Chiến tranh làm cạn dần niềm tin của người Nga đối với Putin

Tại Nga, lần đầu tiên kể từ tháng 4/2022, dân chúng không còn lạc quan về chiến tranh ở Ukraine. Ảo tưởng một "chiến dịch quân sự đặc biệt" nhanh gọn tan dần. Theo thăm dò của trung tâm độc lập Levada vào tháng Bảy được Les Echos ngày 13/08/2026 dẫn lại, cứ hai người Nga thì có một người tin vào chiến thắng, sụt 19 điểm so với cách đây một năm. Tỉ lệ ủng hộ Vladimir Putin cũng giảm xuống 12 điểm.

Những cột khói dày đặc bốc lên từ một nhà máy lọc dầu ở Moskva, Nga sau khi bị drone Ukraine tấn công, ngày 18/06/2026. Social Media via Reuters

Người dân Nga bắt đầu mệt mỏi với cuộc chiến ở Ukraine

Ông Denis Volkov, giám đốc Trung tâm Levada phân tích, thay đổi này không phải là sự thức tỉnh đột ngột trước các thiệt hại nhân mạng, mà thuần túy là tâm trạng mệt mỏi. Trong hơn hai năm, Kremlin đã đã thành công một cách tài tình trong việc cách ly người dân Nga khỏi những nỗi kinh hoàng của tiền tuyến. Chế độ không tổng động viên mà dùng đội quân tình nguyện nên đối với đa số dân chúng, hầu như không có chiến tranh.

Nhưng từ giữa năm 2023, khó khăn kinh tế chồng chất. Drone Ukraine liên tục tấn công vào lãnh thổ, lạm phát gia tăng, tác động của việc hạn chế xăng và Internet đè nặng lên cuộc sống thường nhật. Theo con số chính thức của Rosstat (Cục Thống kê Liên bang Nga), lạm phát tháng Sáu là 6%, riêng về xăng tăng 19,9% tương đương với hồi cuối của Liên Xô. Việc người Nga dám bày tỏ sự tuyệt vọng đối với những người thăm dò là do lớp vỏ tuyên truyền đang rạn nứt.

Le Monde giải thích, drone tầm xa của Ukraine làm thế nào để vượt qua hệ thống phòng thủ của Nga ? Tầm xa của drone tăng từ 1.600 lên 3.400 km, vươn tới tận nhà máy lọc dầu Omsk. "Giờ đây, không còn nhà máy lọc dầu nào của Nga nằm ngoài tầm bắn nữa", Volodymyr Zelensky tuyên bố.

Tâm trạng bi quan này là chưa từng thấy trong công chúng, nhất là trên mạng xã hội Telegram hay Signal. Những người có ảnh hưởng và các blogger hăng hái nhất hồi đầu chiến tranh nay thất vọng nhiều nhất. Chuyên gia Samuel Greene nhận định về sự thờ ơ mang tính thực dụng của dân Nga : "Họ không chú trọng đến cách thức chiến tranh kết thúc ra sao. Dù là ngưng bắn thông qua đàm phán hay thả bom nguyên tử xuống Kiev, đa số chẳng quan tâm, miễn là cuộc sống của họ trở lại bình thường".

Một khi Nhà nước duy trì được kinh tế vĩ mô và tránh tổng động viên, thì vẫn không có nổi dậy. Đa số được miễn tham gia chiến tranh, binh sĩ được trả tiền cho việc đánh đổi tính mạng – đó là chọn lựa của họ. Hơn nữa, cuộc chiến được tuyên truyền là cuộc đấu tranh sinh tồn với phương Tây. Samuel Greene kết luận : "Khế ước xã hội dựa trên hy vọng rằng tương lai sẽ tươi sáng hơn, nhưng chính viễn cảnh này đang xa dần". Người dân có thể chịu đựng hiện tại khó khăn nếu có sự tin tưởng, nhưng giờ đây không ai thấy rằng tương lai sẽ dễ chịu hơn.

Bắc Triều Tiên đổi vũ khí lấy công nghệ từ Nga

Libération phân tích "Bắc Triều Tiên lợi dụng quan hệ với Nga để củng cố chế độ". Đường biên giới giữa hai nước chỉ dài 19 kilomet nhưng đủ để chuyển giao vũ khí và binh lính, và đổi lại Kim Jong-un có được nguồn tài chánh cho chương trình nguyên tử và quân sự. Hôm thứ Ba 11/08, tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tố cáo Moskva sử dụng hỏa tiễn đạn đạo của Bắc Triều Tiên để tấn công vào Zaporizhzhia làm ít nhất 6 người thiệt mạng.

Moskva và Bình Nhưỡng đã ký "hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện" tháng 6/2024, và từ 2022, đạn dược Bắc Triều Tiên trở thành cốt yếu cho cuộc chiến của Vladimir Putin. Theo báo Nga lưu vong Important Stories và các nhà nghiên cứu Anh của Open Source Centre, thì "từ 8 đến 11 triệu" quả đạn đã được giao cho quân Nga. Tình báo Ukraine khẳng định, nếu không có sự trợ giúp của Bắc Triều Tiên, số vụ oanh tạc của quân Nga vào Ukraine giảm đi phân nửa.

Bình Nhưỡng còn gởi 14 đến 15.000 lính sang lãnh thổ Ukraine, đủ quan trọng để Kim Jong-un khánh thành đài tưởng niệm lính tử trận trên quảng trường Đỏ của thủ đô Nga hồi tháng 4. Đổi lại, Bắc Triều Tiên được hưởng một tài sản quý giá là công nghệ tiên tiến của Nga, hỗ trợ kỹ thuật quân sự và kinh nghiệm chiến đấu. Tổng sản phẩm nội địa Bắc Triều Tiên đã tăng 3,5% trong năm 2025, nhờ hợp tác kinh tế với Nga, trao đổi thương mại với Trung Quốc và các dự án quốc gia.

Đang bị Liên Hiệp Quốc cấm vận, Bình Nhưỡng cần năng lượng, than đá, dầu lửa, dược phẩm và thực phẩm từ Nga. Tuy chiến tranh Ukraine chừng như mang lại sức bật cho Bắc Triều Tiên, nhưng đây có thể là con dao hai lưỡi. Theo Quỹ Nghiên cứu Chiến lược, việc gởi quân sang một mặt trận Châu Âu có khả năng bộc lộ những khiếm khuyết về quân sự, giúp Hàn Quốc phân tích được cụ thể cách hoạt động của quân đội Bắc Triều Tiên.

Crimea chỉ còn hiện diện trong ký ức người Ukraine

Cũng liên quan đến Ukraine, Le Monde có bài phóng sự dài về "Crimea, bán đảo của những kỷ niệm". Là trung tâm chiến lược, mục tiêu của các hoạt động quân sự trong những tuần lễ gần đây, Crimea còn là nơi chất chứa ký ức, là vùng đất mang đầy tình cảm của người Ukraine. Đối với những cư dân chạy trốn khi quân Nga kéo sang, Crimea chỉ còn trong giấc mộng.

Người thì nhắm mắt, nhớ về tiếng hót da diết của hàng ngàn con chim sơn ca ở Yalta. Người khác hình dung đến những con cá chép bắt được trên sông, những con đường mòn dẫn lên núi Gấu hay thung lũng Ma. Trong tâm tưởng, Crimea là một thiên đường nhỏ bé tắm mình trong sắc màu của phương Nam, những cây trúc đào và mộc lan, làn nước ấm áp màu ngọc bích vỗ nhẹ vào bán đảo, ít mặn hơn ở phía Biển Azov so với phía Hắc Hải. Nó mang hương vị của một vườn cây trên một lục địa băng giá, nơi trái cây và rau quả chín mọng – những quả cà chua Crimea nổi tiếng.

Bán đảo trông giống như những hòn đảo Địa Trung Hải, thoang thoảng mùi hương của những cây thông đen. Hitler từng mơ ước biến Crimea thành một Riviera của Đức. Ngày nay khó thể tiếp cận được Crimea. Bờ biển phía Hắc Hải bị giám sát ngày đêm, mặt nước bị drone quần thảo. Biển Azov, là một vịnh nhỏ nối với phía bắc Hắc Hải bằng eo biển Kerch cũng không vào được. Nếu đi đường bộ, phải đến Odessa hay Kherson cho đến khi nhìn thấy những tấm bảng chỉ đường "Sevastopol" hay "Kerch", xa xa là những trạm biên phòng Nga biến con đường thành ngõ cụt.

Còn lại những gì ở Crimea ? Một người dân di tản trong vội vã thổ lộ : "Chẳng còn gì cả, Crimea chỉ hiện diện trong trái tim mà thôi". Năm 2023, cựu giám đốc tình báo quân đội Ukraine, Kyrylo Budanov, nay là chánh văn phòng tổng thống, hứa hẹn sẽ "uống cà phê ở Yalta". Nhiều người cho là hão huyền, nhưng những người Crimea lưu vong vẫn chúc nhau "Sang năm về Crimea…".

Venezuela, "lãnh thổ bảo hộ" của Mỹ ?

Tại Châu Mỹ la-tinh, Le Figaro nhận xét "Dưới sự kiểm soát của Mỹ, Venezuela bắt đầu chuyển đổi dân chủ", lộ trình được khởi động từ đầu tháng 8. Tuy nhiên khuôn mặt đối lập chủ chốt, giải Nobel hòa bình Maria Corina Machado, lại bị gạt ra ngoài lề. Nhật báo cũng đề cập đến "Marco Rubio, vị phó vương muốn điều khiển tất cả từ Washington".

Không có được Greenland, Donald Trump có thể khoe rằng đã biến Venezuela thành một đất nước hầu như được bảo hộ. Từ khi Nicolas Maduro bị bắt giữ hồi tháng Giêng, ngoại trưởng Mỹ phụ trách trên thực tế đất nước 28 triệu dân, có quyền quyết định về tài chánh công, đầu tư và tất cả những vấn đề quan trọng. Ngay sau khi Maduro sụp đổ, Rubio đã gọi cho Delcy Rodriguez, phó tổng thống để ra tối hậu thư : hoặc hợp tác với Washington, hoặc Donald Trump tung ra tiếp nhiều đợt tấn công. 

Ngoại trưởng Mỹ kiểm soát từ xa những chi tiêu và cả những cuộc trả lời phỏng vấn của bà ta. Theo thỏa thuận, Hoa Kỳ quản lý thu nhập dầu lửa của Venezuela để giảm nguy cơ tham nhũng. Rubio đòi hỏi Delcy Rodriguez thanh trừng trong quân đội và các định chế, ông cũng có quyền quyết định về các vụ bổ nhiệm. Hiện tại, ngoại trưởng Mỹ vẫn chưa ấn định ngày bầu cử. Ông nhắc lại rằng điều cần thiết trước tiên là phải đạt được sự phục hồi kinh tế và hòa giải dân tộc. Người ta đặt câu hỏi, Washington thực sự muốn gì ? Một chính phủ dân chủ thực sự hay duy trì một chế độ dưới sự bảo trợ của Hoa Kỳ ?

Bernauer Strasse, 65 năm sau Bức tường Berlin

Le Figaro đưa người đọc trở lại với thời kỳ cộng sản trong bài "65 năm sau khi bức tường xuất hiện, đường Bernauer trở thành đài tưởng niệm cho quá khứ của Berlin". Chủ nhật 13/08/1961, Cộng Hòa Dân Chủ Đức (RDA) gây bất ngờ khi 157 kilomet rào kẽm gai được 10.000 binh lính và cảnh sát dựng lên dọc theo biên giới cùng với những viên đá đầu tiên.

Bernauer Strasse là một trong những điểm chính của nước Đức bị chia cắt, cửa sổ những căn nhà thuộc về Đông Đức nhưng vỉa hè của Tây Đức. Những bức ảnh đen trắng cho thấy các cư dân tuyệt vọng nhảy khỏi cửa sổ trước khi hoàn toàn bị bịt kín. Trên tường một tòa nhà có tấm ảnh nổi tiếng được phóng lớn : người lính trẻ Volkspolizei Conrad Schumann nhảy qua vòng rào kẽm gai về phía tự do. Bi thảm hơn là Ida Siekmann, nạn nhân đầu tiên của việc chia đôi đất nước, nhảy xuống từ tầng lầu và không qua khỏi.

Trước ngày định mệnh này, Đông Đức mất mỗi ngày 1.000 dân, trên 2,7 triệu công dân đã chạy trốn sang phía Tây kể từ 1949. Chế độ cộng sản bèn bí mật phát động "Chiến dịch hoa hồng" (Aktion Rose), dù trước đó khẳng định với báo chí quốc tế là không có ý định xây tường. Chiếc bẫy đột ngột sập xuống, và với thời gian đã trở thành tử địa (Todesstreife) rộng 30 mét với kẽm gai, cảnh sát tuần tra với chó nghiệp vụ, có quyền bắn cả vào đồng đội nếu có ý định bỏ trốn. Tại Bernauer Strasse, chế độ còn cho nổ tung phía giữa thánh đường Hòa giải năm 1985 vì tháp chuông che khuất tầm nhìn của biên phòng.

Bức tường Berlin cao 3,6 mét và luôn được gia cố không ngăn nổi gần 5.000 người trốn khỏi phía Đông, riêng Bernauer Strasse chứng kiến khoảng 300 âm mưu đào thoát. Những tấm bảng đặt trên bãi cỏ đánh dấu những đường hầm được đào vào ban đêm trong nhiều tháng trời, giúp gần 90 người trốn thoát. Nắp hầm nằm ở số nhà 26, đường hầm này chỉ rộng 50 centimet và cao 70 centimet. Trong số 10 đường hầm ở Bernauer Strasse, có đến 7 bị phát hiện hoặc tố cáo.

Trên "Bức tường các nạn nhân", có chân dung 140 người thiệt mạng dọc theo Bức tường Berlin, như anh thanh niên Günter Litfin bị bắn vào gáy khi bơi qua dòng sông Spree. Khi xây tường, chế độ Đông Đức biện minh là "thành lũy chống phát-xít". Le Figaro nhắc nhở, "phi phát-xít hóa" cũng là luận điệu để biện minh cho cuộc xâm lăng Ukraine ngày nay.

Thụy My