Nước Nga của Putin giữa chiến tranh và thực tại bị bóp méo

Trong khi chiến tranh Ukraine làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và gây thiếu hụt xăng dầu nghiêm trọng tại Nga, truyền thông nhà nước vẫn duy trì một hình ảnh ổn định của quyền lực Kremlin. Báo chí Pháp ngày 29/06/2026 phân tích một hệ thống chính trị ngày càng tách rời thực tế, nơi mà tuyên truyền lấn át thông tin. Bên cạnh đó là đợt nóng lịch sử tại Pháp và hậu quả hai trận động đất ở Venezuela.

Khói bốc từ một nhà máy lọc dầu tại Moskva bị drone Ukraine tấn công ngày 18/06/2026. via Reuters – Social Media

Một mùa hè không còn như xưa : 1.000 người thiệt mạng vì nắng nóng tại Pháp

Le Figaro chạy tít trang nhất "Nắng nóng : Số tử vong khiến chính quyền lo ngại". Ước tính sơ khởi cho biết đã có thêm ít nhất 1.000 trường hợp tử vong trong ba ngày cao điểm, và con số thực sự sẽ rất lớn. Tác động của đợt nóng lịch sử mà nước Pháp phải chịu đựng trong suốt 11 ngày qua sẽ phải mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng nữa mới biết được. Số liệu ban đầu chủ yếu dựa vào các bản khai tử ở bệnh viện và nhà dưỡng lão, nhưng số tử vong tại nhà mới là quan trọng. Hai nhà tang lễ ở Paris đã quá tải, một số thi thể phải được gởi sang những cơ sở khác.

Le Monde nhắc lại đợt nắng nóng chưa từng thấy bao trùm lên nước Pháp vào tháng 8/2003 làm 15.000 người thiệt mạng, khi chính quyền đang nghỉ hè. Lúc 8 giờ tối ngày 11/08/2003, sức nóng đè nặng lên toàn quốc từ một tuần qua, nhiệt độ trong bóng râm ở Paris lên đến 35°C. Các bệnh viện quá tải và những công ty mai táng báo động phải nhận hàng mấy trăm xác, nhất là người già. Xuất hiện trên chương trình tin tức buổi tối của đài TF1, bộ trưởng Y tế Jean-François Mattei trả lời phỏng vấn từ vườn nhà, toàn bộ chính phủ Jean-Pierre Raffarin đều vắng mặt.

Đợt nóng thế kỷ năm 2003 đánh dấu một bước ngoặt, ngành y tế nhận ra được những thiếu sót về các triệu chứng liên quan đến tình trạng nắng nóng cực độ, cho đến lúc đó vẫn được coi là vấn đề của "xứ nóng". Bác sĩ cấp cứu François Braun kể lại, họ phát hiện rằng "sức nóng có thể giết người chỉ trong vài ngày, với tình trạng mất nước cấp tính mà chúng tôi thậm chí không thể tưởng tượng là có thể xảy ra ở Pháp". Một hệ thống cảnh báo "nắng nóng và sức khỏe" được thiết lập, tuy nhiên không phải tất cả những bài học đã được rút ra.

Hai mươi ba năm sau, nhà khí tượng học Valérie Masson-Delmotte nhận xét, người ta đã hiểu rằng cần phải chuẩn bị trước những hiện tượng thời tiết bất thường cả về cường độ lẫn thời gian. Đợt nóng tháng Năm đã sát hại cả những người chơi thể thao nghiệp dư có sức khỏe tốt, các công nhân trẻ trên công trường, hay những thiếu niên tìm cách giải nhiệt ở những nơi không được tắm.

Đừng vội lật sang trang

Les Echos kêu gọi "Nắng nóng : Xin đừng lật sang trang". Mọi người đều cố gắng có một ký ức nhỏ bé như não cá vàng, và nay khi nhiệt độ đã xuống thấp, muốn quên đi mười ngày vô cùng khó khăn…cho đến kỳ tới. Đó là sai lầm : không bao giờ nên lãng phí những bài học từ khủng hoảng. Những lần nắng nóng trong thời gian từ 1976 đến 2003 có thể tạm coi là ngoại lệ. Nhưng đợt nóng quá sớm năm 2026 sẽ còn lặp lại và liên quan trực tiếp đến biến đổi khí hậu. Mỗi bên đều đổ lỗi cho phía khác một cách trẻ con, thay vì tìm kiếm giải pháp. Cánh tả tố cáo chính phủ ù lì, cánh hữu chỉ trích đảng sinh thái vì chống điều hòa không khí. Nhà nước cáo buộc các thị trưởng thiếu chuẩn bị chống nóng cho các trường học và ngược lại. Tổng thống Emmanuel Macron bảo vệ những gì đã làm được, các nghiệp đoàn đả kích giới chủ.

Công luận chờ đợi tất cả cùng ngồi vào bàn bạc ngay từ đầu tháng Chín : chính quyền, các đảng phái, đại diện các địa phương, giới chủ và nghiệp đoàn, các nhà khí tượng học… Liệu họ có thể cùng đối mặt với bức tường nóng 40°C hay không ? Mỗi ngày Châu Âu nhận ra rằng từ nay không còn là một Châu lục có khí hậu ôn đới, và phải thích ứng mạnh mẽ với một thế giới bị nóng lên – hiện giờ chỉ mới là khởi đầu. Cho dù chỉ chiếm từ 6 đến 10 % khí thải, Châu Âu càng có thêm lý lẽ để đấu tranh chống thay đổi khí hậu trên toàn thế giới.

Khát xăng vì drone Ukraine, Nga phải quay lại với tem phiếu

Tại Nga, chính quyền phải đối phó với một thảm họa khác. Les Echos nhận xét trong một bài phỏng vấn hiếm hoi được Kremlin công bố, tổng thống Vladimir Putin nhìn nhận tác động từ các vụ oanh kích liên tục của Ukraine đối với việc cung ứng nhiên liệu, và cho biết sẵn sàng đàm phán trở lại với Kiev thông qua Hoa Kỳ.

Báo chí nhà nước tránh né chủ đề này, nhưng theo các nguồn mở, hơn phân nửa số vùng của Nga phải định mức xăng và số còn lại sẽ theo chân. Dùng phiếu mua xăng, hạn chế từ 30 đến 50 lít tùy vùng, người dân đổ đầy những can xăng dự trữ. Thị trường cả nước căng thẳng. Từ khóa được tìm kiếm nhiều nhất tuần này trên internet là "làm cách nào hút xăng từ bình".

Tại thủ đô Moskva, trung tâm quyền lực Nga cho đến những vùng hẻo lánh, từ nhiều ngày qua người ta xếp hàng dài trước các trạm xăng, riêng Irkoutsk ở Xibêri hôm qua được đưa vào "chế độ cảnh báo cao". Thống đốc yêu cầu các doanh nghiệp cho làm việc từ xa tối đa để hạn chế di chuyển, cho bố trí các nhà vệ sinh di động dọc theo những con đường dẫn đến trạm xăng dành cho những người lái xe phải chờ nhiều tiếng đồng hồ để đổ xăng.

Trung thành với nguyên tắc luôn tránh càng xa càng tốt những vấn đề hóc búa, tối qua Vladimir Putin không hề nhắc đến "Crimea". Chính quyền địa phương đã phải loan báo giải tán các trại hè cho thanh thiếu niên và tuyên bố tình trạng khẩn cấp vì thiếu điện và xăng. Thành phố Sevastopol, bị tấn công từ nhiều ngày, là nơi đầu tiên nhìn nhận phải cúp điện. Thống đốc Sergey Aksyonov nói rằng Crimea đang trải qua "giai đoạn khó khăn", "tình hình xăng dầu rất nghiêm trọng". Cư dân trên bán đảo nay phải sang miền nam Nga bằng cầu Kerch để mua xăng, mất đến 24 giờ đi và về.

"Bong bóng thông tin" của Vladimir Putin

Le Monde phân tích "Vladimir Putin và những dối trá của ‘con người xô- viết’". Chối từ thực tế, phóng đại dân tộc chủ nghĩa và kiểm soát truyền thông, tổng thống Nga cố gắng làm chủ tình thế. Nhưng sau bốn năm chiến tranh ở Ukraine, phương pháp thừa kế từ quá khứ Liên Xô cho thấy những hạn chế. Cũng như những nhà độc tài trước đây, Vladimir Putin có chương trình ti vi riêng mỗi tối, trong đó ê kíp kênh Rossiya 1 cố gắng loại tất cả những gì làm tổng thống không vui khỏi thời sự. Hệ thống này được Dmitri Skorobutov, cựu tổng biên tập của kênh đã tị nạn ở Châu Âu từ 2020, mô tả là Putin "hoàn toàn tách rời khỏi thực tế chiến trường".

Ẩn núp trong "bong bóng thông tin", tổng thống Nga nhắc đi nhắc lại rằng quân đội của ông "tiến mỗi ngày trên tất cả các hướng", "chiếm được 2.440 kilomet vuông", trong khi quân Nga liên tục mất đất trong hai tháng qua. Dmitri Trenin, cựu đại tá tình báo Liên Xô nay là nhà chính trị học, viết trên Russia Today : "Một cuộc chiến tiêu hao vô định không có lợi cho Nga". Mặt trận sa lầy, kinh tế suy sụp, các nhà máy lọc dầu trên cả nước bị tấn công, nhưng Vladimir Putin chỉ chú trọng làm truyền thông.

Le Monde đưa ví dụ một video hôm 11/05 trong đó Putin mặc quần jean, áo blouson, tự lái chiếc Aurus bọc thép đến khách sạn Arbat gặp cô giáo cũ Vera Dmitrievna Gurevich 92 tuổi để đưa đến Kremlin ăn tối. Một "du khách từ Sochi đến" bỗng xuất hiện, được tổng thống hỏi han, tỏ vẻ rất gần dân. Cảnh này nhằm làm quên đi báo cáo của tình báo Châu Âu vài ngày trước đó cho biết Putin hầu hết thời gian núp trong boong-ke vì sợ ám sát. Nhưng trang mạng điều tra Agentstvo của đối lập lưu vong tiết lộ người "du khách" gặp "tình cờ" đó là Alexander Bazarny, cựu vệ sĩ

Trên mạng xã hội, người ta chế giễu "ông ngoại ở boong-ke", ông chủ điện Kremlin ngày càng giống với các nhân vật Bộ Chính trị Liên Xô cũ, được hoan hô ở quảng trường Đỏ nhưng bị xầm xì chế giễu sau lưng, vì những bài diễn văn hoàn toàn khác xa sự thực. Tiến sĩ Vera Grantseva, giảng dạy ở Science Po cho rằng Vladimir Putin là biểu tượng của "con người xô-viết" cũ.

Venezuela sau thảm họa kép : Một đất nước bị nghiền nát

Ở Châu Mỹ la-tinh, đó là thảm họa theo nghĩa đen : Tất cả nhật báo đều có bài viết về Venezuela sau hai trận động đất liên tiếp đã làm 1.500 người thiệt mạng và trên 50.000 người mất tích. Libération chạy tít trang nhất "Venezuela, một đất nước sụp đổ". Phóng sự của Le Figaro tả lại "Dọc theo duyên hải phía bắc Venezuela, địa ngục dưới những đống đổ nát do địa chấn".

Marisela Delgado, một phụ nữ 39 tuổi vừa khóc vừa bới đất để tìm năm đứa con bị chôn vùi dưới tòa nhà ở La Guaira, mà bà chỉ rời đi có vài phút để tìm sữa cho em bé 6 tháng tuổi. Chỉ trong vòng 39 giây, bà đã mất tất cả. Từ Caracas đến những bãi cát mịn của La Guaira, đất như lún xuống dưới chân người dân, mọi thứ đều bị san bằng. La Guaira, cửa ngõ hàng hải và là lá phổi của thủ đô, biển tiếp tục liếm vào một bờ biển không còn tồn tại, mang khuôn mặt của một Pompei trơ xương.

Những biệt thự ven biển và những tòa nhà vươn lên trời cao sụp đổ thành một núi bê tông cốt sắt. Khu nghỉ dưỡng Playa Grande với những khách sạn sang trọng biến thành một lăng mộ khổng lồ xám xịt, mười mấy tòa nhà đã bị nghiền nát. Một tình nguyện viên cứu hộ đã mất chị và anh rể, nhận xét đó là "một chiếc bánh ngàn lớp. Không còn tường cũng không còn nóc, chỉ là một ngọn đồi xà bần bốc hơi dưới ánh mặt trời". Ở đây, nước da mọi người đều xám ngắt vì không khí đặc quánh những đám mây bụi xi măng. Những người đàn ông dùng tay không bới đất đá dù các nhân viên cứu hộ quốc tế đã đến.

Giữa đổ nát và tuyệt vọng, người dân không còn thấy tương lai

Tại một đất nước mà cơ sở hạ tầng đang hấp hối, sự thiếu thốn những thiết bị nặng khiến việc cứu hộ giống như tra tấn. Người ta tìm kiếm một hơi thở, một tiếng rên qua những vết nứt. Không có cưa máy để cắt những khối thép, không có kích thủy lực để nâng những tảng bê tông, không chó nghiệp vụ để lùng sục. Những người sống sót lang thang như những bóng ma giữa các căn lều tạm bợ và những chiếc võng mắc giữa hai cột điện. Họ đã mất tất cả.

Lời kể của Marlon Ochoa, bên cạnh một chiếc hố rộng hoác, gói gọn nỗi đau của những người còn sống : "Tôi tìm mẹ, vợ và con trai. Chúng tôi biết họ ở dưới đó. Ban đầu chúng tôi nghe được những tiếng gõ vào xi măng, những tiếng kêu yếu ớt. Hãy còn những người sống sót, nhưng chẳng ai mang cho dụng cụ. Quân đội đứng nhìn, chính quyền phát biểu trên truyền hình, còn chúng tôi ngồi nhìn gia đình mình chết khát dưới chân. May thay trợ giúp quốc tế đã đến, từ 28 năm qua không có tổ chức nào".

Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez khi đến thăm vùng bị nạn đã bị đám đông phẫn nộ la lớn "Đừng chơi trò chính trị trong thảm kịch nữa !". Chính quyền đáp trả bằng phương pháp truyền thống : bàn tay sắt. Trên 14.000 binh sĩ và cảnh sát được triển khai ở vùng duyên hải, nhưng không phải là để giúp dân, mà là phong tỏa những ngả đường, các đoàn xe cứu trợ thậm chí không vào được.

Hệ thống y tế không thể cứu chữa hàng ngàn người bị thương nặng. Các bệnh viện dã chiến thiếu kháng sinh, thuốc giảm đau, nước cất ; các bác sĩ giải phẫu dưới ánh sáng điện thoại di động và những máy phát điện chập chờn. Vào ngày thứ ba của thảm họa, mùi hôi nồng nặc bắt đầu bốc lên trên những đống đổ nát – điều mà các nhà hoạt động quốc tế đều lo sợ, báo hiệu hy vọng không còn. Venezuela vốn quen với những trận động đất chính trị và kinh tế, nay đối mặt với cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất từ một thế kỷ. Công cuộc tái thiết sẽ mất nhiều năm, nhưng người Venezuela không còn nghĩ đến ngày mai.

Thụy My