Dù có bất đồng, Nga - Trung vẫn duy trì tình bằng hữu chiến lược vì còn cần nhau lâu dài

Nhân dịp diễn ra cuộc gặp lần thứ 45 giữa tổng thống Nga và chủ tịch Trung Quốc, báo Le Monde, phát hành từ chiều qua, dành chuyên mục Quốc tế để nói về "Tập và Putin : động lực của một tình bằng hữu chiến lược".

Tổng thống Nga Vladimir Putin và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, ngày 03/09/2025. AP - Alexander Kazakov

Trên thực tế, chiến tranh đã làm thay đổi cục diện quan hệ Nga - Trung, làm gia tăng sự lệ thuộc của Moskva vào Bắc Kinh khi tách Nga khỏi các thị trường phương Tây. Trung Quốc chưa bao giờ lên án cuộc chiến của Nga xâm lược Ukraine. Bắc Kinh tài trợ cho Moskva bằng cách mua dầu lửa và cung cấp các linh kiện và máy móc cho phép sản xuất hàng loạt drone, một trong những công nghệ then chốt trong cuộc xung đột, cho dù Trung Quốc luôn khẳng định không cung cấp vũ khí sát thương theo yêu cầu của Moskva.

Tuy nhiên, Le Monde lưu ý là hai cường quốc này cũng có những bất đồng, chẳng hạn như khi cạnh tranh ảnh hưởng ở các nước Trung Á. Việc Bắc Triều Tiên điều quân đến mặt trận Ukraine cũng khiến Bắc Kinh lo ngại, vì điều này có thể khiến Nhật Bản muốn xích lại gần NATO. Điện Kremlin cũng khó che giấu nỗi thất vọng khi dự án khổng lồ về đường ống dẫn khí đốt, Sức mạnh Siberia 2, không thành. Trung Quốc, vốn dĩ bị ám ảnh về sự lệ thuộc vào nhập khẩu năng lượng và nông sản, rất thận trọng để không quá phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.

Về phía Nga, một nhà ngoại giao Châu Âu tại Moskva cho biết thái độ thể hiện đoàn kết của Bắc Kinh với Nga mang lại cho Điện Kremlin một hình thức miễn trừ ngoại giao rất hữu ích. Nhưng theo nhà ngoại giao này, đó cũng là "nụ hôn của thần chết" : Putin biết rằng nước Nga không có nhiều ảnh hưởng so với Trung Quốc.

Tuy nhiên, điều đáng nói là Bắc Kinh cũng thận trọng để không làm mất mặt đối tác Nga. Trên thực tế, Nga và Trung Quốc đều xem Mỹ là một kẻ thù chung, nên chọn con đường song song. Sylvie Bermann, cựu đại sứ Pháp tại Bắc Kinh và sau này là tại Moskva, xem đây là một "sự lựa chọn chiến lược" của đôi bên Nga - Trung.

Cả hai nước đều coi sự xâm nhập của các giá trị và ý tưởng tự do kiểu phương Tây, cũng như sức mạnh quân sự của Mỹ, là một mối đe dọa. Trung Quốc cũng mong đợi Nga sẽ đáp lại bằng tình đoàn kết địa chính trị tương tự nếu một ngày nào đó Bắc Kinh xâm chiếm Đài Loan. Dẫu vậy, theo Tatiana Kastoueva-Jean, giám đốc Trung tâm Nga - Á Âu của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp, "không nên quá đề cao hay hạ thấp quan hệ giữa Trung Quốc và Nga. Mối quan hệ này không chỉ là sự xích lại gần nhau mang tính tình thế, mà có một nền tảng thực sự là sự bổ sung kinh tế và sự gần gũi về ý thức hệ bài phương Tây".

Sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa hai nước cũng không đồng nghĩa họ là một liên minh quân sự. Trung Quốc, với tư thế một đế chế lớn, cho rằng không cần phải tự trói tay mình. Còn đối với Nga, sự xích lại gần nhau là theo kiểu : "Không phải lúc nào cũng đồng hành với nhau, nhưng không bao giờ chống lại nhau". Tổng thống Nga Putin hiện giờ hài lòng với "sự trung lập thân Nga" của Bắc Kinh : trong 3 năm xung đột Ukraine, Trung Quốc không lên án, cũng không ủng hộ rõ ràng cuộc xâm lược của Nga.

Về phía Trung Quốc, việc ủng hộ ngoại giao và kinh tế cho Nga khiến Bắc Kinh phải trả giá trong quan hệ với phương Tây. Vì thế, theo một học giả Trung Quốc, xin giấu tên, nội bộ Trung Quốc "không đồng nhất như vẻ bề ngoài. Một số người cho rằng sự ủng hộ của Bắc Kinh đã đi quá xa khi chiến tranh nổ ra".

Tuy nhiên, Trung Quốc đôi khi vẫn cho thấy dấu hiệu là họ đang mất kiên nhẫn với Nga. Ví dụ, hồi năm 2023, khi Vladimir Putin đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân, ông Tập Cận Bình được cho là đã đích thân cảnh báo Putin là không được sử dụng bom nguyên tử. Tatiana Kastoueva-Jean nhắc lại là có những căng thẳng vẫn tồn tại, Moskva không hài lòng về quy mô đầu tư của Trung Quốc vào Nga, cũng như điều kiện tiếp cận thị trường mà Trung Quốc áp đặt đối với hàng hóa Nga.

Và trong bối cảnh mà từ 3 năm qua, mỗi cuộc gặp gỡ ngoại giao giữa Trung Quốc với các nhà lãnh đạo của các nước Châu Âu đều bắt đầu bằng lời phàn nàn của Châu Âu về vai trò của Bắc Kinh trong việc hỗ trợ cuộc chiến của Moskva, Trung Quốc cho rằng cần phải ngăn chặn để quan hệ với phương Tây không xuống cấp quá mức. Tuy nhiên, theo kết luận của Le Monde, cả hai nước đều cho rằng họ vẫn còn cần nhau trong một thời gian dài nữa.

"Châu Âu đang ở đâu ?" giữa Mỹ và Trung Quốc ?

Châu Âu và Pháp là hai chủ đề được báo La Croix số ra hôm nay quan tâm đặc biệt : Vụ phá hoại khó tin đường ống dẫn khí đốt North, Chiến dịch "nhồi sọ" học sinh diễn ra rầm rộ ở Nga, Thiếu hụt ngân sách của Pháp và tấm gương của các nước Châu Âu từng thiếu hụt tài chính công nghiêm trọng, Chống thất thoát ngân sách : Bảo hiểm y tế Pháp tung ra chiến dịch kiểm tra lớn nhắm vào các bác sĩ đa khoa kê đơn nghỉ ốm quá nhiều… Trên đây là những đề tài rải rác trên báo La Croix.

Cũng về Châu Âu, La Croix trong bài xã luận đặt câu hỏi "Châu Âu đang ở đâu ?" trong cuộc đối đầu mang hơi hướng Chiến tranh Lạnh giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới là Trung Quốc và Hoa Kỳ. Câu trả lời là : Châu Âu cho thấy họ yếu thế. Mặc dù đã nỗ lực hiện diện tại các cuộc đàm phán quốc tế, Châu Âu vẫn không có tiếng nói trong xung đột Ukraine và đã bị phản đối trong nỗ lực trừng phạt chương trình hạt nhân của Iran.

Cũng theo La Croix, Châu Âu đang bị phân tán và tỏ ra bất lực trong các đòi hỏi thực thi pháp luật quốc tế, ví dụ về xung đột giữa Israel và Hamas. Thượng đỉnh Liên Hiệp Quốc giữa tháng 9 tới đây sẽ là cơ hội để một số nước Châu Âu thể hiện sức mạnh ngoại giao, đặc biệt là việc công nhận Nhà nước Palestine. Châu Âu sẽ phải nắm bắt cơ hội này.

Châu Âu chuyển từ sự lệ thuộc này sang sự phụ thuộc khác

Trong chuyên mục Sự kiện, La Croix nói đến "Châu Âu chuyển từ sự lệ thuộc này sang sự phụ thuộc khác". Trước chiến tranh ở Ukraine, gần một nửa lượng khí đốt Châu Âu mua là của Nga. Sau đó, trái với những gì một số người tưởng tượng, Châu Âu đã phần lớn thoát khỏi sự phụ thuộc vào khí đốt của Nga, thay vào đó là chuyển sang mua của Mỹ, nhưng với giá cao hơn …

Liên Âu đã cam kết tăng cường mua khí đá phiến của Mỹ, trong khuôn khổ thỏa thuận thương mại được ký kết vào cuối tháng 07/2025, dưới áp lực mạnh mẽ của tổng thống Mỹ Donald Trump.

La Croix nhắc lại là trước năm 2016, Hoa Kỳ không sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng LNG, nhưng nay đã trở thành nhà xuất khẩu hàng đầu thế giới, trên cả Úc và Qatar. Washington sẽ tiếp tục củng cố vị thế của mình. Đến năm 2028, năng lực xuất khẩu khí hóa lỏng của Mỹ sẽ gần như tăng gấp đôi, nhờ xây dựng và mở rộng các nhà máy hóa lỏng.

Edouard Lotz, phụ trách nghiên cứu và phân tích thị trường của cơ quan tư vấn ​Omnegy lưu ý : "Đối với Châu Âu, điều này sẽ tạo ra một sự lệ thuộc mới". Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận Mỹ cũng cần Châu Âu để tiêu thụ khí hóa lỏng. Hiện giờ, ¾ khí hóa lỏng của Mỹ là bán sang Châu Âu. Mỹ cũng có thể hướng sang Châu Á, nhưng xa xôi hơn nên chi phí vận chuyển sẽ cao hơn.

Thủ tướng Ý muốn bảo vệ Ukraine, nhưng bằng cách nào ?

Nhìn sang Le Figaro, hôm nay báo Pháp thiên hữu dành phần lớn trang bài cho chính trị trong nước, sự chà đạp lên Nhà nước pháp quyền, liên minh và cuộc đấu giữa các đảng phái, nguy cơ chính phủ bị giải thể dẫn đến bầu cử địa phương trước thời hạn, khủng hoảng chính trị đe dọa sự phục hồi của thị trường bất động sản… trong bối cảnh chỉ còn vài ngày là đến hôm thủ tướng François Bayrou bị Quốc Hội bỏ phiếu bất tất nhiệm.

Về chiến tranh Ukraine, Le Figaro nói đến "Hỗ trợ Ukraine mà không điều động quân đội : Sự cân bằng của thủ tướng Ý Giorgia Meloni".

Le Figaro nhắc lại là kể từ khi chiến tranh Ukraine nổ ra, thủ tướng Ý chưa bao giờ ngừng bảo vệ "quốc gia bị Nga tấn công một cách bất công", cho dù Donald Trump liên tục thay đổi quan điểm về việc hỗ trợ Kiev. Bà Meloni cho rằng, để tránh kịch bản này lặp lại ngay sau khi chiến tranh kết thúc, cần phải có những đảm bảo về an ninh cho Kiev. Vấn đề là quan điểm của thủ tướng Ý về những đảm bảo này lại rất khác so với quan điểm của Paris, Luân Đôn, Kiev và cả Ủy Ban Châu Âu.

Bà cũng cho rằng Châu Âu không thể bảo vệ Ukraine nếu không có sự tham gia của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, thủ tướng Meloni luôn loại trừ khả năng điều quân Ý tham gia lực lượng đảm bảo an ninh trên đất Ukraine để bảo vệ một thỏa thuận ngừng bắn.

Một quan chức thân cận của thủ tướng Ý, Giovanbattista Fazzolari, phát biểu là việc Châu Âu điều quân đi sẽ không có ý nghĩa gì khi mà trên thực địa, hai bên đang đối đầu với nhau với 1 triệu binh sĩ mỗi bên. Emidio Diodato, một giảng viên quan hệ quốc tế giải thích là Ý không muốn gửi đi tín hiệu là Roma có thể lao vào cuộc chiến chống Nga, bởi thủ tướng Meloni "biết là quân đội Ý quá yếu nên không thể đi chiến đấu (ở Ukraine) và dẫu sao thì bà cũng không muốn sự an toàn của Ý bị đe dọa". Khả dĩ nhất thì Roma cũng chỉ có thể tham gia "các hoạt động giám sát và đào tạo" nhưng phải là từ "ngoài biên giới Ukraine".

Trump, giới chủ Pháp và gián điệp

Cũng như Libération, báo kinh tế Les Echos hôm nay nói dàn trải về rất nhiều chủ đề, cả trong nước và quốc tế. Một số đề tài đáng chú ý : Tổng thống Pháp Macron đã chuẩn bị cho thời hậu thủ tướng Bayrou, Các nước Châu Âu đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng nhưng sự phối hợp với nhau còn ít, Cha con ông Trump trúng số độc đắc về tiền điện tử, cuộc chiến về AI tại Châu Âu với chính quyền Mỹ…

Ngoài ra là bài điều tra về "Trump, giới chủ Pháp và gián điệp". Mối đe dọa gián điệp kinh tế mà Mỹ nhắm vào Pháp không phải là mới, nhưng ngày càng đè nặng lên các tập đoàn lớn của Pháp kể từ khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Một số doanh nghiệp đã tăng cường biện pháp đề phòng. Les Echos dẫn trường hợp của 1 hãng công nghiệp rất lớn của Pháp, một nhà xuất khẩu lớn trên thị trường toàn cầu, nhưng xin ẩn danh, cho biết các lãnh đạo của công ty đã có văn bản hướng dẫn nhân viên, yêu cầu họ "chú ý" khi sang Mỹ. Nhân viên của công ty được yêu cầu khi sang Mỹ phải dùng điện thoại, máy tính mới, không chứa dữ liệu nào. Đây được xem là cách đề phòng "tai mắt" của Mỹ tiếp cận với các bí mật của tập đoàn Pháp. Biện pháp này trước đây ví dụ chỉ được áp dụng khi họ sang Trung Quốc, nay đã mở rộng với Mỹ.

Trên thực tế, báo chí nhiều nước đưa tin khi đến Mỹ các công dân của họ đã bị hải quan tịch thu điện thoại trong thời gian bị kiểm tra kỹ lưỡng, đôi khi sau đó bị từ chối cho nhập cảnh. Giới doanh nhân cũng không thoát nỗi lo đó. Hồi tháng 3/2025, DGSI, cơ quan an ninh nội địa Pháp, đã có thư hướng dẫn các doanh nghiệp trong trường hợp điện thoại của nhân viên bị tịch thu khám xét khi ra nước ngoài, dù không nói rõ tên nước liên quan nhưng theo Les Echos, rõ ràng là nhắm đến Mỹ. Một nhân vật được đánh giá cao trong lĩnh vực kinh tế khẳng định là từ kỳ bầu cử tổng thống Mỹ vừa rồi, "hải quan Mỹ đã hành xử như cao bồi". Từ tháng 03 đến 06/2025, số vụ khám xét điện thoại của người nhập cảnh vào Mỹ đã tăng 23% so với cùng kỳ năm 2024, cho dù số người nước ngoài đến Mỹ giảm.

Đối với một giám đốc an ninh của một doanh nghiệp, không có gì tệ hơn là thấy điện thoại biến mất nhiều phút, bởi có nguy cơ mọi dữ liệu trong máy bị đánh cắp, hay một phần mềm gián điệp được cài đặt vào mà họ không hay biết. Đó là chưa kể đến "yếu tố Trump". Nhiều công ty đã lưu ý nhân viên có cài đặt ứng Whatsapp trên điện thoại thận trọng khi bày tỏ ý kiến trên mạng xã hội, nhất là việc chỉ trích Donald Trump. Cẩn trọng hơn, có công ty quan trọng trong lĩnh vực công nghiệp còn khuyến cáo nhân viên tạm thời không đến Mỹ.

Một cựu giám đốc tình báo của DGSI và cũng là một quan chức cấp cao chuyên trách tình báo kinh tế của chính phủ Pháp lấy làm tiếc là giới kinh tế Pháp chưa tự bảo vệ mình tốt hơn trước Mỹ. Một giáo sư, chuyên gia về gián điệp kinh tế thì đánh giá là các phương tiện an ninh kinh tế của Pháp còn yếu kém.

Pháp - Hè 2025 : Mùa hè nắng nóng cao độ thứ 3 tính từ năm 1900

Về khí hậu, tương tự như Le Figaro, Libération và báo kinh tế Les Echos, La Croix quan tâm đến "mùa hè 2025 là mùa hè nắng nóng cao độ thứ 3" nước Pháp từng ghi nhận từ năm 1900, chỉ sau năm 2003 và 2022, theo báo cáo mới ra hôm 02/09 của Cơ quan khí tượng Pháp Météo France. Hiếm khi Pháp có đợt nắng nóng gay gắt đến sớm và kéo dài đến 16 ngày như hồi tháng 06. Còn đợt nóng tháng 08 vừa qua thì đặc biệt khắc nghiệt ở nửa miền nam đất nước.

Điều đáng lo ngại là ngày càng có nhiều đỉnh nhiệt rất cao. Hơn 80% diện tích đất nước hứng chịu đỉnh nhiệt 35 độ C. Các đêm có mức nhiệt độ cao cũng ngày càng nhiều hơn và nóng hơn. Lãnh đạo của Météo France cho La Croix biết việc nhiệt độ vượt quá 40 độ C vốn dĩ hiếm khi được ghi nhận trong thế kỷ XX, nay xảy ra hàng năm. Đáng lo ngại là mùa hè nắng nóng như vừa qua có thể sẽ xảy ra thường xuyên từ khoảng năm 2050.   

Nắng nóng kéo theo nguy cơ cháy rừng. Vốn dĩ trước đây chỉ hay xảy ra ở vùng Địa Trung Hải, phía miền nam Pháp, nay nguy cơ cháy rừng đã lan lên đến phía bắc đất nước.

Thùy Dương