"Nhát búa giữa đêm" : Biểu tượng của chiến tranh thời hiện đại

Israel và Iran đã ngưng bắn, nhưng liệu chiến tranh có lại tiếp diễn, và hệ quả với mỗi bên như thế nào, đó là vấn đề được báo chí bàn luận hôm nay, 26/06/2025. Bên cạnh đó, các nước thành viên NATO cũng an tâm hơn khi tổng thống Mỹ vẫn khẳng định cam kết.

Một oanh tạc cơ B-2 quay về căn cứ không quân Whiteman Chủ nhật 22/06/2025 sau khi thả bom xuống các địa điểm nguyên tử Iran ngày thứ Bảy. AP - David Smith

Hậu ngưng bắn Israel-Iran : Những câu hỏi

Trong bài xã luận mang tựa đề "Iran-Israel : Ngưng bắn và các câu hỏi", Le Monde cho rằng nếu 12 ngày chiến tranh giữa hai nước đã khẳng định thế ưu việt của Israel trong khu vực, thì vẫn chưa biết được chương trình nguyên tử Iran bị phá hủy đến đâu, cũng như hậu quả của việc chế độ Tehran tiếp tục cầm quyền.

Phải chăng đây chỉ là tạm nghỉ, trước khi Israel lại tấn công như ở Gaza hồi tháng Ba ? Hay từ một cuộc chiến tranh quy mô chuyển thành cấp độ nhỏ, với việc Israel thỉnh thoảng ra tay tùy theo lợi ích ? Trong cả hai trường hợp, chế độ Iran bại trận nhục nhã sẽ còn chịu áp lực của Nhà nước Do Thái lâu dài. Le Monde cảnh báo, sự sụp đổ của Saddam Hussein ở Iraq đã dẫn đến một thập niên đẫm máu và quốc gia này chưa bao giờ hồi phục nổi. Nếu chế độ Tehran, bị thiệt hại nặng nề vì các vụ oanh tạc, ám sát những ngày gần đây, trở nên hoang tưởng hơn, dân Iran sẽ là những người phải trả giá đầu tiên.

Về nội tình Iran, sau 12 ngày chiến tranh, sự cân bằng trong nội bộ nước Cộng hòa Hồi giáo giữa quyền lực tôn giáo, chính trị và kinh tế đã bị xáo trộn - theo La Croix. Một nhà xã hội học nhận xét, nay không còn là chế độ của các giáo sĩ, mà của Vệ binh Cách mạng. Đại giáo chủ trốn mất suốt 15 ngày qua, ẩn náu ở một nơi an toàn trong khi bom rơi xuống đầu người dân, uy tín của ông ta bị sứt mẻ trầm trọng. Làm thế nào bảo vệ Iran ? Câu hỏi sau chiến tranh Iran-Iraq thập niên 80 nay quay lại.

Nguy cơ một cuộc chiến tranh mới

Trả lời phỏng vấn của Les Echos, chuyên gia François Heisbourg của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) cho rằng rất có thể xảy ra một cuộc chiến tranh mới, vì hồ sơ nguyên tử Iran chưa được giải quyết tận gốc.

Đối với tổng thống Mỹ, trung tâm của vấn đề là bản thân ông, quan trọng hơn cả Israel hay nguyên tử Iran. Chừng như Donald Trump chọn tấn công để chứng tỏ ông không phải là TACO ("Trump Always Chickens Out", tạm dịch Trump luôn chùn chân), một thuật ngữ làm Trump bực tức nhưng đã bắt đầu gắn chặt vào ông do lùi bước về thuế quan. Mục tiêu thứ hai đã đạt được, đó là không bị dính vào một cuộc chiến kéo dài : Trump tấn công nhanh gọn, dứt khoát. Thế nên ông giận dữ khi báo chí nói rằng cơ sở nguyên tử chưa bị phá hủy hẳn, và nhất định ép đôi bên ngưng bắn.

Hệ quả đối với Israel thì rất rõ ràng, vì Nhà nước Do Thái luôn công bố mục đích chiến tranh. Họ làm những gì mình nói và nói những gì đã làm. Israel không khoe rằng đã diệt trừ hoàn toàn chương trình nguyên tử - tại Trung Đông, không phải lúc nào cũng có thể tấn công vào gốc rễ vấn đề. Điều bất toàn duy nhất là chính phủ Israel muốn tiếp tục phá hủy các mục tiêu quân sự trước khi Trump áp đặt ngưng bắn. Iran đã tự cứu mình khi khôn ngoan tạo lối ra cho Trump, qua việc trả đũa cho có lệ vào hai căn cứ quân sự Mỹ nhưng báo trước để tránh thiệt hại.

Có khả năng sẽ xảy ra một cuộc chiến tranh mới, nhất là nếu Israel phát hiện được nơi cất giấu 400 ký uranium làm giàu ở mức cao, khi có cơ hội tốt nhất định sẽ ra tay. Về phía Iran sẽ xây dựng lại những cơ sở đã bị phá hủy. Ngược lại, "ông trùm" khu vực không còn nữa. Mạng lưới mà Tehran ra công dệt nên lâu nay ở Damascus, Beirut, Baghdad và Sanaa đã tiêu tan. Phe Houthis lẫn Hezbollah đều không can dự vào cuộc chiến vừa qua. Cho dù một ngày nào đó có chuyển đổi dân chủ, chính quyền mới Iran cũng sẽ không từ bỏ nguyên tử vì mục đich quân sự. Các nước Kuwaït, Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, Qatar, Oman và Saudi Arabia vẫn thận trọng quan sát những diễn tiến.

"Nhát búa giữa đêm" : Cuộc chiến tranh tương lai đã hiển hiện

Về mặt thuần túy quân sự, tác giả Jules Grandin trên Les Echos nhấn mạnh việc Hoa Kỳ oanh kích các địa điểm nguyên tử Iran cuối tuần qua cho thấy chiến tranh đã thay đổi quy mô, khi các oanh tạc cơ bay một vòng trái đất để tấn công mục tiêu.

Người ta đã tốn rất nhiều thời gian để nghiên cứu hai cuộc đại chiến thế giới và nghi ngại thế chiến thứ ba. Nhưng những gì diễn ra trong đêm 21 rạng 22/06 là một dạng thế chiến kiểu mới. Một cuộc can thiệp quân sự tầm cỡ hành tinh trong vòng chưa đầy một ngày. Các pháo đài bay cất cánh ở cách mục tiêu trên 10.000 kilomet và đến nơi sau 18 giờ bay. Một cuộc tấn công trên bộ và trên biển được tính toán đến từng phút. Chiến dịch "Nhát búa giữa đêm" vừa theo truyền thống, vừa đặt chân vào chiến tranh tương lai.

Hai ê-kíp cất cánh từ căn cứ Whiteman ở Missouri theo hai hướng trái ngược, nhóm đầu 6 chiếc B2 bay qua Thái Bình Dương để đánh lừa, nhóm tấn công thực sự vượt Đại Tây Dương. Đây là chiến thuật cổ điển cả ngàn năm, tuy nhiên tầm cỡ khác hẳn. Khi Hoa Kỳ thả bom nguyên tử xuống Hiroshima, những chiếc B-29 Superfortress cất cánh từ quần đảo Mariannes cách mục tiêu 2.500 kilomet. Lần này khoảng cách không chỉ xa gấp bốn, mà phi đội gồm 7 chiếc oanh tạc cơ tàng hình B-2 Spirit còn bay rất cao, radar không thể phát hiện. Chiến tranh diễn ra trên đầu chúng ta với tốc độ siêu thanh, không hình, không tiếng, ngược hẳn với hình ảnh đã có về oanh tạc.

Về mục tiêu, cơ sở làm giàu Fordo nằm sâu mấy chục mét dưới núi đá, khi những quả bom GBU-57 nặng 13 tấn của Mỹ thả xuống, trên ảnh vệ tinh chỉ thấy khói bốc lên và những vết nứt. Một dạng chiến tranh hầu như vô hình, không thấy phi cơ lẫn tình trạng hủy diệt. Chiến dịch này tương phản hẳn với những trận đánh trong chiến hào ở Ukraine không khác gì một thế kỷ trước. Một thông điệp mạnh mẽ được gởi đi : chiến tranh tương lai đã thực sự xuất hiện.

Israel đại thắng nhưng chi phí chiến tranh quá lớn

Bom đạn thôi rơi, bây giờ là lúc tính sổ. Đại thắng, nhưng 12 ngày chiến tranh với Iran đã ảnh hưởng nhiều đến kinh tế Israel, vừa về thiệt hại vật chất vừa vì các doanh nghiệp phải ngưng hoạt động do vấn đề an ninh. Hình ảnh hàng trăm tòa nhà bị hỏa tiễn Iran phá hủy hoặc làm hư hại cho thấy tầm cỡ thiệt hại. Phòng không Israel đã chặn được đến 90% trong số 547 hỏa tiễn đạn đạo bắn sang, nhưng 31 quả lọt lưới đánh vào khu dân cư đã làm 29 thường dân thiệt mạng và trên 3.000 người bị thương.

Thiệt hại ở Viện Weizmann, một trong những cơ sở nghiên cứu quan trọng ở phía nam Tel-Aviv, lên đến nửa tỉ đô la, các nhà máy lọc dầu ở Bazam cũng bị ảnh hưởng. Các đánh giá ban đầu cho thấy việc tái thiết sẽ tốn ít nhất 1,5 tỉ đô la, gấp đôi so với thiệt hại trong hơn 600 ngày chiến tranh ở Dải Gaza. Chưa kể đến việc bồi thường cho những công ty phải đóng cửa theo lệnh chính phủ, các doanh nghiệp bị thiệt hại nhiều nhất chỉ được đền bù tối đa 172.000 đô la. Lãnh vực thua thiệt nhất là du lịch, với hình ảnh một đất nước thời chiến và tất cả các chuyến bay bị ngưng. Chỉ có khách sạn được an ủi vì Nhà nước thanh toán chi phí cư trú cho 10.000 người dân Israel có nhà cửa bị phá hủy.

Theo Les Echos, riêng chi phí quân sự ước tính trên 4,5 tỉ đô la. Mỗi lần giàn lá chắn tên lửa Arrow 3 bắn đi là mất 3 triệu đô la, bom và rốc-kết mỗi phi cơ mang theo trị giá nửa triệu đô la. Tổng cộng 1.500 phi vụ của 200 chiến đấu cơ Israel tốn kém 1,2 tỉ đô la. Thâm hụt ngân sách năm nay tối thiểu phải là 6% GDP.

Nga bị cô lập, bất lực đứng nhìn chiến sự

Đối với Nga, cuộc chiến Israel-Iran làm Kremlin càng bị cô lập trên trường quốc tế. Moskva bất lực đứng nhìn chế độ Tehran, một trong những đồng minh hiếm hoi ở Cận Đông, bị yếu đi. Le Monde cho biết trước việc Moskva tố cáo NATO "gia tăng quân sự hóa", trên chuyến bay đến La Haye, Donald Trump chế giễu tổng thống Nga. Ông kể lại là Putin gọi cho ông để hỏi xem có thể giúp gì về Iran hay không, nhưng Trump thẳng thừng nói Putin hãy tự lo cho mình trước đã. Đó là cách đẩy Vladimir Putin trở lại với cuộc xâm lăng Ukraine mà bốn tháng thương lượng ngưng bắn chẳng có kết quả gì.

Cuối tháng Năm, sau một loạt vụ oanh tạc Ukraine của Nga, Donald Trump công khai nói rằng Vladimir Putin đã "hoàn toàn điên rồ". Hôm thứ Hai 23/06, Putin cố đóng vai trò trung tâm ở Trung Đông nhưng thất bại, trong khi đây là khu vực mà từ lâu ông ta là nguyên thủ hiếm hoi nói chuyện được với tất cả mọi người. Moskva chẳng giúp gì cho Tehran, tuy trước đây Iran đã cung cấp nhiều drone tự sát để quân Nga trụ được trên chiến trường Ukraine.

Cách đây năm tháng, sau khi một đồng minh khác là Bachar Al-Assad sụp đổ, Nga ký "đối tác chiến lược" với Iran, gồm gia tăng tập trận chung, đào tạo sĩ quan, trao đổi thông tin tình báo, tuy nhiên không có điều khoản hỗ tương quân sự khi có chiến tranh. Cuộc chiến giữa Israel và Iran có lợi cho Kremlin là làm thế giới không còn chú ý đến Ukraine, nhưng đồng thời khiến Nga bị cô lập trên trường quốc tế. Moskva hy vọng đóng vai trung gian hòa giải, nhưng chính Donald Trump là người loan báo việc ngưng bắn, trong khi đó Nga chẳng làm được tích sự gì.

Hội nghị thượng đỉnh NATO : Ngân sách quốc phòng được ưu tiên hơn Ukraine

Về hội nghị NATO vừa kết thúc, Libération cho biết 32 nước thành viên đồng ý tăng ngân sách quốc phòng, tái khẳng định mối đe dọa Nga và ủng hộ Ukraine. Đồng minh thở phào nhẹ nhõm khi nguy cơ Donald Trump rút khỏi NATO đã lùi xa. Cho tới phút cuối cùng người ta vẫn còn hồi hộp. Nhiều tháng trời chuẩn bị, và an ninh của 450 triệu người Châu Âu tùy thuộc vào tâm trạng vui buồn của tổng thống Mỹ.

Nhưng từ sáng thứ Tư, sau một đêm nghỉ ngơi ở dinh thự cổ hoàng gia được quốc vương và hoàng hậu Hả Lan ân cần mời mọc, Trump khẳng định sẽ ở bên cạnh Châu Âu cho đến cùng. Theo chuyên gia Camille Grand, Lầu Năm Góc loan báo sẽ có ít lính Mỹ hơn ở Châu Âu, nhưng không rõ con số. Có lẽ Washington chỉ rút đi chừng 15-20 ngàn trong số 100 ngàn quân nhân trú đóng. Cuộc trình diễn đã kết thúc, những cuộc thương lượng mới thực sự bắt đầu.

Les Echos cảm thương cho "Iran, Ukraine : Bên trọng bên khinh". Hội nghị thượng đỉnh NATO tập trung cho đòi hỏi của Donald Trump về ngân sách quốc phòng. Nhưng hầu như không bàn đến giải pháp cho chiến tranh Ukraine đang diễn ra sát bên Liên minh Bắc Đại Tây Dương, mà ông Trump từng hứa sẽ "kết thúc trong 24 giờ", để tránh làm phật lòng ông chủ Nhà Trắng.

Thụy My