Những đế chế sa lầy, những dân tộc không chịu khuất phục

Bốn năm sau khi xâm lăng Ukraine, Vladimir Putin ngày càng lún sâu vào một cuộc chiến không thể thắng cũng không thể từ bỏ. Tại Trung Đông, Donald Trump và các đồng minh cũng chưa tìm được lối ra cho cuộc khủng hoảng với Iran. Giữa một thế giới bị cuốn vào vòng xoáy xung đột, Armenia tiếp tục ngả sang phương Tây, trong khi World Cup 2026 khai mạc dưới những căng thẳng địa chính trị chưa từng có.

11111111111111111111111111111111

Một phụ nữ nghẹn ngào ôm chú chó trước tòa nhà đã bị hỏa tiễn Nga phá hủy tại Dnipro, Ukraine ngày 18/05/2026. Reuters - Stringer

Sống sót giữa những "tử địa", từ Kherson đến Pokrovsk

Phóng sự của La Croix ngày 09/06/2026 tả lại "Những cuộc đời bị chiến tranh tàn phá ở Ukraine". Dọc theo 1.300 kilomet tiền tuyến, ở những "kill zone" (tử địa) rộng 20-30 kilomet sự sống và cái chết chỉ cách nhau một lằn ranh mỏng manh. Mỗi ngày đều có những nạn nhân bị sát hại một cách lạnh lùng, bị săn lùng như những con thú. Những ông bà già qua đường, những đứa trẻ trong công viên, hành khách chờ xe buýt, người lái xe, nhân viên cứu hộ… đều có thể bị drone Nga giết chết.

Người dân Kherson gọi đây là việc săn người, nhà báo Mỹ Zarina Zabrisky có được nhiều bằng chứng. Ở Kharkiv thuộc miền bắc, nữ sinh Marïa Aleksteiva 16 tuổi dành một năm để thu thập các trường hợp trẻ em Ukraine bị bắt cóc sang Nga. "Bubble-gum", cô nhân viên McDonald 23 tuổi đã học được cách sử dụng drone chỉ trong vài tuần để bảo vệ thành phố. Tại điểm nóng Pokrovsk, Sergueï ba lần bị thương vẫn tìm về đơn vị sau phẫu thuật… Quân cũng như dân, họ phải chiến đấu để tồn tại.

Paris duyệt binh dưới bóng chiến tranh, Ukraine được vinh danh

Le Monde và Le Figaro cho biết "Ukraine sẽ được vinh danh trong cuộc duyệt binh ngày 14 tháng 7" nhân quốc khánh Pháp. Buổi lễ cuối cùng được tổng thống Emmanuel Macron chủ trì trong nhiệm kỳ cuối, sẽ rất ngoạn mục và mang màu sắc chiến tranh, khác hẳn tính trình diễn những năm trước.

Lễ quốc khánh năm nay sẽ là dịp để biểu dương kỹ năng và quyết tâm, trong lúc Nga đang đe dọa Châu Âu. Quân đội Pháp muốn chứng tỏ lực lượng đã sẵn sàng, và nhất là không cô độc. Cả 37 nước tham gia liên minh tình nguyện đều được mời tham dự. Trên bầu trời, hai chiếc Mirage 2000 do hai phi công Ukraine và Pháp điều khiển trong đó một chiếc sơn màu cờ Ukraine, tượng trưng cho sự cam kết của Paris sát cánh với Kiev, theo sau phi đội biểu diễn của Pháp.

Danh sách nguyên thủ các nước tham dự chưa hoàn tất, nhưng chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen và chỉ huy tối cao NATO, tướng Grynkewich đã được mời. Lần đầu tiên sẽ có trực thăng tham gia trước lực lượng cơ giới, và các phi cơ trang bị đạn dược dù là loại mã tử. Đa số thiết bị quân sự đều là loại mới. Khoảng 10.000 quân nhân tham gia cuộc duyệt binh, đông đảo hơn nhiều so với năm ngoái.

Các đơn vị được triển khai sang Đông Âu - ở Estonia, Ba Lan, Romania, lực lượng người nhái gỡ mìn đã huấn luyện cho Ukraine - sẽ có mặt. Tinh thần là "Để được tự do phải khiến cho người khác e ngại, và muốn vậy, cần phải hùng mạnh" - theo lời tổng thống Macron. Cuộc duyệt binh kéo dài hai tiếng đồng hồ và kết thúc bằng quốc ca Châu Âu "Hymne à la joie" (Khải hoàn ca).

Armenia chọn con đường phương Tây, Nga tức tối

Cũng ở Châu Âu, các báo đều chú ý đến sự kiện "Tại Armenia, chiến thắng của Nikol Pachinian củng cố bước ngoặt thân phương Tây", tuy Nga đã buộc nước này phải trả giá. Người dân Armenia đã có sự chọn lựa mà Nga vẫn lo ngại : đảng cầm quyền của thủ tướng Nikol Pachinian đã thắng lớn trong cuộc bầu cử Quốc hội hôm Chủ nhật 07/06 với 49,8% số phiếu, vượt qua liên minh của nhà tỉ phú thân Nga Samvel Karapetian.

Đây là cú đòn cho nước Nga của Vladimir Putin, khi đất nước vệ tinh nhỏ bé xích gần với các quốc gia dân chủ. Ông Nikol Pachinian khẳng định tiếp tục tăng cường quan hệ với phương Tây đồng thời vẫn duy trì liên hệ với Nga. Chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen và tổng thống Mỹ Donald Trump đều hoan nghênh chiến thắng của thủ tướng Armenia.

Những tháng gần đây Moskva liên tục cảnh cáo, dọa sẽ cùng chung số phận với Ukraine, nhất là vào tháng 5 khi Armenia là nước chủ nhà của một hội nghị thượng đỉnh trong đó có sự tham dự của tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Ngày 03/06 Moskva cấm nhập khẩu nhiều nông sản của Armenia như cà chua, dưa leo, ớt chuông, dâu… lấy cớ "tiêu chí vệ sinh", trong khi kinh tế Armenia rất lệ thuộc vào Nga, và đây chỉ mới là khởi đầu.

Chiến tranh thường phản bội kẻ khơi mào

Nhìn chung, Libération bình luận "Chiến tranh thường là thất bại thay vì chiến thắng". Một cuộc chiến được chỉ huy tệ hại thường mang lại tác động ngược, một cuộc chiến quá dài thường có kết quả đáng thất vọng. Napoléon III là ví dụ điển hình nhất. Ông đã khởi động chiến tranh năm 1870, nhưng bại trận trước quân Phổ, mất vùng Alsace-Lorraine, khiến đất nước lụn bại và phải chạy sang Anh.

Vladimir Putin, Donald Trump và Benjamin Netanyahu cũng vậy. Cả ba nhân vật này thống trị thời sự quốc tế từ nhiều năm qua. Tất cả đều trông cậy vào những cuộc chiến bất ngờ, lạm dụng sức mạnh quân sự. Ukraine và Nga đối đầu từ bốn năm qua trong những trận đánh hết sức đẫm máu. Ở chiến trường Trung Đông, tại eo biển Hormuz, Iran đương cự với Hoa Kỳ ; và tại Lebanon, Israel chiến đấu với Hezbollah - dân quân thân Iran.

Ukraine từng thuộc về Liên Xô cũ, nhưng đây không phải là lý do để xâm lược đất nước này, dựng lên một chính quyền bù nhìn. Sau bốn năm chinh chiến mà ban đầu ngỡ rằng chỉ là một cuộc dạo chơi, quân đội Nga - đội quân thứ nhì thế giới khiến cả Châu Âu sợ hãi - đang xuống dốc trầm trọng : chỉ riêng trong tháng 5 đã có 280.000 đến 510.000 lính Nga thương vong. Thậm chí từ đầu năm đến nay Ukraine đã tái chiếm được 600 kilomet vuông lãnh thổ.

Putin và Trump trước những ngõ cụt riêng

Nga cùng với quân đội hùng mạnh và kiêu căng, không hề tưởng tượng cuộc chiến này đã khai sinh một "đội quân siêu việt" đầy sức sáng tạo - quân đội Ukraine nay rõ ràng là mạnh nhất Châu Âu. Đây là bi kịch cho Putin và bộ tham mưu của ông ta. Mục tiêu của tổng thống Nga là mở rộng đất nước, lợi dụng tài nguyên của Ukraine nhất là nông nghiệp, để ca khúc khải hoàn trước Châu Âu như là thủ lãnh chiến tranh.

Nhưng ngày càng thấy rõ Vladimir Putin là kẻ chiến bại. Ông ta sợ hãi drone Ukraine hiện nay có thể tấn công cách xa 1.000 đến 2.000 kilomet, và rất lo cho mạng sống của mình. Nay Putin chỉ di chuyển trong xe bọc thép, bao quanh là các tay súng thiện xạ. Và hơn cả drone, nhà độc tài sợ âm mưu lật đổ từ các quân nhân thất vọng, phe dân tộc chủ nghĩa và các tài phiệt vẫn mơ được tưởng thưởng xứng đáng vì công lao phục vụ.

Nhà chính trị học Nga Farida Routsamova hôm qua tuyên bố : "Putin đang trong ngõ cụt, ông ta không thể thắng nhưng cũng không từ bỏ được cuộc chiến này". Trump không thể cười cợt vì chính ông cũng đang gặp khó khăn. Các giám khảo giải Nobel có lý khi không xét đến ứng cử viên này. Xung quanh toàn là những người chỉ biết tuân phục, Donald Trump, người đã tránh được việc đi chiến đấu trên đồng ruộng Việt Nam, hoàn toàn không có ý niệm về những nguy cơ của chiến tranh. Đối với ông, chiến tranh không có hồi kết, không mục đích rõ ràng, không rủi ro. Kết quả là Trump giờ đây chỉ muốn thoát khỏi chiếc bẫy.

Một World Cup đầy căng thẳng giữa bão chính trị

La Croix nhận xét, Cúp bóng đá thế giới (World Cup) 2026 là độc nhất vô nhị. Trước hết về địa điểm, FIFA giao phó cho ba quốc gia… đang hục hặc với nhau. Mexico liên tục bị Washington cáo buộc lơ là trong cuộc chiến chống ma túy, đến mức có thể Mỹ sẽ mở chiến dịch quân sự ở phía nam sông Rio Grande. Còn Canada nơi sẽ diễn ra trận đấu đầu tiên từ 12/06 ở Toronto, bị Nhà Trắng muốn biến thành "tiểu bang thứ 51".

Kế đến là tình hình quốc tế. Iran được quyền tranh tài, một sự kiện quan trọng đối với những người dân yêu quả bóng tròn, nhưng không ai còn tâm trạng theo dõi trong lúc đang khủng hoảng ở eo biển Hormuz. Đội tuyển Iran phải ở Mexico, và sẽ hai lần đối mặt với nhân viên cơ quan di trú Mỹ… Cuối cùng là tình hình nội bộ Hoa Kỳ và ám ảnh chống nhập cư của ông chủ Nhà Trắng. Donald Trump sẽ mừng sinh nhật 80 tuổi ngày 14/06, và đến 04/07 nước Mỹ kỷ niệm 250 năm lập quốc. Năm nay nỗi lo không chỉ trên sân cỏ World Cup.

Libération cũng cho rằng Donald Trump quả thật có quan điểm khác người : coi Cúp bóng đá thế giới là cơ hội để thu tiền. Lẽ ra sự kiện này là lý tưởng để xoay hướng chú ý khỏi chiến tranh Iran, nhưng Trump chỉ nghĩ đến sinh nhật mình và kỷ niệm lập quốc – mà tất nhiên ông sẽ là vedette. Khái niệm quyền lực mềm có lẽ quá phức tạp đối với Trump, ông thích quyền lực cứng hơn.

"Đừng Chết" : Những người muốn chinh phục tử thần

Trên lãnh vực khoa học, La Croix nói về "Các nhà tỉ phú và khoa học tìm kiếm trường sinh bất tử". Từ thực phẩm bổ sung đến đông lạnh cơ thể, nhiều start-up hứa hẹn kéo dài tuổi thọ con người nhờ tiến bộ khoa học. Hàng ngàn người thuộc cộng đồng mạng "Don’t Die" (Đừng Chết) đang "tuyên chiến với tử thần", hướng về một "chân trời vô tận", đấu tranh cho "tự do được tồn tại lâu như mình muốn". Nhà tỉ phú Mỹ Bryan Johnson đang thúc đẩy phong trào này, và đầu tư rất lớn để thách thức cái chết. Uống hàng trăm viên thuốc mỗi ngày và theo dõi từng phần trăm tỉ lệ mỡ trong cơ thể vẫn chưa đủ, để trẻ hóa, doanh nhân gần 50 tuổi cho truyền huyết tương từ con trai, dùng liệu pháp gien, giao phó cho thuật toán đo lường các chỉ số sức khỏe theo thời gian thực.

Bryan Johnson truyền kinh nghiệm cho hàng triệu người theo dõi trên mạng xã hội, và bán các sản phẩm được cho là làm chậm quá trình lão hóa. Với phong trào "Đừng Chết", ông thậm chí còn nuôi dưỡng tham vọng mang lại sự sống vĩnh cửu cho nhân loại thông qua lối sống và sinh học.

Giấc mơ trường sinh bất tử thời công nghệ

Văn chương lâu nay vẫn tràn ngập những nhân vật bất tử như ma cà rồng hoặc tìm kiếm cách tránh được thần chết. Ngay từ thế kỷ thứ hai trước Công nguyên, Tần Thủy Hoàng đã phái sứ giả đi khắp lục địa để tìm kiếm thuốc trường sinh bất tử, ông uống những viên thuốc thủy ngân và chết vì độc dược. Nhưng ở thế kỷ 21, cuộc đua chống tử thần càng được đẩy nhanh.

Vladimir Putin với khát vọng bách niên giai lão đã phóng tay tài trợ cho những nghiên cứu chống lão hóa. Tại Silicon Valley, nhiều đại gia công nghệ như Peter Thiel (tập đoàn Palantir), Sam ​Altman (OpenAI) hay Jeff Bezos (Amazon) cũng đầu tư vào lãnh vực này. Các công ty khởi nghiệp như Alcor (Hoa Kỳ) hay Tomorrow Bio (Đức) đề nghị cho khách hàng "ngủ đông" nhân tạo. Các công ty Pháp như Zoï hay ​Lucis bán những gói khám sức khỏe đắt tiền để "tối ưu hóa" sức khỏe. Các phòng thí nghiệm tư như Retro Bioscience khai thác liệu pháp gien.

Và trên thế giới, các "dưỡng đường trường thọ" mọc lên như nấm - khách sạn hạng sang với chế độ ăn đặc biệt và thử nghiệm y tế. Thị trường này ước tính 25 tỉ đô la và sẽ tăng 15 % trong 5 năm tới. Các tiến bộ khoa học là có thật, con người đã hiểu thêm nhiều về quá trình lão hóa, dùng liệu pháp tế bào để đảo ngược tác động, phát hiện thêm một số chất mới như rapamycine kéo dài cuộc sống của loài hữu nhũ. Mục đích không phải là tăng tuổi thọ mà là tăng số năm sống khỏe mạnh. 

Thụy My