Nỗi lo cuộc chiến trong bóng tối từ vụ ám sát cựu chủ tịch Quốc hội Ukraine

Tổ chức Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (OCS) khai mạc hội nghị thượng đỉnh hôm nay 01/09/2025 tại Thiên Tân là sự kiện được tất cả báo Pháp bình luận, bên cạnh đó là việc cựu chủ tịch Quốc hội Ukraine vốn là nhân vật lãnh đạo cách mạng Maidan bị ám sát, Châu Âu giữa hai gọng kềm Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Cựu chủ tịch Quốc hội Ukraine Andriy Parubiy vốn là nhân vật lãnh đạo cách mạng Maidan bị ám sát

Có bàn tay của Nga phía sau vụ sát hại cựu thủ lãnh Maidan ?

Libération cho biết vụ ám sát cựu chủ tịch Quốc hội Ukraine, ông Andriy Parubiy hôm thứ Bảy 30/08, đã gợi lại nỗi lo về một cuộc chiến tranh trong bóng tối, với "kill lists", danh sách các nhân vật mà Nga muốn sát hại. Tờ báo nhận định, trong lúc chiến trường đang ác liệt, có những bàn tay vô hình tìm cách trừ khử các nhân vật được tôn trọng, đã viết nên những chương đầu tiên trong lịch sử bi kịch của Ukraine.

Cuộc xâm lăng Ukraine không chỉ bắt đầu từ năm 2022, mà 8 năm trước đó, ngày 22/01/2014, khi chế độ thân Nga của Viktor Yanukovych bắn vào đám đông biểu tình ôn hòa, gây phẫn nộ. Đường phố Kiev xuất hiện các "sama oborona", các đơn vị nhân dân tự vệ bằng khiên, theo như các chiến binh Cossacks xưa kia. Đến tháng 2, căng thẳng lên cao với Berkut, tức cảnh sát chống bạo động, Andriy Parubiy đã phối hợp phong trào phản kháng ở Maidan - gồm những người đấu tranh cho tự do và phe dân tộc chủ nghĩa từ miền tây đến - đã giúp cách mạng Maidan thắng lợi dù bị đàn áp dưới những lằn đạn.

Mười một năm sau, Andriy Parubiy, 54 tuổi, bị bắn thẳng 8 viên đạn trên đường phố Lviv, bởi một kẻ vô danh mặc đồ giống người giao hàng. Tin mới nhất cho biết hung thủ đã bị bắt ở Rada sau khi chính quyền phát động chiến dịch "Sirène" (còi báo động). Vụ ám sát đã gây xúc động rất lớn tại Ukraine. Một cựu đại sứ G7 ở Kiev nhận xét, xuất thân từ cánh quân sự của phong trào dân tộc chủ nghĩa, Andriy Parubiy đã trở thành một nhân vật tập hợp được các khuynh hướng ở Quốc hội, tạo được sự đồng thuận và chuyển giao quyền lực ôn hòa.

Tài năng tổ chức của ông - được chứng mình trong thời chỉ huy cách mạng Maidan - đã giúp xúc tiến các dự luật phức tạp và tiến hành ngoại giao nghị viện trên thế giới. Chuyên gia Olga Tokoriuk của Chatham House ở Luân Đôn nhấn mạnh, Andriy Parubiy là một trong những kẻ thù quan trọng nhất của Moskva, bị người Nga ghét nhất vì hình ảnh ông bị bộ máy tuyên truyền của Kremlin bôi lọ. Người Ukraine thì coi ông là một nhà ái quốc nhân văn, kiên quyết đấu tranh cho độc lập và bảo vệ ngôn ngữ Ukraine.

SCO : Tập Cận Bình tố cáo "tư duy chiến tranh lạnh"

Les Echos đánh giá "Chống lại ‘tư duy chiến tranh lạnh’ của phương Tây, Trung Quốc, Ấn Độ và Nga phô trương hình ảnh hòa hợp". Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (OSC theo tiếng Pháp, SCO theo tiếng Anh) kể từ khi ông Donald Trump quay lại Nhà Trắng được coi là quan trọng nhất kể từ khi thành lập năm 2001, trong bối cảnh các thành viên đang trực tiếp đối đầu với khủng hoảng. Đó là thương chiến giữa Hoa Kỳ với Trung Quốc và Ấn Độ, cuộc xâm lăng Ukraine, chương trình nguyên tử Iran.

Phát biểu trong lễ khai mạc, Tập Cận Bình lên án "tư duy chiến tranh lạnh", "những hành động đe dọa" trên thế giới. Vladimir Putin nói rằng cuộc chiến ở Ukraine không phải do Nga mà là "một vụ đảo chánh do âm mưu của phương Tây và Kiev", khẳng định Tổ chức Hợp tác Thượng Hải là động cơ mạnh mẽ của "mô hình đa phương thực sự", cho rằng các mô hình của phương Tây "đã lạc hậu". Về phía thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi liên tục đăng những hình ảnh tươi cười với ông Tập và Putin như một thông điệp gởi đến ông Trump đã áp thuế nặng nề lên Ấn Độ. Narendra Modi và Tập Cận Bình cũng họp song phương tối qua, nhằm tái khẳng định họ là "đối tác chứ không phải đối thủ".

Trump đẩy Ấn Độ vào vòng tay Trung Quốc  

Les Echos cho rằng "Trump đẩy Ấn Độ vào vòng tay Trung Quốc", đây là "một sự xích gần chưa từng thấy" với Bắc Kinh của ông Modi. Lần đầu tiên kể từ 7 năm qua thủ tướng Ấn mới đặt chân đến Trung Quốc. Trong quá khứ, Narendra Modi chưa hề coi trọng Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, thậm chí năm ngoái ông còn không thèm đi dự. Tranh chấp biên giới đầu độc quan hệ song phương, vụ đụng độ ở cao nguyên Ladakh năm 2020 đã làm 20 binh sĩ Ấn Độ tử thương.

Modi coi việc Trump áp thuế 50% lên hàng Ấn Độ là một sự phản bội, nên ông tìm kiếm những người bạn mới, gác lại sự sỉ nhục do Trung Quốc gây ra ở dãy Himalaya. Yun Sun, giám đốc chương trình Trung Quốc ở Stimson Center tại Washington đánh giá sự tan băng Ấn-Trung là do Donald Trump gây ra. Các nhà phân tích Chietigj Bajpaee và Yu Jie cho là đã đến lúc phương Tây xem lại quan điểm coi Ấn Độ là đối trọng của Trung Quốc, và chuyến thăm của ông Modi đánh dấu một bước ngoặt.

Về phía Trung Quốc kỳ vọng rất cao. Eric Olander, tổng biên tập China-Global South Project giải thích, kỳ họp Tổ chức Hợp tác Thượng Hải lần này giống như một cuộc gặp gỡ thân thiện giữa những nước bị Trump đàn áp, một lợi ích bất ngờ cho Trung Quốc. Tập Cận Bình muốn lợi dụng để tập hợp một trật tự quốc tế hậu Hoa Kỳ, và chứng tỏ mọi nỗ lực của Nhà Trắng từ đầu năm để chống lạ Trung Quốc, Iran, Nga và nay là Ấn Độ không có tác dụng như mong muốn.

Vấn đề còn lại là liệu Ấn Độ có để yên cho Bắc Kinh giữ vai trò lãnh đạo thế giới hay không. Đối với bộ ba Ân-Trung-Nga, còn là phương diện kinh tế. Do chiến tranh thương mại của Mỹ và trừng phạt của phương Tây đối với Nga, cả ba nước có tham vọng bỏ qua được phương Tây và đẩy mạnh trao đổi với nhau. Ấn Độ tiếp tục nhập dầu lửa Nga nhiều hơn, trả bằng đồng rupi chứ không phải đô la. New Delhi cũng mở cửa cho đầu tư Trung Quốc để thúc đẩy kỹ nghệ, bất chấp các rủi ro. Về phía Bắc Kinh tìm được lối ra mới cho hàng hóa bị Mỹ đánh thuế. Tuy vậy Ấn-Trung vẫn chưa thể thành bằng hữu thực sự : Bất đồng lãnh thổ vẫn chưa được giải quyết, và Trung Quốc tích cực ủng hộ Pakistan.

Với Putin, thượng đỉnh Alaska đã thành quá khứ xa vời

Về phía Moskva, Le Figaro nhận định "Tại Trung Quốc, Tập và Putin đoàn kết chống lại Trump". Anchorage đã lùi xa. Hai tuần sau khi tiếp xúc tay đôi với Donald Trump ở Alaska, Vladimir Putin hướng về Thái Bình Dương, một chuyến thăm dài nhất theo lời mời của Tập Cận Bình, "đối tác không giới hạn". Hai nhà lãnh đạo đã gặp gỡ hơn 40 lần, và ông Tập vào ngày 09/05 cũng đến dự lễ mừng chiến thắng ở Nga.

Nhà nghiên cứu Yun Sun của Stimson Center cho rằng mối quan hệ này rất vững chắc. Putin từng thông báo cho Bắc Kinh trước khi đi Alaska, và nay ở lại Trung Quốc đến bốn ngày. Tất nhiên Bắc Kinh vẫn lo Trump và Putin xích gần lại, nhưng ngay cả trong trường hợp bình thường hóa quan hệ Mỹ-Nga, mối quan hệ này vẫn sẽ tồn tại, Putin không buông lơi Trung Quốc. "Quốc tế độc tài" đang thách thức phương Tây dưới ngọn cờ đa phương

Trong khi Putin là tâm điểm mọi chú ý bên cạnh tổng thống Mỹ tại Anchorage, tại Thiên Tân, ông chủ điện Kremlin phải hòa mình cùng khoảng ba mươi nhà lãnh đạo các nước phương Nam được mời tham dự một màn ba-lê ngoại giao ngoạn mục do cường quốc lớn thứ hai thế giới dàn dựng nhằm thể hiện vị thế trung tâm địa chính trị của mình. Tuy nhiên tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung từ chối lời mời vì sợ ảnh hưởng đến quan hệ với Washington.

Châu Âu giữa hai gọng kềm Hoa Kỳ và Trung Quốc

Trong bối cảnh thế giới hỗn loạn, Les Echos nhận xét "Sau chấn thương với Trump, Châu Âu càng dễ tổn thương trước cú sốc Trung Quốc". Liên Hiệp Châu Âu phải nhượng bộ Donald Trump về thuế quan, và 23/27 nước EU cũng là thành viên NATO sẽ phải tăng ngân sách quốc phòng lên 5% GDP theo đòi hỏi của Trump. Nhưng thật ra các nhà xuất khẩu vẫn có cách xoay sở, và không ít nước cạnh tranh còn phải chịu thuế nặng hơn nhiều. Đáng lo hơn cả là nạn Trung Quốc đổ hàng ồ ạt vào Châu Âu.

Không chỉ quần áo, xe hơi điện, mà cả các sản phẩm giá trị gia tăng cho tới nay Châu Âu vẫn thống trị như thiết bị điện gió, máy công cụ, các loại hóa chất đặc dụng… Thâm hụt thương mại giữa EU và Trung Quốc đã tăng gấp đôi từ 2019 đến 2024, và năm nay sẽ còn tăng cao. Liệu EU có chống lại được làn sóng hàng Trung Quốc nếu Bắc Kinh dùng đất hiếm để bắt bí ? Châu Âu cần tái định hướng mô hình, đa dạng hóa khách hàng, dỡ bỏ những hàng rào quy định đang cản trở chính mình. Nhưng theo một viên chức cao cấp, các nhà lãnh đạo "chỉ lo dập những trận hỏa hoạn Donald Trump gây ra, không còn thì giờ để sưởi ấm chính căn nhà của mình".

Thêm vào đó, các nước lớn Châu Âu đang gặp những khó khăn nội bộ. Liên minh mới ở Đức chỉ sau bốn tháng hoạt động đã căng thẳng, tại Pháp thủ tướng François Bayrou chừng như đang trong những ngày tại vị cuối cùng và lãi suất dài hạn tăng lên. Le Monde trong bài xã luận "Sự hòa hợp Pháp-Đức trước thách thức khủng hoảng" cho biết trong cuộc gặp tại Toulon, tổng thống Emmanuel Macron và thủ tướng Friedrich Merz bày tỏ ý hướng vượt qua những bất đồng về năng lượng, thương mại, không gian, kỹ thuật số, quốc phòng. Nhưng vấn đề còn tồn tại là việc bảo đảm an nnh cho Ukraine. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk vất vả điều hành với tổng thống dân tộc chủ nghĩa được Nhà Trắng ủng hộ.

Các cuộc bầu cử sắp tới cũng gây âu lo. Nhà tỉ phú Andrej Babis "Trump của Cộng hòa Czech", có thể quay lại nắm quyền, củng cố thêm phe "phi tự do" ở Hungary và Slovakia. Cực hữu ở Hà Lan, Pháp, Đức, Áo đều đang trong thế mạnh. Kỳ họp sắp tới tại Nghị Viện Châu Âu hẳn sẽ gay gắt.

Thụy My