụt tính nhân văn ? AI soi rọi một cách khắc nghiệt vào những thói tầm thường nhỏ nhặt, sự ích kỷ, sự thiếu quan tâm đối với những người xung quanh chúng ta.

Thụy My