Trump khuấy đảo liên minh phương Tây, Nga sa lầy tại Ukraine

Việc Hoa Kỳ rút bớt quân khỏi Đức và gia tăng sức ép thương mại với Châu Âu làm dấy lên lo ngại về tương lai NATO. Trong khi đó, chiến tranh Iran gây tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu, còn Nga đối mặt nguy cơ lún sâu vào một "vết xe Afghanistan" tại Ukraine.

Một quân nhân Ukraine lắp đặt mạng lưới chống drone trên một con đường gần thành phố biên giới Druzhkivka thuộc vùng Donetsk, ngày 28/04/2026. Reuters - Serhii Korovainyi

Mỹ rút quân, NATO thêm bất ổn

Theo La Croix ngày 04/05/2026, "Donald Trump làm NATO yếu đi" khi tuyên bố giảm hẳn quân số lính Mỹ ở Đức, khiến Liên minh Bắc Đại Tây Dương hoang mang. Tuy nhiên từ khi quay lại nắm quyền tháng Giêng 2025, Donald Trump đã nhấn mạnh Châu Âu không phải là ưu tiên của ông. Quay mặt với chiến lược Mỹ từ 80 năm qua, Trump cho rằng NATO tốn kém, lạc hậu ; ông tỏ ra không thân thiện với các chính phủ Châu Âu vẫn đang trung thành với nguyên tắc dân chủ tự do. Châu lục bị kẹt giữa một nước Nga hiếu chiến và một đồng minh Mỹ ngày càng ít tin cậy, và như vậy cần phải tăng cường quân sự, đảm nhận các vai trò chính trong NATO.

Les Echos nhắc lại, Đức vốn là nơi có trụ sở của Sở chỉ huy lực lượng Mỹ tại Châu Âu (Eucom) và Châu Phi (Africom), cả hai đóng tại Stuttgart. Quân trường lớn nhất của Mỹ ở nước ngoài là tại Grafenwöhr, và căn cứ không quân Ramstein đóng vai trò chủ chốt về hậu cần trong cuộc chiến tranh với Iran.

Libération nhận định, vậy là sau thủ tướng Sánchez của Tây Ban Nha, tổng thống Macron của Pháp và thủ tướng Meloni ở Ý, đến lượt ông Friedrich Merz bị thất sủng. Đó là vì cách đây một tuần khi nói chuyện với học sinh một trường trung học, thủ tướng Đức than phiền là ông Trump không có chiến lược trong cuộc chiến với Iran, một cuộc chiến tranh đã biến thành "sự sỉ nhục" cho nước Mỹ - như vậy chẳng khác nào nói Trump là "đần độn".

Đòn trừng phạt nhắm vào Châu Âu

Tổng thống Mỹ cuối tuần này trả đũa bằng một loạt biện pháp như tăng thuế quan từ 15% lên 25% đối với xe hơi Châu Âu - mà chủ yếu là xe Đức, và rút trên 5.000 chàng GI về nước. Libération cho rằng đây là đòn nặng cho thủ tướng Đức vì ông luôn muốn giữ quan hệ tốt với Donald Trump, không chỉ để bảo vệ kỹ nghệ xe hơi mà còn nhằm duy trì sự gắn bó giữa Hoa Kỳ và Đức hậu Đệ nhị Thế chiến.

Trong chuyến thăm Nhà Trắng đầu tháng 3, thủ tướng Đức vẫn là "người bạn" và là "nhà lãnh đạo tuyệt vời" theo ông Trump, nhưng nay ông bị coi là bất lực trong việc lập lại trật tự "một đất nước đang suy sụp", tệ hại về chính sách năng lượng cũng như nhập cư. Châu Âu cũng mất đi mối dây liên lạc cuối cùng với Nhà Trắng, có lẽ ngoại trừ Mark Rutte, tổng thư ký NATO.

Theo các chuyên gia thì không phải việc rút quân Mỹ là đáng lo nhất, mà là việc từ bỏ dự án đặt hỏa tiễn hành trình Tomahawk tại Đức. Châu Âu không có được loại hỏa tiễn đóng vai trò răn đe với Nga. Một trong những hậu quả có thể là Đức gia tăng tái vũ trang, Berlin hiện mạnh tay chi cho quốc phòng. Nhưng thật ra Hoa Kỳ cũng cần đến Châu Âu, các căn cứ quân sự tại đây là các trung tâm hậu cần thiết yếu cho quân đội Hoa Kỳ. Hiện có 86.000 lính viễn chinh Mỹ đóng tại Châu Âu, riêng tại Đức đã là 39.000, đứng nhì sau Nhật Bản và có hẳn một bệnh viện lớn nhất của Mỹ ở nước ngoài.

Chiến tranh Iran và nguy cơ cho kinh tế thế giới

Trên lãnh vực kinh tế, trong bài xã luận "Iran, thuế quan : Trump là kẻ phóng hỏa nền kinh tế thế giới", Les Echos cho rằng do gặp khó ở vùng Vịnh, tổng thống Mỹ quay sang tấn công các "đồng minh" phương Tây và như vậy Châu Âu đành phải phản ứng.

Ông Donald Trump tuyên bố "chiến tranh đã kết thúc" để không phải thông qua Quốc hội về cuộc chiến với Iran, nhưng cũng không loại trừ khả năng tấn công tiếp. Và tổng thống Hoa Kỳ lại lao vào một cuộc chiến thương mại mới với Châu Âu bằng cách đánh thêm thuế vào xe hơi nhập khẩu. Một cách để trừng phạt việc Châu Âu thiếu hăng hái trong việc giữ an ninh eo biển Hormuz, đặc biệt nhắm vào Đức vì đã dám chỉ trích Hoa Kỳ. Les Echos nhận định ông Trump luôn lảng tránh mỗi khi không suôn sẻ, và chiến lược này đã lỗi thời. Nhưng các quyết định gần đây của ông làm hại lâu dài cho kinh tế thế giới.

Eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, và mỗi ngày trôi qua lại tác động đến nhiều lãnh vực. Người Mỹ bị ảnh hưởng bởi giá xăng tăng, nhưng không thể bằng các nước Châu Á đang vất vả vì thiếu xăng dầu. Tăng trưởng của Châu Âu bắt đầu chật vật với lạm phát đã trên 3%, trong khi kinh tế Mỹ vẫn vững chắc nhờ đầu tư khổng lồ vào trí thông minh nhân tạo (AI) và các đại công ty dầu lửa. Làm thế nào đối phó với các khiêu khích của Trump ? Châu Âu vẫn còn vũ khí trả đũa, vì thỏa thuận thương mại vẫn chưa được Nghị Viện thông qua. Nhưng việc thực hiện hiệp định Mercosur vốn ít được chú ý, có vẻ là lời đáp tốt nhất. Nếu biết dựa vào sức mạnh của chính mình về kinh tế, quốc phòng, thương mại, thì kẻ phóng hỏa là Trump phải chăng lại là người giúp Châu Âu đoàn kết ?

Ukraine, "Afghanistan" mới của Nga ?

Trong bối cảnh đó, cuộc chiến tại Ukraine cho thấy một mặt trận khác nơi Nga đang đối mặt với những giới hạn ngày càng rõ rệt. Theo Les Echos, nhà địa chính trị học Dominique Moisi trên đặt vấn đề  "Liệu Ukraine sẽ là Afghanistan của Putin ?". Cũng như Liên Xô trước đây, Nga ngày nay chừng như không thể chiếm nổi Ukraine bằng quân sự, và xã hội Nga ngày càng chán nản.

Cách đây 40 năm, hai tuần sau thảm họa Chernobyl, tác giả đến Moskva và những người dân thủ đô Nga lúc đó rất lo lắng về thức ăn nước uống, họ nói với ông rằng không thể tin tưởng vào chế độ. Chính "Chernobyl xã hội" đã góp phần làm sụp đổ Liên Xô, người dân Nga chắc chắn rằng các nhà lãnh đạo đã nói dối. Bốn mươi năm sau, hầu như không thay đổi gì, chế độ tiếp tục lừa dối nhân dân và xã hội Nga bắt đầu công khai bày tỏ thái độ chán chường. Chiến tranh ở Ukraine đã thay cho Afghanistan trước đây, với kết quả cũng chẳng mấy thuyết phục, và thiệt hại rất cao ngay trên đất Nga.

Trở ngại chính cho tham vọng Liên Xô ở Afghanistan là địa lý, còn đối với Putin ở Ukraine có thể là công nghệ : drone đã bù đắp cho sự chênh lệch sức mạnh. Điều khác biệt với tình hình Liên Xô cách đây 40 năm không chỉ về bối cảnh quốc tế, đặc biệt là sự thay đổi của Hoa Kỳ. Trump không phải là Reagan và Putin cũng chẳng phải Gorbachev, thậm chí là ngược lại. Ronald Reagan, một tổng thống nhạy cảm và tích cực, nhìn ra trước cả các cố vấn sự khác biệt giữa Gorbachev và những người tiền nhiệm ở Kremlin. Sự tin tưởng lẫn nhau giữa hai nhà lãnh đạo đã dẫn đến hồi kết của chiến tranh lạnh. Còn Trump và Putin lại gần gũi bằng sự cay độc.

Cuộc chiến tranh Trung Đông mới làm lợi cho Nga trong ngắn hạn với tiền thu được từ dầu khí, và thế giới không còn chú ý đến Ukraine. Nhưng chính Kiev đang ghi điểm, Moskva thất bại trong cả đối nội lẫn đối ngoại. Cuộc xâm lăng làm Nga cạn tiền và yếu đi, cách biệt với Trung Quốc trở thành một hố sâu khổng lồ. Nga thụt lùi về chiến lược ở Châu Phi đặc biệt là Mali, về chính trị ở Châu Âu với thất bại của Viktor Orban ở Hungary. Chỉ có "lá bài" Donald Trump mới giúp Vladimir Putin duy trì ảo tưởng.

Châu Âu củng cố vai trò, chuẩn bị cho trật tự mới

Cũng về Ukraine, trả lời phỏng vấn của Le Figaro, ông Benjamin Haddad, bộ trưởng đặc trách Châu Âu của Pháp nhấn mạnh đến việc sau bốn năm chiến tranh, Châu Âu vẫn tiếp tục hỗ trợ mạnh mẽ Kiev chứ không hề bỏ rơi như Vladimir Putin từng hy vọng. Ông chủ điện Kremlin ngỡ rằng Châu Âu sẽ chia rẽ và đành chấp nhận việc đã rồi, như vụ xâm lăng Georgia (Gruzia) năm 2008 và sáp nhập Crimea năm 2014. Nhưng hiện nay hầu như toàn bộ viện trợ kinh tế và quân sự cho Ukraine là của Châu Âu, và mới nhất là gói tín dụng 90 tỉ euro sau khi thủ tướng mới của Hungary không phủ quyết.

Mới cách đây một năm, sau xì-căng-đan với Volodymyr Zelensky ở Phòng Bầu dục, người ta ngỡ rằng Ukraine sẽ phải nhanh chóng quy phục Mỹ và Châu Âu đành đứng ngoài làm khán giả chứng kiến vụ đầu hàng. Nhưng Pháp đã đứng ra lập liên minh các quốc gia tình nguyện để bảo đảm an ninh một khi ngưng bắn được thiết lập. Cần phải thực tế : Donald Trump không phải là một hiện tượng thoáng qua, mà thế hệ mới của cả đảng Dân Chủ lẫn Cộng Hòa đều muốn ưu tiên cho chính sách với Trung Quốc, theo chủ nghĩa đơn phương và bảo hộ. Vì vậy cần tái vũ trang, giảm lệ thuộc vào công nghệ, kỹ nghệ hay năng lượng.

Và thách thức không chỉ đến từ Hoa Kỳ : hàng công nghiệp Trung Quốc sản xuất thừa, được trợ giá ồ ạt có thể chôn vùi những mảng lớn kỹ nghệ Châu Âu. Châu lục tỉnh thức trong một thế giới mà đạo lý và luật pháp quốc tế bị coi nhẹ trước vũ lực. Theo ông Haddad, NATO trong 10 năm nữa sẽ đổi khác, với các nước Châu Âu đóng vai trò trung tâm.

Các nước láng giềng như Ukraine, Moldova, vùng Baltic đều muốn được gia nhập vào Liên Hiệp Châu Âu (Liên Âu - EU), cho thấy sức thu hút của mô hình Liên hiệp. Ireland tổ chức trưng cầu dân ý để tham vấn về việc gia nhập Liên Âu, Canada tham dự Cộng đồng chính trị Châu Âu (CPE) và liên minh các quốc gia tình nguyện, Anh quốc mười năm sau Brexit tìm cách xích lại gần Liên Âu. Còn Armenia, nơi tổ chức hội nghị CPE lần này muốn áp dụng các tiêu chí Châu Âu và cố thoát khỏi vòng kim cô Nga. Chiến tranh Ukraine chưa kết thúc, và thậm chí nếu có ngưng bắn, Moskva vẫn tiếp tục là mối đe dọa an ninh. Nhưng Putin, ngỡ chiếm được Ukraine trong vài ngày, rõ ràng đã thất bại thê thảm.

Pháp : Những ổ trứng khủng long ít được biết đến

Trên lãnh vực khảo cổ, Libération cho biết một nhà cổ sinh vật học nghiệp dư vừa công bố phát hiện hàng loạt vỏ trứng khủng long tại công viên gần Montpellier. Dù không phải là một sự đột phá, một lần nữa cho thấy loại hóa thạch này ở miền nam nước Pháp rất phong phú nhưng ít được biết đến. Từ tháng 10, Alain Cabot đã kiên nhẫn khai quật và tìm thấy hàng chục quả trứng có vỏ nứt. Ông khẳng định đây có thể là một trong những "mỏ trứng lớn nhất Châu Âu". Tuy nhiên, giới khoa học tỏ ra thận trọng.

Theo nhà nghiên cứu Eric Buffetaut (CNRS), sự hiện diện của trứng khủng long tại khu vực này đã được biết đến từ hơn 25 năm nay, và chúng không hề hiếm trong các lớp địa chất kỷ Phấn Trắng ở miền nam nước Pháp. Trên thực tế, Pháp là nơi phát hiện những vỏ trứng khủng long đầu tiên từ giữa thế kỷ 19, dù khi đó chúng từng bị nhầm với trứng các loài bò sát khác. Ngày nay, nhiều địa điểm khai quật tập trung ở Provence và khu vực dưới chân dãy Pyrénées, nơi cách đây khoảng 70 triệu năm từng là vùng đất nổi, trong khi phần lớn lãnh thổ khác còn bị biển bao phủ.

Các nhà khoa học đưa ra nhiều giả thiết : Có thể khủng long quay lại cùng một nơi để đẻ, hoặc trứng bị chôn vùi qua các trận lũ, tạo thành nhiều lớp trầm tích. Nhờ cấu tạo bằng calcite và được bảo vệ trong đá, vỏ trứng có thể tồn tại hàng triệu năm. Trứng khủng long là nguồn tư liệu quý, giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về tập tính sinh sản và hành vi của loài này – những yếu tố không thể suy ra chỉ từ bộ xương. Tuy vậy, phát hiện tại Mèze hiện vẫn thiếu nghiên cứu khoa học đầy đủ. Chủ khu công viên muốn giữ nguyên các hóa thạch tại chỗ để công chúng tham quan, trong khi giới chuyên môn lo ngại chúng sẽ dừng lại ở giá trị du lịch hơn là đóng góp cho khoa học.

Thụy My