Nghệ thuật làm chính trị của giáo hoàng Leo XIV

Chuyến tông du 4 ngày của giáo hoàng Leo XIV tại Pháp vẫn là chủ đề được nhiều báo Pháp số ra hôm nay 29/09/2026 quan tâm. Trang nhất báo Le Figaro có tựa lớn : "Giáo hoàng nhắc nhớ Châu Âu về cội rễ Công giáo". Tờ báo cho rằng chuyến thăm từ Paris đến Lộ Đức (Lourdes) và kết thúc tại Metz, đã "thành công rực rỡ", để lại dấu ấn sâu sắc và khơi dậy niềm tin không chỉ trong cộng đồng người Công Giáo mà cả với đông đảo người dân Pháp.

Giáo hoàng Leo XIV trong cuộc gặp liên tôn giáo tại Trung tâm Hội nghị Robert Schuman, Metz, Pháp, ngày 28/09/2026 AFP – Alberto Pizzoli

Cuộc gặp riêng của ngài với các nạn nhân từng bị xâm hại tình dục tại Lộ Đức đã truyền tải đi những thông điệp về chữa lành và hoà giải. Theo Le Monde, giáo hoàng được ví như điểm tựa của các nạn nhân, đa số đều cho rằng đó là một vị giáo hoàng chân thành, lắng nghe, thấu hiểu và đầy lòng trắc ẩn. Ngài cũng thừa nhận bản chất của vấn đề mang tính hệ thống trong Giáo hội Pháp.

Tại Metz, nơi phải chịu nhiều đau thương trong các cuộc chiến tranh Pháp - Đức, giáo hoàng cùng các lãnh đạo trong Công giáo và tổng thống Pháp Macron nhấn mạnh tầm quan trọng của tình hữu nghị và sự hoà giải. Metz cũng gắn liền với Robert Schuman, một trong những cha đẻ đặt nền móng cho Liên Hiệp Châu Âu. Tại trung tâm hội nghị Robert Schuman, giáo hoàng nói về văn minh Châu Âu hiện đại được định hình sâu sắc nhờ các tu sĩ Bênêdicto: từ y tế, giáo dục, đại học, kiến trúc, kỹ thuật, cho đến sự phát triển khoa học và tổ chức đô thị, luật pháp.

Việc nhìn lại cội rễ này là cần thiết để "xây dựng một Châu Âu hòa hợp", không phải để "đắm chìm trong hoài niệm", mà là kim chỉ nam cho một Lục Địa Già, đang đứng trước nguy cơ bị bóp nghẹt. Giáo hoàng cũng cảnh báo nguy cơ Châu Âu rơi vào các "cuộc tàn sát vô ích" (massacre inutile) mới và phản đối "ảo tưởng vào việc chạy đua vũ trang". Ngài kêu gọi đón nhận người nhập cư bằng những "con đường hợp pháp và an toàn", theo La Croix.

Trong hồ sơ lớn về chuyến thăm của lãnh đạo Công giáo, La Croix có bài viết cô đọng các thông điệp của giáo hoàng dành cho nước Pháp. Trong đó, đáng chú ý là tính thế tục. Giáo hoàng kêu gọi hợp tác giữa Nhà nước và giáo hội, tôn giáo không nên bị gạt bỏ hoàn toàn khỏi đời sống cá nhân. Những tín đồ Công giáo, dấn thân vào xã hội hay chính trị không nên bị coi là kẻ "ép đạo" hay là "mối đe doạ". Ngài cũng kêu gọi bảo vệ bản sắc riêng của trường học Công giáo và quyền tự do tin ngưỡng của học sinh. Ngoài ra, giáo hoàng cũng đề cập đến chủ nghĩa vật chất, với thông điệp xã hội phương Tây hiện đại không thiếu thốn vật chất mà "khao khát ý nghĩa, sự thật, và tính trọn vẹn".

Bài học làm chính trị của giáo hoàng cho chính khách Pháp

Xã luận Le Figaro thì đề cập đến nghệ thuật chính trị của Giáo hoàng Leo XIV. "Chỉ trong vòng 4 ngày, giáo hoàng đã làm đảo lộn cục diện chính trường Pháp… tổng thống Macron phải vội vã bám đuổi theo lịch trình phụng vụ ở những phút cuối".

Những chính khách tham vọng kế nhiệm ông, dù thuộc phe hữu hay phe trung, đều chỉ biết giữ im lặng khi tham dự thánh lễ. Trong khi đó, cánh tả và đảng "Nước Pháp Bất Khuất" (LFI) chọn giải pháp lánh mặt, tìm đến các cuộc tuần hành vì khí hậu.  Nhật báo đặt câu hỏi "liệu có đảng phái hay tổ chức nào hiện nay đủ sức lay động gần 1 triệu người, sẵn sàng chờ đợi hàng giờ đồng hồ chỉ để tham dự một nghi lễ cổ xưa ? Câu trả lời là : Không một ai".

Chuyến thăm vốn mang tính tâm linh và không phải chính trị, nhưng theo xã luận Le Figaro, các chính trị gia sẽ sai lầm khi không suy ngẫm về bài học mà Leo XIV để lại. Về mặt hình thức, người ta không thấy ở giáo hoàng những góc mặt tạo dáng, những ánh nhìn đăm chiêu hướng về xa xăm, những lời lẽ phô trương hay lối diễn đạt sáo rỗng... Giáo hoàng thích "trò chuyện", trong khi các chính khách lại thích "giảng đạo". Leo XIV phát biểu ngắn gọn, sắc bén, còn các chính trị gia tại thích nhấn chìm người nghe trong biển từ ngữ.

Về nội dung, giáo hoàng có cách tiếp cận thẳng thắn với giới cầm quyền để chỉ ra những xao lãng của họ đối với phẩm giá của người yếu thế, đối với cội nguồn Châu Âu, đối với các điều kiện tiếp nhận người nhập cư nhân đạo, và đối với tự do giáo dục.

Xã luận Le Figaro kết luận rằng, dù là người Công giáo, theo thuyết bất khả tri hay người vô thần, đều đã có thể cảm nhận được giá trị của những lời nói chân thật và chứng kiến niềm vui giản dị của những người đón nhận nó.

Mỹ để mặc giới tinh hoa Saudi Arabia tài trợ cho khủng bố Al-Qaeda

Về thời sự quốc tế, Le Monde giải mã các tài liệu mật cho thấy giới tinh hoa Saudi Arabia là nguồn tài trợ cho tổ chức khủng bố Al-Qaeda. Các báo cáo của CIA và bộ Tài chính Mỹ về vụ 11/09, tiết lộ rằng Al-Qaeda và Osama bin Laden không hề bị cô lập hoàn toàn như nhận định trước đây.

Từ giữa những năm 1990 cho đến ít nhất là năm 2003, Al-Qaeda đã duy trì hoạt động nhờ nguồn tài trợ hàng chục triệu đô la mỗi năm từ giới giới thượng lưu, thương gia và lãnh đạo tôn giáo Saudi Arabia, chiếm ít nhất một nửa ngân sách của tổ chức này. Đó có thể là những người dân thường, bị lừa hoặc vô tình đóng góp cho các tổ chức từ thiện, hay các doanh nghiệp, ngân hàng ở Jeddah.

Dòng tiền được chuyển qua các quỹ từ thiện như IIRO, Al-Haramain và đặc biệt là tổ chức Muwafaq, do thương gia Yassin Qadi thành lập, bị tình nghi hoạt động như một "bình phong", kết hợp trực tiếp với mạng lưới Maktab Al-Khadamat của Al-Qaeda để cung cấp tài chính và vũ khí.

Báo cáo CIA năm 2002 chỉ rõ hoàng gia và một số quan chức cao cấp của quốc gia vùng Vịnh đã nhắm mắt làm ngơ hoặc bất lực trong việc ngăn chặn các hoạt động này.  Điều đáng chú ý là CIA đã khuyến nghị Washington "xử lý" đồng minh Saudi Arabia trong kín đáo để bảo vệ quan hệ ngoại giao. Điều này đã khiến các gia đình nạn nhân vụ khủng bố 11/09 phẫn nộ, cáo buộc chính phủ ưu tiên bảo vệ giới tinh hoa Saudi Arabia thay vì công lý.

Dù bị CIA và bộ Tài chính Mỹ liệt vào danh sách tình nghi, các nhân vật bị đề cập như Yassin Qadi hay Khaled Ben Mahfouz đều bác bỏ mọi cáo buộc và chưa từng bị kết án chính thức trước pháp luật.

Chiến tranh Nga-Ukraine : Từ chiến trường đẫm máu chuyển sang các đòn kinh tế

Về chiến tranh Ukraine, Les Echos có tựa : "Nga và Ukraine bước vào cuộc chiến kinh tế toàn diện". Gần đây, Nga đã tăng cường oanh kích vào các cơ sở hạ tầng công nghiệp thương mại, giao thông của Ukraine. Ví dụ như vụ tấn công Kyivstar, gây mất mạng internet cho 100 000 hộ gia đình ở Kiev, hay khiến nhà máy thép ArcelorMittal tại Kryvyi Rih phải ngừng hoạt động. Từ đầu năm 2026, hơn 1700 cơ sở đường sắt của Ukraine đã bị tấn công. Nhiều trung tâm phân phối hàng hóa, thực phẩm, thuốc men bị phá hủy hoàn toàn.

Để đáp trả Kiev nhắm vào các nhà máy lọc dầu, kho hàng cũng như các mắt xích cung ứng, hậu cần ở Nga, buộc Nga phải tạm ngừng sản xuất, gây thiếu hụt xăng dầu nội địa và hạn chế xuất khẩu nhiên liệu. Kiev cũng nhắm vào các hãng thương mại điện tử lớn của Nga như Wildberries và Ozon.

Phóng viên thường trú của tờ báo ở Kiev cho rằng khi cục diện mặt đất gần như giậm chân tại chỗ, hai bên chuyển sang đòn đánh xa chiến tuyến.

Các cuộc tập kích buộc Nga phải chuyển 90% tuyến xuất khẩu nông sản từ Biển Đen sang Biển Baltic và Bắc Cực. Ukraine thì phải chuyển hướng xuất khẩu sang đường sắt phía tây với chi phí đắt đỏ hơn nhiều. Nga muốn làm kiệt quệ Ukraine ; ngược lại, Kiev đặt mục tiêu cắt nguồn thu năng lượng và gia tăng tối đa cái giá kinh tế mà Moskva phải chi trả để tiếp tục cuộc chiến.

Vẫn trong hồ sơ này, Le Figaro đề cập đến những căng thẳng gia tăng giữa Kiev và các nhà lãnh đạo Liên Âu liên quan đến việc tài trợ các nhu cầu dân sự và quân sự của Ukraine. Kiev đã cảnh báo "thiếu hụt" ngân sách lên tới 23 tỷ euro và cần được bù đắp trước cuối tháng 10 để duy trì khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công chết chóc và ngày càng dữ dội của Nga. Trong khi đó, các quan chức Châu Âu, lại đang đặt câu hỏi về bản chất chính xác của khoản thiếu hụt này, đồng thời việc viện trợ cho Ukraine cũng đang vấp phải sự giám sát ngày càng gắt gao từ các đảng cực hữu, theo dân tộc chủ nghĩa như RN ở Pháp và AfD ở Đức.

Sự minh bạch này càng trở nên thiết yếu khi chính phủ và các cộng sự thân cận của ông Zelensky đã dính líu đến một số vụ bê bối tham nhũng trong những tháng gần đây, theo Le Figaro.

Giới công chức Pháp đình công

Về thời sự nước Pháp, báo Libération nói đến cuộc đình công hôm nay của các công chức trên cả nước, được khởi xướng bởi 8 công đoàn đại diện cho gần 6 triệu người. Khoảng 155 cuộc biểu tình diễn ra trên 95 tỉnh thành. Dự kiến có tới 40% giáo viên tiểu học tham gia bãi công.

Mồi lửa châm ngòi cho cuộc biểu tình là việc thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu xác nhận tiếp tục đóng băng chỉ số tính lương của công chức cho đến năm 2027, để tiết kiệm 2 tỷ euro cho ngân sách Nhà nước. Theo giới công đoàn, từ năm 2017 đến nay, sức mua của công chức đã giảm hơn 16% và dự kiến giảm thêm 3% do lạm phát tăng cao (hơn 2,4%). 

Họ cũng nêu ra những bất bình về điều kiện việc làm ngày càng xấu đi, ngân sách bị cắt giảm, và mức lương được cho không đủ sống. Theo xã luận Libération, công chúng Pháp đòi hỏi nhiều điều ở các công chức, nhưng dễ dàng quay sang chỉ trích, coi thường họ. Tờ báo cũng phác lại bức chân dung và câu chuyện đầy bức xúc của một số trường hợp cụ thể, từ lãnh đạo một trường trung học, cho đến nhân viên điều dưỡng.

Cuộc huy động lực lượng công chức này diễn ra ngay trước thềm cuộc bầu cử tổng thống, trong bối cảnh sức mua của người dân Pháp ngày càng hạn hẹp, giá nhiên liệu leo thang, do hệ quả từ cuộc chiến chống Iran. Xã luận của tờ báo cho rằng cuộc huy động này có thể chỉ là khởi đầu, và hoàn toàn có khả năng vượt ra ngoài phạm vi của giới công chức. Họ có thể trở thành "người phát ngôn" cho những nỗi bất bình chung mà cả người lao động khu vực tư nhân cũng gặp phải.

Trong khi đó, Les Echos lại đề cập đến sự "giả tạo", với giọng điệu có phần mỉa mai : "Ai lại không ủng hộ cuộc bãi công, biểu tình phản đối việc đóng băng chỉ số tăng lương khi thấy rằng chỉ số này mới chỉ được nâng lên đúng hai lần trong mười năm qua ?

Thế nhưng cây bút xã luận của nhật báo kinh tế Pháp cho rằng việc chỉ tập trung vào "chỉ số đóng băng" là bóp méo thực tế, vì thu nhập của công chức còn tăng nhờ thâm niên, chức vụ và các khoản phụ cấp ngành. Việc chính phủ tăng thêm 500.000 công chức khiến ngân sách bị phân tán, mức lương bình quân đầu người bị kéo xuống.

Hơn nữa, Pháp nằm trong nhóm dẫn đầu Châu Âu (chỉ sau Bỉ) về tỷ lệ quỹ lương chi cho dịch vụ công trên GDP, cho thấy ngân sách quốc gia đã phải gánh tải quá lớn. Tờ báo thiên hữu mô tả sự "đạo đức giả" trong lập luận của các công đoàn, không thể đòi hỏi vừa muốn giữ hoặc tăng biên chế khổng lồ, lại vừa muốn tăng lương diện rộng khi ngân sách đã chạm trần.

Chi Phương